MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə173/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   169   170   171   172   173   174   175   176   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



293 

293 


293 

293 


293 

293 


293 

293 


293 

uĢaqlar  kimi  böyüklərin  rolunu  oynamaq,  özünü  onlara 

oxĢatmaq istəmir. Onlar böyük olmaq və baĢqaları tərəfindən 

də böyük kimi qəbul edilmək istəyirlər. Buradan isə onların öz 

Ģəxsiyyətinin  sürətli  inkiĢafı  tələbatları  meydana  gəlir  ki,  bu 

da özünütərbiyənin bir vasitə kimi həyata keçirilməsinə gətirib 

çıxarır. Yeniyetmə öz üzərində iĢləməklə, birinci növbədə, öz 

Ģəxsi  davranıĢındakı  qüsurları  aradan  qaldırmağa,  özündəki 

zəif cəhətləri ləğv etməyə, ikincisi, özünü güclü, bacarıqlı və 

müstəqil  aparmağa  imkan  verən  Ģəxsiyyətin  müsbət 

keyfiyyətlərini 

formalaĢdırmağa 

çalıĢır. 

AparılmıĢ 

tədqiqatlardan  aydın  olur  ki,  yeniyetmələr  birinci  növbədə 

özlərində olan iradi nöqsanları aradan qaldırmağa və özlərində 

möhkəm iradəli adam üçün xas olan cəsarət, mərdlik, dözüm-

lülük,  təkidlilik  kimi  iradi  keyfiyyətləri  tərbiyə  etməyə  can 

atırlar.  

Ġlk  gənclik  dövründə  özünütərbiyə  fiziki  və  iradi  özü-

nütəkmilləĢdirmə  ilə  yanaĢı,  mənəvi  özünütəkmilləĢdirməyə 

də xidmət edir. Özünütərbiyənin bu mərhələsində məktəblilər 

ən  çox  özlərində  düzlük,mehribanlıq,  rəhmlilik,  səxavətlilik, 

dosta,  yoldaĢa  qarĢı  sadiqlik,  daima  ona  kömək  etməyə  hazır 

olmaq və s. kimi keyfiyyətləri tərbiyə etməyə can atırlar.  

ġagirdlərin  özünütərbiyəsinin  təĢkili.  Özünütərbiyə  o 

qədər  də  asan  proses  deyildir.  O,  özünüidarənin  yüksək 

forması  olduğuna  görə  Ģagirdlərin  bu  iĢi  asanlıqla  yerinə 

yetirəcəklərini  guman  etmək  olmaz.  Ona  görə  də  bu  sahədə 

onlara  kənardan,  tərbiyəçilər  tərəfindən  köməklik  göstə-

rilməsi,  istiqamət  verilməsi  zəruridir.  Özünütərbiyənin, 

bununla  da  əlaqədar  ümumiyyətlə  tərbiyənin  səmərəliyi  öz 

üzərində iĢləyən Ģagirdlərlə həmin iĢin təĢkili, onlara istiqamət 

verilməsi və köməklik göstərilməsindən çox asılıdır.  

ġagirdlərin  özünütərbiyəsini  təĢkil  edərkən,  birinci 

növbədə kollektiv qarĢısında bu cür məqsədin qoyulmasından 

baĢlamaq  lazımdır.  Sosial  psixologiyadan  aydındır  ki, 

insanların  ümümi  iĢdə  təması  və  vəhdəti  nə  qədər  güclü 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

294 



294 

olarsa, onların qarĢılıqlı təsiri bir o qədər səmərəli xarakter da-

Ģıyar.  Buradan  isə  aydın  olur  ki,  əgər  kollektivdəki  bir  neçə 

adam,  xüsusilə kollektiv üzvlərinin hamısının hüsni  rəğbətini 

qazanan  adamlar  öz  üzərlərində  iĢləməyə,  özünütərbiyə  ilə 

məĢğul  olmağa  baĢlayarlarsa,  bu  hal  kollektivin  baĢqa 

üzvlərinə də mütləq sirayət edəcəkdir.  

Adətən,  kollektiv  vasitəsilə  ayrı-ayrı  Ģagirdlərin 

qarĢısına özünütərbiyə öhdəliyi qoyulması da bu iĢin səmərəli 

nəticə  verməsinə  səbəb  olur.  Bu  tədbir  o  zaman  daha  çox 

təsirli  xarakter  daĢıyır  ki,  yarıĢ  Ģərtlərinə  daxil  edilsin  və  bu 

iĢə sinfin fəalları nəzarət etsinlər.  

Sinif  kollektivi  ilə  özünütərbiyə  iĢini  təĢkil  edərkən 

təkcə  onların  qarĢısına  özünütərbiyə  məqsədi  qoymaqla 

məhdudlaĢmamalı,  bu  iĢin  səmərəli  yollarını  tapmaqda  da 

onlara  köməklik  göstərməlidir.  Birinci  növbədə  Ģagirdi  uzun 

və ya qısa müddət ərzində öz üzərində aparacağı iĢlə əlaqədar 

vəzifələri  dəqiq  müəyyənləĢdirməyə,  birinci  növbədə  özünü-

tərbiyənin həyata keçirəcəyi vəzifələri qeyd etməyə və həmin 

iĢi  dönmədən  yerinə  yetirməyi  öyrətmək  lazımdır.  Əgər 

Ģagirddə özününəzarət  zəifdirsə, bu keyfiyyəti onda aĢılamaq 

zəruridir. Çünki o, özünənəzarət edə bilməzsə özünütərbiyə də 

istənilən  səviyyədə  həyata  keçə  bilməz.  Bu  iĢə  kollektivin 

dostcasına nəzarəti də köməklik göstərməlidir.  

Heç  olmazsa  kiçicik  bir  müvəffəqiyyətin  əldə  edilməsi 

özünütərbiyəni  səmərələĢdirmək  üçün  oluqca  böyük 

əhəmiyyətə malikdir. Məhz ona görə də ilk dövrlər bu sahədə 

kollektivə köməklik göstərmək olduqca vacibdir.  

Kollektivdə  özünütərbiyə  məsələsi  ilə  əlaqədar  müsbət 

ictimai  rəyin  yaranması  da  bu  iĢin  müvəffəqiyyəti  üçün 

faydalıdır.  

Nəhayət,  Ģagirdlərin  özünütərbiyəsinə  istiqamət  verən 

müəllimin  özünün  bu  sahədə  nümunə  göstərməsi,  daim 

özünün  pedaqoji  ustalığını  və  Ģəxsiyyətini  təkmilləĢdirməsi 

həmin iĢi müvəffəqiyyətlə yerinə yetirməsinə təkan verir.  

Bütün  dediklərimizdən  aydın  olur  ki,  müəllim  Ģa-




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



295 

295 


295 

295 


295 

295 


295 

295 


295 

girdlərin özünütərbiyəsinə ciddi rəhbərlik etməlidir. Bu zaman 

o dörd vəzifənin həyata keçirilməsinə fikir verməlidir.  

Birinci  vəzifə,  Ģagirdlərin  özlərində  Ģəxsiyyətin  müsbət 

keyfiyyətlərini inkiĢaf etdirmələri və öz davranıĢındakı bu və 

ya  digər  nöqsanı  aradan  qaldırmalarına  cəhd  göstərməyi 

oyatmaq  (və  ya  dəyiĢmək).  Əgər  belə  cəhd  yoxdursa  bunu 

misallar əsasında Ģagirdə baĢa salmaq, onlarda inam yaratmaq 

zəruridir.  



İkinci  vəzifə,  Ģagirdin  öz  Ģəxsiyyətinə  tənqidi  yanaĢ-

masına, öz davranıĢının  xüsusiyyətlərini təhlil edə bilməsinə, 

öz  qüsurlarını  göstərməsi  və  dərk  etməsinə  köməklik 

göstərmək.  



Üçüncü vəzifə, müəllim, tərbiyəçi Ģagirdin özünütərbiyə 

proqramını  tərtib  etməsinə,  hansı  keyfiyyəti  inkiĢaf  etdirmək 

lazım  gəldiyini,  hansıları  isə  aradan  qaldırmağın  zəruri 

olduğunu müəyyənləĢdirməsinə köməklik göstərməlidir.  



Dördüncü  vəzifə,  müəllim,  tərbiyəçi  Ģagirdləri  özünü-

tərbiyənin  ən  səmərəli,  düĢünülmüĢ  yolları,  priyomları  ilə 

silahlandırmalıdır.  

 

VI.23.5.ġagirdlərin əxlaq tərbiyəsinin psixoloji  



əsasları 

 

Əxlaqi  Ģüur  və  əxlaqi  davranıĢın  formalaĢmasının 

vəhdəti.  Tərbiyə  psixologiyasında  diqqəti  cəlb  edən  əsas 

məsələlərdən  biri  Ģəxsiyyətin  əxlaq  tərbiyəsi,  onda  əxlaqi 

sahənin  formalaĢmasıdır.  Adətən,  məktəblinin  tərbiyəsindən 

danıĢarkən 

birinci 

növbədə 


onun 

əxlaqi 


cəhətdən 

formalaĢmasına  nəzər  yetirirlər.  Buna  görə  də  Ģəxsiyyətin 

əxlaqi  sahəsinin  formalaĢmasının  psixoloji  əsasları  ilə  tanıĢ 

olmaq tərbiyəçi üçün az əhəmiyyətə malik deyildir. 

Hamıya  məlumdur  ki,  uĢağın  düĢdüyü  yeni  Ģəraitdə  necə 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   169   170   171   172   173   174   175   176   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə