MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə182/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   178   179   180   181   182   183   184   185   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

318 



318 

Bu  göstəricilərdən  asılı  olaraq  birinci  tip  Ģagirdlər 

arasında iki yarımtip müĢahidə olunur. 

Bunlardan  birincisinə  təlim  iĢlərindəki  müvəffəqiy-

yətsizliyi  hər  hansı  bir  praktik  fəaliyyətin  köməyi  ilə  əvəz 

etməyə  çalıĢan Ģagirdləri aid  etmək olar.  Belə Ģagirdlər üçün 

ümumi  olan  cəhət  onlarda  mücərrəd  təfəkkürün  inkiĢaf 

etməməsi və bununla əlaqədar olaraq məsələnin Ģərti və həlli 

yollarını konkretləĢdirmək cəhdindən ibarətdir. Onların bu cür 

hərəkətləri  təlimdə  bəzi  müvəffəqiyyətlər  qazanmaq  imkanı 

verir.  

Bu  cür  Ģagirdlərdə  analitik  təfəkkür  inkiĢaf  etmədiyinə 

görə  təlim  materialını  çətinliklə  mənimsəyirlər.  Onlar  təhlili 

məsələ  həllinin  bütün  gediĢində  tətbiq  edə  bilmədiklərinə 

görə, çox vaxt məsələni də axıra kimi həll edə bilmirlər. 

Geridə  qalan  Ģagirdlərin  həmin  yarımtipində  gələcəkdə 

müəyyən  fəaliyyət  növünə  qarĢı  yönəliĢlik,  arzu  olunan 

peĢəyə  dair  az  və  ya  çox  dərəcədə  aydın  təsəvvür  mövcud 

olur.  Adətən,  bu  cür  yönəliĢlik  onların  təlim  fəaliyyətindəki 

müvəffəqiyyətsizliklərini  əvəz  edən  praktik  fəaliyyətinin 

məzmunundan  asılı  olur.  Bununla  əlaqədar  olaraq  həmin 

Ģagirdlərdə özünüqiymətləndirmə obyektiv xarakter daĢıyır. 

Geridə  qalan  birinci  tip  Ģagirdlərin  ikinci  yarımtipinə 

təlim  iĢindəki  hər  cür  çətinlikdən  qaçmağa  çalıĢan  Ģagirdləri 

aid  etmək  olar.  Təlimdə  müvəffəqiyyət  qazanmağa  çalıĢan 

həmin Ģagirdlər çox vaxt qadağan olunmuĢ yollardan istifadə 

etməyə  çalıĢırlar:  yoldaĢlarından  köçürür,  onların  gizlincə 

dediklərinə  istinad  edir  və  s.  Bu  cür  Ģagirdlər  baĢqa  iĢlərin 

hamısına  da  təlimə  yanaĢdıqları  kimi  yanaĢırlar.  Ətraf  aləm 

haqqında  onların  təsəvvürləri  olduqca  məhduddur.  Birinci 

yarımtipdən  fərqli  olaraq  onlar  hətta  təlim  tapĢırıqlarının 

mahiyyətini  anlamağa  cəhd  göstərmirlər.  Bir  qayda  olaraq 

onlar gələcək haqqında düĢünmürlər. 

Ġkinci  tipə  aid  etdiyimiz  geridə  qalan  Ģagirdlər,  adətən 

məktəbə  yaxĢı  hazırlıq  və  oxumaq  həvəsi  ilə  gəlirlər.  Lakin 

həmin  uĢaqlar  evdə  səbrlə  oturub  iĢləməyə  alıĢdırılmamıĢ 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



319 

319 


319 

319 


319 

319 


319 

319 


319 

olurlar.  Onlarda  yalnız  xoĢlarına  gələn  iĢlə  məĢğul  olmaq 

adəti hökm sürür. Ona görə də diqqəti cəmləĢdirmək, hafizəni 

gərginləĢdirmək,  fəal  Ģəkildə  fikirləĢmək  onlarda  narazılıq 

yaradır.  Bunun  əsasında  təlimdə  yaranan müvəffəqiyyətsizlik 

mənəvi konfliktin yaranmasına gətirib çıxarır. Bu da öz növ-

bəsində  təlimə  qarĢı  mənfi  münasibət  yaradır.  Belə  uĢaqların 

gələcək  planları  təlimlə  bağlı  olmur.  Onların  maraqları 

müxtəlif  olur  ki,  bunların  içərisində  idrak  maraqları  da 

mühüm yer tutur. 

Geridə qalan ikinci tip Ģagirdlər arasında da iki yarımtip 

müəyyənləĢdirmək mümkündür. 

Bunlardan  birinci  yarımtipə  özünün  təlimdəki  müvəf-

fəqiyyətsizliyini, 

kollektivdəki 

uğursuz 


vəziyyətini 

sinifdənkənar  əqli  fəaliyyətlə  əvəz  edən  Ģagirdləri  aid  etmək 

olar.  Onların  gələcək  haqqında  arzuları  məhz  sinifdənkənar 

məĢğuliyyətin həmin sahəsi ilə bağlı olur. Bu cür Ģagirdlərdə 

təlimin geniĢ sosial motivləri formalaĢmamıĢ olur. 

Ġkinci  yarımtipə  məxsus  olan  Ģagirdlərin  təlimdəki 

müvəffəqiyyətsizlikləri  onları  baĢqaları  ilə,  xüsusilə  məktəb-

dənkənar  qruplarla  əlaqəyə  girmək  üçün  yollar  axtarmağa 

yönəldir. Belə uĢaqlarda tez-tez mənfi sosial istiqamətə malik 

olan maraq və meyllər müĢahidə olunur. Bu Ģagirdlər çox vaxt 

Ģagird  mövqeyini  itirirlər.  Onlar  intizamı  kobudcasına 

pozurlar və müəllimlərin yanında etibarlarını itirirlər. 

Dərsdə  geridə  qalan  üçüncü  tip  Ģagirdlərin  xarak-

teristikasını vermək o qədər də çətin deyildir. Bu tipə aid olan 

Ģagirdlər bir növ birinci tip Ģagirdlərin zəif öyrənməyə qabillik 

xüsusiyyətini  və  ikinci  tip  Ģagirdlərin  asosial  istiqamətlərini 

özlərində əks etdirirlər. 

Geridə  qalma,  təlimdə  müvəffəqiyyətsizliyin  səbəb-

lərinin  və  onların  tiplərinin  təhlili  müəllim  üçün,  Ģübhəsiz, 

böyük əhəmiyyətə malikdir. Çünki bu zaman məktəbdə özünə 

yer  edən  bu  xəstəliyin  qarĢısını  almaq  və  aradan  qaldırmaq 

imkanı  yaranır.  Lakin  hələ  psixoloji  tədqiqatlar  həmin 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

320 



320 

xəstəliyin  qarĢısını  almağın  tam  səmərəli  yollarını  aĢkara 

çıxara  bilməmiĢdir.  Bu  sahədə  aparılan  ayrı-ayrı  tədqiqatlara 

istinad edərək təlimdə  geridə qalmanın  aradan qaldırılmasına 

kömək edə biləcək bəzi yolları nəzərdən keçirək. 

Birinci tipə mənsub olan Ģagirdlərlə (öyrənməyə qabillik 

keyfiyyəti  aĢağı  olan)  birinci  növbədə  elə  iĢ  aparmaq  tələb 

olunur ki, onların müvəffəqiyyətlə oxumalarını ləngidən, ona 

mane  olan  fikri  fəaliyyət  xüsusiyyətləri  yenidən  qurulmuĢ 

olsun. 


ÜmumiləĢdirmə  qabiliyyətinin  zəif  inkiĢaf  etməsi, 

əyani-əməli  təfəkkürün  məntiqi  təfəkkürə  nisbətən  üstünlüyü 

həmin Ģagirdlərlə iĢ apararkən təlimin ilk mərhələsində əyani 

obrazlara  istinad  etmək  zəruridir.  Bu  zaman  müəllim  elə  bir 

Ģərait  yaratmalıdır  ki,  istifadə  olunan  əyani  vəsait  Ģagirdlərin 

diqqətini  əsas  fikri  məsələnin  həllindən  uzaqlaĢdıran  ikinci 

dərəcəli əlamətlərə yönəltməsin. 

Həmin Ģagirdlərlə aparılan mümarisələrin xarakterinə də 

xüsusi  fikir  verilməlidir.  Sübutluluğun  məntiqi  strukturunun 

inkiĢafına,  əqli  nəticələrin  formalaĢmasına  imkan  verən 

mümarisələrdən geniĢ istifadə olunmalıdır. Öyrənməyə qabil-

liyi  zəif  olan  Ģagirdlərlə  müqayisəli  təhlil  tələb  edən 

mümarisələrin aparılması daha faydalıdır. 

Müəllim  elə  bir  Ģərait  yaratmalıdır  ki,  hər  bir  Ģagird 

orada özünü göstərə bilsin, müəllim isə Ģagirdləri hər bir, hətta 

ən kiçik müvəffəqiyyətinə görə rəğbətləndirsin. 

ġagirdlərə  verilən  tapĢırıqlar  içərisində  elələri  də 

olmalıdır ki, Ģagirdlər müstəqil Ģəkildə asanlıqla yerinə yetirə 

bilsinlər.  Belə  olduqda,  Ģagirdlərdə  müstəqil  iĢləri  yerinə 

yetirməyə  qarĢı  müsbət  münasibətin  formalaĢması  imkanı 

yaranır. 

 

       



 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   178   179   180   181   182   183   184   185   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə