MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə190/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   186   187   188   189   190   191   192   193   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

342 



342 

həm obyekti, həm də subyekti kimi çıxıĢ edir; 

4)  müəyyən  iĢ  və  əməliyyatların  məcmuundan  ibarət 

olan  fəaliyyətin  özü  ─  ayrı-ayrı  öyrədici,  inkiĢafetdirici  və 

tərbiyələndirici iĢ və əməliyyatlar

5)  pedaqoji  fəaliyyətin  vasitələri  ─  məktəbdə  təlim  və 

tərbiyənin məzmunu, forması və metodları; 

6) pedaqoji fəaliyyətin Ģəraiti ─ cəmiyyətin böyüməkdə 

olan gənc nəslin tərbiyəsinə qayğısı, məktəbin maddi cəhətdən 

təchiz  olunması,  məktəbin  pedaqoji  kollektivindəki  birlik, 

məktəbə lazımı səviyyədə rəhbərlik etmək və s.; 

7)  pedaqoji  fəaliyyətin  nəticəsi  ─  Ģagird  Ģəxsiyyətinin 

əlamət və keyfiyyətlərinin formalaĢması.  

Bu  cəhətlərin  hər  biri  pedaqoji  fəaliyyətin  səmərəliliyi 

üçün əsas amil rolunu oynayır. Məhz buna görə də onların hər 

biri  pedaqoji  fəaliyyətin  tələblərinə  uyğun  səviyyədə 

olmalıdır. Eyni zamanda pedaqoji fəaliyyət bu cəhətlərə malik 

olmadan bir fəaliyyət kimi təzahür edə bilməz. 

Müəllim  əməyi  çoxcəhətli  psixi  reallıqdır.  Burada  bir-

biri ilə vəhdətdə olan üç cəhət diqqəti xüsusi olaraq cəlb edir. 

Bunlar  pedaqoji  fəaliyyət,  pedaqoji  ünsiyyət  və  müəllim 

Ģəxsiyyətinin  xüsusiyyətlərindən  ibarətdir.  Onlar  vahid 

məqsədə  ─  cəmiyyətin  sosial  sifariĢini  həyata  keçirməyə 

yönəlsələr  də  bir-birini  təkrar  etmirlər.  Belə  ki,  pedaqoji 

fəaliyyət  müəllimin  Ģagirdlərə  təsirini  (eləcə  də  Ģagirdlərin 

müəllimə  təsirini)  əhatə  edir.  Pedaqoji  ünsiyyət  ─  birgə 

fəaliyyət  zamanı  müəllim  və  Ģagirdlərin  əməkdaĢlığından 

ibarətdir.  Pedaqoji  fəaliyyəti,  pedaqoji  ünsiyyəti  müəllim 

Ģəxsiyyətindən kənarda nəzərdən keçirmək mümkün deyildir. 

Müəllimin Ģəxsiyyəti onun əməyinin sosial  istiqamətini 

müəyyən  edən  əsas  amildir.  Qeyd  olunan  cəhətlərin  hər  üçü 

müəllim  əməyinin  gediĢi  zamanı  bir-biri  ilə  mürəkkəb 

dialektik  əlaqədə  olmaqla,  onlardan  hər  biri  gah  zəmin,  gah 

vasitə, gah da inkiĢafın nəticəsi kimi özünü göstərir.  

Psixoloji  tədqiqatlar  əsasında  müəyyən  edilmiĢdir  ki, 

pedaqoji fəaliyyət zamanı müəllim bir deyil, bir neçə məqsəd 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



343 

343 


343 

343 


343 

343 


343 

343 


343 

və  vəzifəni  yerinə  yetirir.  Psixoloqlar  həmin  məqsədlərin 

aĢağıdakı təsnifini vermiĢlər: 1) cəmiyyətin sosial sifariĢindən 

doğan  ümumi  ilkin  məqsədlər,  2)  təlim  fənninin  spesifik-

liyindən  irəli  gələn  konstruktiv  məqsədlər,  3)  sinfin  konkret 

tərkibi ilə bağlı olan operativ pedaqoji məqsədlər. 

 

 

VI.25.2. Müəllim Ģəxsiyyətinin psixologiyası və müəllimin 



pedaqoji ustalığının psixoloji əsasları

 

 

        Müəllimin cəmiyyətdə yeri və funksiyaları

. M

üəllimin 

qarĢısına  qoyduğu  tələbləri  aid  etmək  olar.  Sosial-psixoloji 

amillərə  gəldikdə,  buraya  ətrafdakı  adamların  müəllmin 

Ģəxsiyyəti  və  fəaliyyəti  ilə  bağlı  sosial  gözləmələri,  özünün 

pedaqoji fəaliyyəti sahəsində onun öz gözləmə və ustanovka-

larını aid etmək olar.

 

 

Müəllimin  cəmiyyətdəki  mövqeyi  və  funksiyaları

Pedaqoji  fəaliyyətin  əsas  subyekti  müəllim  olduğuna  görə 

burada  müəllim  əməyinin  motivləri,  məqsədləri  və  vəzifələri 

əsas yer tutur. Pedaqoji fəaliyyətin məzmunu və psixologiyası 

bir  tərəfdən  sosial  amillərlə,  digər  tərəfdən  sosial  psixoloji 

amillərlə  müəyyən  edilir.  Bu  cür  sosial  amillərə  müəllimin 

cəmiyyətdəki  mövqeyi  və  funksiyalarını,  cəmiyyətin    gənc 

nəslin tərbiyəsi iĢinə, tərbiyə sisteminin və onun özəyini təĢkil 

edən 

 

ümumtəhsil 



məktəblərinin 

inkiĢafı 

və 

təkmilləĢdirilməsinə verdiyi böyük əhəmiyyətlə müəyyənləĢir. 



Müəllimin  pedaqoji  fəaliyyəti  çətin  olmaqla,  həm  də  Ģərəfli  və 

xeyirxah  fəaliyyətidir.  Bu  fəaliyyətin  özünəməxsus  vəzifələri  vardır. 

Hər  Ģeydən  əvvəl,  bu  fəaliyyət  prosesində  Ģagirdlər  müvafiq  bilik, 

bacarıq,  vərdiĢlərə,  elmlərin  əsaslarına  yiyələnirlər.  Pedaqoji  fəaliyyət 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

344 



344 

Ģagirdlərə  bilik,  bacarıq  və  vərdiĢlər  aĢılamaqla  məhdudlaĢmır,  eyni 

zamanda  onlara  dünyagörüĢü,  əqidə  və  inam  aĢılayır.  Bu  prosesdə 

Ģagirdlər  zəruri  davranıĢ  formalarına  yiyələnirlər.  Onlarda  fəallıq, 

biliyə hərislik inkiĢaf edir. 

Müəllimin  pedaqoji  fəaliyyəti  və  bu  zaman  qarĢısına 

qoyduğu vəzifələri yerinə yetirməsi əsasən məktəbdə     həyata 

keçir. Müəllimin vəzifələri məktəbin qarĢısında duran ümumi 

vəzifələrdən  doğur.  Müasir  məktəbin  isə  ən  mühüm,  daimi 

vəzifəsi  böyüməkdə  olan  nəslə  elmlərin  əsasları  haqqında 

dərin  və  möhkəm  biliklər  vermək,  həmin  bilikləri  təcrübədə 

tətbiq  etmək  vərdiĢləri  və  bacarıqları  aĢılamaqdan  ibarətdir. 

Burada həlledici rolu müəllim oynayır.  

Müəllimin  pedaqoji  fəaliyyəti  müvəffəqiyyətlə  yerinə 

yetirməsi  onun  öz  qarĢısında  duran  funksiyaları  necə  həyata 

keçirməsindən  asılı  olur.  Müəllimin  pedaqoji  fəaliyyətinin 

təhlili göstərir ki, bu fəaliyyət bir-biri ilə sıx bağlı olan bir sıra 

funksiyalardan  ibarətdir.  Həmin  funksiyaların  həyata 

keçirilməsi  Ģagirdlərin  təlim  və  tərbiyəsini,  onlarda 

Ģəxsiyyətin formalaĢmasını təmin edir. 

Psixoloji  ədəbiyyatda  məktəbdə  hər  bir  fənn  müəl-

liminin  fəaliyyəti  üçün  xarakterik  olan  aĢağıdakı  pedaqoji 

funksiyalar  qeyd  olunur:  inkişafetdirici,  tərbiyəedici,  kom-

munikativ-öyrədici, qnostik, konstruktiv, təşkilatçılıq

ġübhəsiz  bu  cür  funksiyaların  sayını  artırmaq  olardı. 

Lakin  elə  qeyd  etdiyimiz  bu  altı  funksiya  haqqında  biliyə 

malik  olmaq  və  həmin  funksiyaları  həyata  keçirməyi 

bacarmaq  hər  bir  fənn  müəlliminin  pedaqoji  ustalığının  

göstəricisi ola bilər. Ġndi də həmin funksiyaların mahiyyətinə 

nəzər salaq. 

İnkişafetdirici  funksiya,  adından  məlum  olduğu  kimi, 

müəllimdən öz Ģagirdlərini inkiĢaf etdirmək vəzifəsini həyata 

keçirməyi tələb edir. Təlim və Ģagirdlərin inkiĢafı vahid, bir-

birilə  bağlı  proseslərdir.  Ona  görə  də  inkiĢafetdirici  pedaqoji 

funksiya  o  zaman  müvəffəqiyyətlə  həyata  keçə  bilər  ki, 

müəllim Ģagirdlərin Ģəxsiyyətlərinin əqli, sensor və emosional 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   186   187   188   189   190   191   192   193   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə