MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə175/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   171   172   173   174   175   176   177   178   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

298 



298 

Ģəkildə deyil, qruplarda, kollektivdə yaĢayır və fəaliyyət göstərir. Ona 

görə  də  öz  qrupunun  hər  bir  üzvünün  tərbiyəsində  həmin  qrupun, 

kollektivin  rolu  böyükdür.  Məhz  bu  mənada  uĢaq  kollektivinin 

böyüməkdə  olan  Ģəxsiyyətin  formalaĢmasında  rolunu  qeyd  etməmək 

olmaz. Kollektiv bir növ uĢaq Ģəxsiyyətinin inkiĢafı üçün Ģərait və Ģərt 

rolunu  oynayır.  UĢaq  kollektivi  öz  üzvlərinə  qarĢı  tərbiyələndirici 

funksiyanı  yerinə  yetirir.  Kollektiv  öz  üzvlərinə  təsir  edir,  onlardan 

müvafiq davranıĢ tərzinə əməl etməyi tələb edir. Kollektivin təqdiri və 

məzəmməti,  sağlam  tənqidi,  iĢgüzar  və  ciddi  tələbi  öz  üzvlərində 

Ģəxsiyyətin inkiĢafına təsir edir, qüsurların aradan qaldırılmasına səbəb 

olur.  Məhz  buna  görə  də  müəllim  və  tərbiyəçilər  Ģagird  Ģəxsiyyətinin 

formalaĢmasında, o cümlədən onların əxlaq tərbiyəsində kollektivin bu 

cür  imkanlarından  istifadə  etməyə  çalıĢmalıdırlar.  Düzgün  təĢkil 

olunmuĢ  kollektiv  yüksək  tərbiyələndirici  qüvvəyə  malik  olur. 

Xüsusilə  yeniyetməlik  və  ilk  gənclik  dövründə  Ģagirdlərin  tərbiyəsinə 

kollektivin həlledici təsiri belə bir psixoloji cəhətlə də bağlıdır. Adətən 

bu  dövrdə  yaranan  uĢaq  kollektivləri  eyni  tələbata  malik  olan, 

müstəqilliyə can atan həmyaĢıdlardan ibarət olur. Ona görə də uĢaqlar 

ən  çox  yoldaĢları  ilə  qarĢılıqlı  əlaqədə  olur,  onları  anlayır,  onlarla 

asanlıqla  razılığa  gəlirlər.  Nəticədə  kollektivin  tərbiyələndirici  təsir 

gücü  daha  real  və  faydalı  olur.  Bu  cəhəti  nəzərə  alaraq  müəllim  və 

tərbiyəçilər  tərbiyəvi  tədbirin  təĢkili  zamanı  kollektivin  həmin 

imkanlarından lazımi dərəcədə istifadə etməlidir. 

YaxĢı  təĢkil  edilmiĢ  Ģagird  kollektivində  ictimai  həmrəylik, 

ictimai  rəyə  hörmət,  yoldaĢlıq  və  dostluq,  yüksək  ideya  inamı, 

humanizm  və  s.  kimi  yüksək  əxlaqi  hisslərin  formalaĢmasına  geniĢ 

imkan yaranır.  

Yüksək  ictimai  həmrəylik  hissinin  formalaĢması  Ģagirdi 

kollektivin  ümumi  iĢində  daha  fəal  Ģəkildə  iĢtirak  etməyə,  kollektiv 

qarĢısında  öz  məsuliyyətini  dərk  etməyə  yönəldir.  Həmin  hisslərin 

olması Ģagirdləri öz sinfinin, öz məktəbinin Ģərəfi uğrunda mübarizəyə 

təhrik edir.  

UĢaq  kollektivində  xüsusilə  yoldaĢlıq  və  dostluq  hissinin 

formalaĢması  üçün  geniĢ  imkan  yaranır.  Burada  Ģagirdlərin  bir-birinə 

qarĢı həssaslığı, qayğıkeĢliyi xüsusi  yer  tutur.  Kollektivdə  yaranan bu 

cür  hisslər  Ģagirdləri  bir-birinə  qarĢı  qayğı  göstərməyə,  lazımi 

köməklik  etməyə  yönəldir.  Yaxınlıq,  yoldaĢlıq  münasibətləri  dostluq 

hissinin  formalaĢmasına,  hər  bir  gəncin  yaxın  dostunun  meydana 

gəlməsinə səbəb olur.  

Kollektiv möhkəm olduqda onun bütün normaları öz üzvlərinin 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



299 

299 


299 

299 


299 

299 


299 

299 


299 

normalarına  çevrilir.  O  cümlədən  kollektiv  üzvlərində  yüksək  ideya 

inamı yaranmıĢ olur.  

Nəhayət  kollektiv  özü  Ģagirdlərdə  kollektivçilik  hissinin 

formalaĢmasına da gətirib çıxarır ki, nəhayət həmin Ģagirdlərdə onları 

əhatə edən yoldaĢlarına qarĢı əsl humanist münasibətlərin yaranmasına 

səbəb  olur.  Onlarda  empatiya  (baĢqa  adamların  psixi  halətlərini  baĢa 

düĢmək  və  onların  dərdinə  Ģərik  olmaq  qabiliyyəti),  identifikasiya, 

mehribanlıq və s. kimi keyfiyyətlər baĢ qaldırır. 

Gənc  nəslin  tərbiyəsində  ailənin  rolu.  UĢağın  münasibətlərdə 

olduğu  ilk  qrup  ailədir.  UĢaq  ilk  növbədə  ailədə  tərbiyə  alır.  Onun 

sonrakı taleyi, həyatda tutacağı mövqe həmin tərbiyədən çox asılıdır.  

Ailə  tərbiyəsi  məsələsi  ta  qədim  zamanlardan  Ģəxsiyyətin 

formalaĢmasında əsas vasitə olmuĢdur. Azərbaycanın görkəmli Ģairi və 

mütəfəkkiri  Nizami  Gəncəvi  ailəni  uĢağın  ilk  tanıĢ  olduğu  ictimai 

mühit adlandırmıĢdır. Nizamiyə görə uĢaqların həyatda düzgün mövqe 

tutması üçün ailə tərbiyəsi əsas olmalıdır. 

UĢaqlara ictimai borcu Ģüurlu mənimsətmək, ictimai mənafeyin 

pozulmasına qarĢı mübariz, ədalətli, əməksevər ruhda  həyata vermək 

valideynin vətəndaĢlıq borcuna sadiq qalması ilə Ģərtlənir, onun özünün 

cəmiyyətə münasibətini, cəmiyyətdə tutduğu mövqeyi müəyyənləĢdirir. 

Məhz ailə uĢaq Ģəxsiyyətinin formalaĢmasının ilk məktəbi olur. 

Böyüklərlə  ünsiyyət  prosesində  uĢaq  tam  bir  əxlaqi  sərvət  və  ideallar 

sistemini  mənimsəyir.  Bütün  bunların  formalaĢmasında  böyüklərin 

Ģəxsiyyətinin  –xüsusiyyətləri,  ailə  üzvlərinin  qarĢılıqlı  münasibəti 

əsaslı  rol  oynayır.  BaĢqa  sözlə,  uĢağın  tərbiyəsi,  onun  Ģəxsiyyətinin 

inkiĢafı  valideynlərinin  Ģəxsiyyətinin  necə  formalaĢmasından  çox 

asılıdır. Bir cəhəti də qeyd etmək lazımdır ki, sən valideynlərin üçün nə 

etmisənsə,  övladlarından  da  onu  gözləməlisən.  Çünki  onun 

Ģəxsiyyətinin  formalaĢmasında  sənin  münasibətlərin  öz  əksini  tapır. 

BaĢqa sözlə, uĢaq öz valideynini bir nümunə kimi qavrayır, onun bütün 

münasibətlər sistemini mənimsəyir və öz davranıĢına daxil edir. Burada 

görkəmli  psixoloq  L.S.Vıqotskinin  bir  fikrini  xatırlamaq  yerinə 

düĢərdi.  L.S.Vıqotski  göstərir  ki,  uĢağın  gerçəkliyə  münasibəti  lap 

əvvəldən  sosial  münasibət  xarakteri  daĢıyır.  UĢaq  artıq  körpəlik 

dövründən  böyüklərdən  özünün  ətraf  mühitlə  əlaqəsi  üçün  vasitəçi 

kimi  istifadə  etməyə  baĢlayır.  Bu  prosesdə  o,  dilə  yiyələnir.  Ailənin 

yaĢlı üzvləri əĢyaların simvolik iĢarələri barədə uĢağa biliklər verməklə 

həmin  əĢyalara  və  hadisələrə  qarĢı  öz  münasibətlərini  də  çatdırırlar. 

Beləliklə, tədricən uĢaqda bilik, münasibət və təəssürat sistemi yaranır 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   171   172   173   174   175   176   177   178   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə