MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə164/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   160   161   162   163   164   165   166   167   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



265 

265 


265 

265 


265 

265 


265 

265 


265 

VI.22.2. Ġlk gənclik yaĢında Ģəxsiyyətin inkiĢafı 

 

Ġlk  gənclik  yaĢında  Ģəxsiyyətin  inkiĢafı  məktəb  yaĢı 



dövrü  üçün  ən  yüksək  səviyyəyə  qalxır.  Bu  dövrdə  həqiqi 

yaĢlılığa  real  keçid  baĢ  verir.  Burada  böyüklük  hissinin 

yüksək  səviyyədə  formalaĢması  və  ünsiyyət  fəaliyyətinin 

sürətli  inkiĢafı  mühüm  rol  oynayır.  Böyük  məktəblilərin 

ünsiyyət  fəaliyyətində  onların  daxil  olduqları  sinif  kol-

lektivinin,  valideynlərin  rolu  artır.  Bu  dövrdə  ünsiyyət 

fəaliyyətində  kollektivin  ictimai  rəyi  xüsusi  yer  tutur.  Böyük 

məktəblilər  sinif  və  məktəb  kollektivinin  onlara  verdikləri 

qiymətə  və  rəyə  həssas  yanaĢır,  öz  fəaliyyətlərində  onları 

nəzərə  alırlar.  Bu  dövrdə  valideynlərlə  ünsiyyət  də  istənilən 

nəticəni  verir.  Ailə  tərbiyəsi  düzgün  təĢkil  edildikdə  böyük 

məktəblilərin  valideynləri  ilə  ünsiyyətləri  də  müsbət 

istiqamətə  yönəlir,  onlar  bu  ünsiyyətə  can  atırlar.  Burada 

valideynlərin  öz  övladlarını  baĢa  düĢmələri,  onlarla 

ünsiyyətdə avtokratiklikdən uzaqlaĢmaları, demokratik mövqe 

tutmaları lazımi nəticə verə bilir.  

Ġlk gənclik dövründə yeniyetmələrin ünsiyyətlərindəki 

emosionallıq  aydın  təzahür  edir.  Onlar  ünsiyyətin  gediĢinə 

özlərinin  münasibətlərini  emosional  cizgilərlə  təzahür 

etdirirlər. 

Böyük məktəblilərin ünsiyyət fəaliyyətinin inkiĢafında 

yoldaĢlıq  münasibəti  mühüm  rol  oynayır.  Gənclər  öz 

yoldaĢlarında  yüksək  əqli  və  əxlaqi  keyfiyyətlərin  olmasını 

arzulayırlar. Bu dövrdə yoldaĢlıq hissi ilə yanaĢı dostluq hissi 

də inkiĢaf edir, mürəkkəbləĢir və davamlılığı ilə fərqlənir. Bu 

dövrdə  yaranan  dostluq  uzun  ömürlü  olur.  Ġlk  gənclik 

dövründə dostluq hissi yeni motivlərə malik olur. Dostlar bir-

birinə yüksək tələblər verməyə baĢlayırlar. Psixoloqlar bu cür 

tələblərə  aĢağıdakıları  aid  edirlər.  Gənclərin  fikrincə  dost, 

birinci  növbədə  səliqəli,  sadiq,  prinsipial  olmalı,  çətin  anda 

dostunun köməyinə çatmalıdır; ikincisi, dostluq onların həyat 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

266 



266 

və fəaliyyətlərinin bütün sahələrini əhatə etməlidir; üçüncüsü, 

onların dostluğu ən çox emosional olmalıdır, dost öz dostunun 

sevinc və kədərini onunla bölüĢdürməlidir.  

Ġlk  gənclik  dövründə  oğlanlarla  qızlar  arasındakı 

qarĢılıqlı  münasibətlərdə  də  əsaslı  dəyiĢiklik  baĢ  verir. 

Yeniyetməlikdən  fərqli  olaraq  bu  dövrdə  oğlan  və  qızlar 

arasındakı  qarĢılıqlı  münasibətlər  xeyli  fəallaĢır.  YoldaĢlıq 

münasibətlərinin  sahəsi  geniĢlənir.  Xüsusilə  qızlarda  qarıĢıq 

dostluğa  tələbat  güclənir.  Ġlk  gənclik  yaĢının  əvvəllərindən 

baĢlayaraq  məktəblilərdə  məhəbbət  hissi  özünü  göstərməyə 

baĢlayır.  Ona  görə  də  cinslərarası  qarĢılıqlı  münasibətlər 

tərbiyə iĢinin əsas problemlərindən birinə çevrilir. 

Mənlik  Ģüurunun  inkiĢafı.  Ġlk  gənclik  dövründə 

məktəblilərdə  böyüklük  hissi  yüksəlir.  Məktəblilər  özlərinin 

artan imkanlarını dərk etməyə baĢlayırlar. Bütün bunlar həmin 

dövrdə  özünüdərketmə  meylinin  daha  sürətlə  inkiĢaf  etdiyini 

göstərir.  Bu  dövrdə  gənclər  özlərini,  öz  Ģəxsiyyətlərini  yaxĢı 

anlamağa  baĢlayır,  mənlik  Ģüurları,  özləri  haqqında 

təsəvvürləri  dəyiĢir.  Onlar  bir  növ  öz  mənlərini  dərk  edirlər. 

bu dövrdə məktəblilərdə özünüdərketmənin inkiĢafı ilə yanaĢı 

mənlik Ģüurunun məzmunu da dəyiĢir, özləri haqqında təsəv-

vürləri  artır.  Oğlan  və  qızlar  özlərinin  xarici  görkəmini, 

simalarını tamamilə yeni Ģəkildə qavramağa baĢlayırlar. Zahiri 

görkəmlərindəki  kiçicik  bir  qüsur  onları  hədsiz  dərəcədə 

narahat  edir.  Ġlk  gənclik  dövründə  gənclər  özlərini 

qiymətləndirərkən  ayrı-ayrı  hərəkətlərini  təhlil  edir,  özləri 

haqqında müəyyən mühakimələr yürüdürlər. Yeniyetmələrdən 

fərqli  olaraq  böyük  məktəblilərdə  özünüqiymətləndirmə 

onların  öz  davranıĢ  və  fəaliyyətlərini  müstəqil  olaraq  təhlil 

etmək  əsasında  cərəyan  edir.  Ona  görə  də  ilk  gənclik 

dövründə  özünüqiymətləndirmədə  bir  sıra  uyğunsuzluqlar 

özünü göstərə bilir.  

Yuxarıda qeyd edilənlərdən göründüyü kimi, ilk gənclik 

dövründə ən mühüm psixoloji hadisə özünüdərketmənin və öz 

«mən»inin,  öz  Ģəxsiyyətinin  davamlı  obrazının  yaranmasıdır. 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



267 

267 


267 

267 


267 

267 


267 

267 


267 

Bu  dövrdə  özünüdərketmənin,  mənlik  Ģüurunun  inkiĢafı  bir 

neçə istiqamətdə baĢ verir. 

Birinci  növbədə  gənclərin  öz  daxili  aləmləri  açılır.  

Gənc  oğlan  və  qızlar  öz  emosiyalarını  ətrafda  baĢ  verən 

hadisələrin doğurduğu hal kimi deyil, öz «mən»inin vəziyyəti 

kimi  qavramağa  baĢlayırlar.  Öz  xüsusiyyətlərini,  baĢqalarına 

oxĢamamalarını  hiss  etmək  baĢ  verir,  eyni  zamanda  təklik 

hissi özünü göstərir. 

Tədricən,  həyata  keçirilə  bilən  bütün  arzuları  və  çox 

vaxt həyata keçirilə bilməyən idealları əsasında bir neçə az və 

ya  çox  real  fəaliyyət  planlarını  hazırlamağa  baĢlayır  və 

bunlardan  birini  seçməli  olurlar.  Gənclərin  həmin  həyati 

planları  onların  bütün  özünütəyin  sahələrini:  mənəvi 

simalarını,  həyat  tərzlərini,  iddia  səviyyələrini,  peĢə  və 

həyatda  öz  yerlərini  seçmələrini  əhatə  edir.  Öz  məqsədlərini, 

həyati  niyyətlərini,  həyati  planlar  qurmalarını  dərk  etmələri 

onların  özlərini  dərk  etmələrinin,  mənlik  Ģüurlarının  mühüm 

elementini təĢkil edir. 

Bunlarla  yanaĢı  olaraq bu dövrdə  gənclərdə özləri  haq-

qında  tam  təsəvvür  formalaĢır.  Ġnsanın  özünə  münasibəti, 

birinci  növbədə  onun  öz  bədəninin  xüsusiyyətlərini,  xarici 

görkəmini,  cəlbediciliyini  dərk  etməsi,  sonra  isə  özünün 

əxlaqi-psixoloji,  əqli,  iradi  keyfiyyətlərini  dərk  etməsi 

əsasında  yaranır.  Gənclərin  özünüqiymətləndirməsi  çox  vaxt 

ziddiyyətli olur. 

Müxtəlif  fəaliyyət  növlərində  əldə  edilmiĢ  nəticələrin 

təhlili,  onun  haqqında  baĢqa  adamların  fikirləri  və 

özünümüĢahidə,  özünün  keyfiyyət  və  qabiliyyətlərini  təhlil 

etmək  sayəsində  gənclərdə  özünəhörmət  kimi  ümumiləĢmiĢ 

münasibət yaranır. 

Ġlk  gənclik  dövründə  iddia  səviyyəsinin  yüksəlməsi 

özünü qeyri-real yüksək qiymətləndirməyə gətirib çıxara bilir. 

Əxlaqi  Ģüurun  inkiĢafı.  Ġlk  gənclik  dövründə  mənlik 

Ģüuru ilə yanaĢı əxlaqi Ģüurun inkiĢafında da əsaslı dəyiĢiklik 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   160   161   162   163   164   165   166   167   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə