MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə147/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   143   144   145   146   147   148   149   150   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



211 

211 


211 

211 


211 

211 


211 

211 


211 

qanunauyğunluqlarını,  didaktikanın,  xüsusi  metodikaların, 

problemli  təlimin,  proqramlaĢdırılmıĢ  təlimin,  əqli  əməliy-

yatların formalaĢmasının psixoloji əsaslarını, təlim və inkiĢa-

fın  qarĢılıqlı  əlaqəsinin  xüsusiyyətlərini,  təlim  fəaliyyətində 

müasir  texniki  vəsaitlərdən  istifadənin  psixoloji  əsaslarını  və 

s. məsələləri tədqiq edib öyrənir. 

Pedaqoji  fəaliyyət  və  müəllim  şəxsiyyəti  psixologiyası 

pedaqoji fəaliyyətin  psixoloji  strukturunu,  müəllim  Ģəxsiyyəti 

və  onun  peĢə-psixoloji  istiqamətini,  pedaqoji  funksiyasının, 

pedaqoji bacarıq, vərdiĢ və qabiliyyətlərin psixoloji əsaslarını, 

pedaqoji 

mərifət  və  pedaqoji  ünsiyyətin  psixoloji 

xüsusiyyətlərini və s. öyrənir. 

 



VI.18.5. YaĢ və pedaqoji  psixologiyasının tədqiqat 

metodları 

 

Yaş  psixologiyasında  istifadə  olunan  tədqiqat 



metodları  kompleksi  bir  neçə  blokdan  ibarətdir.  Bu 

metodların  bir  qismi  ümumi  psixologiyadan,  digər  qismi 

differensial 

psixologiyadan, 

üçüncü 

qismi 


sosial 

psixologiyadan götürülmüĢdür. 

UĢaqlarda 

idrak 


proseslərinin 

və 


Ģəxsiyyətin 

öyrənilməsi  üçün  tətbiq  olunan  bütün  metodlar  ümumi 

psixologiyadan  götürülmüĢdür.  Bu  metodlar  uĢaqların  yaĢına 

uyğunlaĢdırılmaqla  ayrı-ayrı  yaĢ  dövrlərində  qavrayıĢın,  diq-

qətin,  hafizənin,  təxəyyülün,  təfəkkürün  və  nitqin  inkiĢaf 

xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə yönəldilmiĢdir. 

Differensial  psixologiya  yaĢ  psixologiyasını  uĢaqların 

fərdi  və  yaĢ  xüsusiyyətlərini  öyrənmək  üçün  zəruri  olan 

metodlarla  təmin  etmiĢdir.  Bu  metodlar  içərisində  əkizlər 

metodu xüsusi yer tutur. 

Sosial  psixologiyadan  götürülmüĢ  metodlardan  müx-



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

212 



212 

təlif uĢaq qruplarında Ģəxsiyyətlərarası münasibətləri, eləcə də 

uĢaqlarla  yaĢlı  adamlar  arasındakı  qarĢılıqlı  münasibətləri 

öyrənmək  üçün  istifadə  olunur.  Həmin  metodlar  uĢaqların 

yaĢına  uyğunlaĢdırılmıĢ  olur.  Bunlara  müşahidə,  sorğu,  in-

tervyu,  sosiometrik  metodu,  sosial-psixoloji  eksperimenti  aid 

etmək olar. 

Qeyd 

olunan 


metodların 

bəzilərinin 

tətbiqi 

xüsusiyyətlərinə nəzər salaq. 



Müşahidə metodunun müxtəlif variantlarından istifadə 

olunması  uĢaq  haqqında  kifayət  qədər  əsaslandırılmıĢ 

məlumat  əldə  etməyə  imkan  verir.  Hər  cür  müĢahidəni 

məqsədəyönəlmiĢ və müvafiq proqrama, plana uyğun Ģəkildə 

aparmaq lazımdır.  

Müvafiq  nəticə  əldə  etmək  üçün  müĢahidəni 

müntəzəm  aparmaq  tələb  olunur.  UĢaqlar  çox  sürətlə  inkiĢaf 

edirlər. Onların psixologiyası və davranıĢı sürətlə dəyiĢir. Ona 

görə  də  uĢağın  yaĢından  asılı  olaraq  müĢahidələr  arasındakı 

fasilə dəyiĢməli olacaqdır. Məsələn, yeni doğulmuĢ uĢaq üzə-

rində hər gün, 2-3 aylıqdan bir yaĢa qədər dövrdə hər həftə, 1-

3  yaĢlı  uĢaqlarda  hər ay, bağça  yaĢlı  uĢaqlarda  ildə  ən azı  iki 

dəfə  və  s.  müĢahidə  aparmaq  lazım  gəlir.  UĢaqlar  üzərində 

müĢahidənin gizli təĢkil edilməsi, uĢağın bunu hiss etməməsi 

daha dəqiq nəticə əldə etməyə imkan verir. 

MüĢahidənin  bir  növü  kimi  "ana  gündəlikləri”ndən 

istifadə də səmərəli nəticə verir. 

Çox  vaxt  uĢaqlarla  aparılan  Ģifahi  və  yazılı  sorğu 

zamanı  bir  sıra  çətinliklərlə  rastlaĢmaq  olur.  Bəzən  uĢaqlar 

ona  verilmiĢ  sualı  o  qədər  də  düzgün  baĢa  düĢmürlər.  Ona 

görə  də  sorğu  zamanı  uĢağın  ona  verilən  sualı  nə  qədər 

düzgün baĢa düĢdüyünü müəyyənləĢdirmək lazımdır. 

UĢaqlarla aparılan tədqiqat iĢində uĢağın psixologiyası 

və davranıĢı barədə daha düzgün məlumatlar əldə etmək üçün 



eksperiment  daha  səmərəli  metodlardan  biri  hesab  olunur. 

Eksperimentlərin  daha  səmərəli  olması  üçün  onların  təbii  Ģə-

raitdə,  oyun  və  təlim  fəaliyyətində  aparılması  zəruridir.  Bu 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



213 

213 


213 

213 


213 

213 


213 

213 


213 

zaman  uĢaqları  eksperimentin  gediĢinə  maraqlandırmaq 

lazımdır. 

Testləşdirmənin  tətbiqi  zamanı  da  uĢaqların  bu  iĢdə 

iĢtirakının  stimullaĢdırılması  zəruridir.  Bunun  üçün  Kettelin 

və  Vekselerin  testlərinin  uĢaq  variantlarından  və  sosiometrik 

testin  bəzi  formalarından  istifadə  olunması  daha  yaxĢı  nəticə 

verə bilər. 

Pedaqoji  psixologiyanın  tədqiqat  metodlarına  gəldikdə 

ümumi psixologiyada, yaĢ psixologiyasında və psixologiyanın 

digər  sahələrində  istifadə  olunan  tədqiqat  metodlarından 

pedaqoji  psixologiyada  da  istifadə  olunur.  Bu  metodlara 

müĢahidə,  Ģifahi  və  yazılı  sorğu,  eksperiment,  fəaliyyət 

məhsullarının  təhlili,  anketlər,  testləĢdirmə  və  s.  aid  etmək 

olar.  Pedaqoji  psixologiyada  bu  metodlardan  istifadə  edərkən 

uĢaqların  yaĢ  xüsusiyyəti,  psixoloji-pedaqoji  problemin 

xüsusiyyətləri,  onların  köməyi  ilə  uĢaqların  tərbiyəlilik  və 

hazırlıq səviyyələrini, təlim və tərbiyənin təsiri altında onların 

psixologiyası  və  davranıĢında  baĢ  verən  dəyiĢiklikləri  aĢkara 

çıxarmaq  imkanları  nəzərə  alınaraq  müvafiq  dəyiĢikliklər 

edilir.  Məsələn,  pedaqoji  müĢahidədən  uĢaqların  müxtəlif 

sosial  Ģəraitdə  özlərini  necə  aparmalarını,  eləcə  də  müxtəlif 

həyati  məsələləri  həll  edərkən  əldə  etmiĢ  olduqları  bilik  və 

vərdiĢləri  tətbiq  edə  bilmək  bacarığını  aĢkara  çıxarmaq  üçün 

istifadə  etmək  olar.  Daha  yaĢlı  uĢaqları  -  yeniyetmə  və 

gəncləri  öyrənərkən  bu  məqsədlə  yazılı  sorğu  və  testlərdən, 

məktəbəqədər və kiçik məktəb yaĢlı uĢaqlarla Ģifahi sorğudan 

istifadə etmək mümkündür. 

Bu  cür  ümumi  metodlarla  yanaĢı  pedaqoji  psixo-

logiyanın  özünəməxsus  xüsusi  metodları  da  vardır.  Bu  cür 

metodlara  psixoloji-pedaqoji  eksperimenti  və  uĢaqların 

öyrənməyə qabillik, biliklilik və tərbiyəlilik səviyyəsini aĢkara 

çıxarmaq  üçün  xüsusi  psixoloji-pedaqoji  testləĢdirməni  aid 

etmək olar. 

Pedaqoji  psixologiyada  istifadə  olunan  metodları 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   143   144   145   146   147   148   149   150   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə