MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə191/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   187   188   189   190   191   192   193   194   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



345 

345 


345 

345 


345 

345 


345 

345 


345 

sahəsinin,  idrak  imkanlarının  formalaĢması  və  inkiĢafı  yolla-

rını müəyyənləĢdirə bilsin,  onlarda müstəqil iĢləmək bacarığı 

aĢılaya  bilsin.  Bunun  üçün  isə  müəllim  bir  sıra  zəruri  bilik, 

bacarıq və vərdiĢlərə malik olmalıdır. Bunlardan: müxtəlif yaĢ 

dövründə Ģagirdlərdə idrak qabiliyyətləri inkiĢafının psixoloji-

pedaqoji  əsasları  haqqında  bilikləri,  öyrənilən  faktları  təhlil 

etmək və  ümumiləĢdirmək, müqayisə etmək, onların mühüm 

və ikinci dərəcəli əlamətlərini ayıra bilmək bacarığını, Ģagirdi  

problem  situasiya  ilə  qarĢılaĢdıra  və  onu  fikirləĢdirə  bilmək 

bacarığını və s. göstərmək olar. 

Tərbiyəedici  funksiya  da  inkiĢafetdirici  funksiyadan  az 

əhəmiyyətə  malik  deyildir.  Tərbiyəedici  pedaqoji  funksiya 

təlim prosesində və sinifdənkənar tədbirlər zamanı Ģagirdlərdə 

düzgün  elmi  dünyagörüĢünün  formalaĢması,  ideya-siyasi, 

əxlaqi, estetik və vətənpərvərlik tərbiyəsi vəzifələrinin yerinə 

yetirilməsi  ilə  bağlıdır.  ġübhəsiz,  bu  funksiyanın  həyata 

keçirilməsi  də  müəllimdən  zəruri  pedaqoji  bacarıq  və 

vərdiĢlərə yiyələnməyi tələb edir. Bunlardan, dərsdə və sinif-

dənkənar tədbirlər zamanı  tədris  edilən fənnin  imkanlarından 

tərbiyəvi  məqsədlər  üçün  istifadə  edə  bilmək  bacarığını, 

kollektivizm,  prinsipiallıq,  fəal  əxlaqi  mövqe  tərbiyə  edə 

bilmək bacarığını, Ģagirdlərin Ģüurlu olaraq peĢə seçmələri və 

ilkin peĢə hazırlığı  üçün Ģərait yarada bilmək bacarığını və s. 

göstərmək olar.  



Kommunikativ öyrədici funksiya bir tərəfdən müəllimin 

kommunikativ  fəaliyyətinin  təĢkili,  digər  tərəfdən  onun 

Ģagirdlərə  zəruri  məlumatlar  verməsi  ilə  bağlıdır.  Müəllimin 

kommunikativ  fəaliyyəti  düzgün  qurulduqda  tədris  etdiyi 

elmin  əsaslarını  öyrədə  bilir,  Ģagirdlərin  maraq  və 

ehtiyaclarını ödəyir, real Ģəraitdən asılı olaraq təlim və tərbiyə 

metodlarından  səmərəli  Ģəkildə  istifadə  etməyi  bacarır. 

Kommunikativ  funksiyanı  həyata  keçirmək  üçün  müəllim 

siniflə və ayrı-ayrı Ģagirdlərlə, ayrı-ayrı müəllimlərlə və bütün 

müəllim  kollektivi  ilə,  məktəb  rəhbərləri  ilə,  Ģagirdlərin 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

346 



346 

valideynləri  ilə  tez  və  asanlıqla  iĢgüzar  əlaqə  yaratmağı 

bacarmalıdır. 

Müəllimin  pedaqoji  fəaliyyətindəki  qnostik  funksiyaya 

gəldikdə, o, hər Ģeydən əvvəl məktəbdə bu və ya digər fənnin 

öyrədilməsinin son məqsədini dərindən dərk etməyə əsaslanır. 

Bununla  yanaĢı,  həmin  funksiya  müəllimdən  həmin  tədris 

fənninin  spesifik  cəhətlərini,  məzmununu,  tədris  metodlarını 

bilməyi, 

öyrənilən 

materialın 

mühüm 


əlamət 

və 


keyfiyyətlərini  ayırmaq  bacarığını,  eləcə  də  proqramda  və 

dərslikdə  verilmiĢ  tədris  materialını  Ģagirdlərin  mənimsəmə, 

dərk etmə imkanları və mənimsəmədəki çətinliklərin səbəbləri 

barədə biliyə malik olmağı tələb edir. 



Konstruktiv  funksiyanı  bir  növ  konstruktiv  –plan-

laĢdırma funksiyası da adlandırmaq mümkündür. Bu funksiya 

məktəbdə  tədris  prosesini  mərhələlər  üzrə  planlaĢdırmağı  və 

təĢkil etməyi nəzərdə tutur. BaĢqa sözlə, konstruktiv funksiya 

bir  növ  müəllimin  təlim-tərbiyə  prosesini  məqsədyönəlmiĢ 

Ģəkildə  layihələĢdirməsindən  ibarətdir.  Burada  üç  cür 

layihələĢdirmə fəaliyyəti nəzərə çarpır: 

a) 


konstruktiv-məzmunlu 

(burada 


həm 

təlim 


materialının, həm də tərbiyəvi iĢdə istifadə olunan materialın 

məzmunu və quruluĢunun müəyyənləĢdirilməsi tələb olunur); 

b)  konstruktiv-əməli  (təlim  və  tərbiyə  prosesinin 

müxtəlif  anlarında  müəllim  və  Ģagirdin  yerinə  yetirdikləri 

iĢlərin strukturunun planlaĢdırılması); 

v) konstruktiv - maddi (fənnin tədrisi və tərbiyəvi iĢləri 

aparmaq üçün maddi bazanın layihələĢdirilməsi və təĢkili). 

Bütün  yuxarıda  qeyd  etdiyimiz  funksiyaları,  xüsusilə 

kommunikativ  və  konstruktiv  funksiyaları,  müəllim  özünün 

təşkilatçılıq  funksiyasını  yerinə  yetirmədən  lazımi  səviyyədə 

həyata  keçə  bilməz.  TəĢkilatçılıq  funksiyası  çoxcəhətlidir. 

Onlardan aĢağıdakıları  xüsusilə  qeyd  etmək  lazım gəlir: a) 

Ģagird kollektivini təĢkil etmək; b) müxtəlif formalı  tədris və 

tərbiyə  iĢlərini  təĢkil  etmək;  v)  pedaqoji  prosesin  həyata 

keçirilməsi üçün maddi bazanı təĢkil etmək. 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



347 

347 


347 

347 


347 

347 


347 

347 


347 

TəĢkilatçılıq  funksiyasını  müvəffəqiyyətlə  yerinə 

yetirmək  üçün  müəllimin  bir  sıra  zəruri  pedaqoji  bacarıqlara 

malik olması lazım gəlir. 

Buraya birinci növbədə sinif kollektivini təĢkil etmək və 

onun  fəaliyyətini  tədris  olunan  fənnin  mənimsənilməsinə, 

ictimai-faydalı 

iĢlərin  yerinə  yetirilməsinə  yönəltmək 

bacarığını  aid  etmək  olar.  Bununla  yanaĢı,  həmin  funksiyanı 

həyata  keçirə  bilmək  üçün  müəllim  dərsin  planına  müvafiq 

olaraq özünün və Ģagirdlərin fəaliyyətini təĢkil etməyi, dərsdə 

və  dərsdənkənar  tədbirləri  yerinə  yetirərkən  onların 

diqqətlərini  təĢkil  etməyi,  təlimin  texniki  vasitələrindən 

səmərəli  Ģəkildə  istifadə  etməyi,  Ģagirdlərin  tədris  və 

kommunikativ fəaliyyətini hesaba almağı, ona nəzarət etməyi 

və təshihini bacarmalıdır. 



Müəllim  Ģəxsiyyətinə  verilən  psixoloji  tələblər. 

Müəllim  Ģəxsiyyəti  onun  peĢə  fəallığının  mənbəi  və 

hərəkətverici qüvvəsidir. Ona görə də müəllim əməyində onun 

Ģəxsiyyəti  aparıcı  yerlərdən  birini  tutur.  Müəllim  Ģəxsiyyəti 

lazımi  səviyyədə  formalaĢmazsa  cəmiyyətin  onun  qarĢısında 

qoyduğu  sosial  sifariĢi  həyata  keçirə  bilməz.  Axı  xalq 

müəllimi  gənc  Ģəxsiyyətin  mənəvi  aləminin  memarı, 

cəmiyyətin etibar etdiyi Ģəxsdir. Cəmiyyət ən əziz, ən qiymətli 

sərvətini - uĢaqları, öz ümüdini, öz gələcəyini müəllimə etibar 

edir. Müəllim isə cəmiyyətin bu “qiymətli sərvətini” pedaqoji 

fəaliyyət  prosesində  yetiĢdirir,  cəmiyyət  üçün  bir  yararlı 

vətəndaĢ  kimi  formalaĢdırır.  Ona  görə  də  gənc  Ģəxsiyyəti 

formalaĢdıran  müəllimin  öz  Ģəxsiyyəti  yüksək  Ģəkildə 

formalaĢmalıdır. 

Pedaqoji fəaliyyətin müvəffəqiyyəti üçün hər bir müəllim təbiət 

və  cəmiyyət  haqqında  dərin  biliklərə  yiyələnməklə,  yüksək  inam, 

yüksək  ideyalılığa  görə  fərqlənməklə  yanaĢı  bir  sıra  mühüm  keyfiy-

yətlərə  də  malik  olmalıdır.  Psixoloji  ədəbiyyatda  həmin  keyfiyyətlər 

aĢağıdakı  kimi  xarakterizə  olunur:  1)  Hər  bir  müəllim  öz  fənninə 

dərindən  yiyələnməli;  2)  idrak  nəzəriyyəsini  və  pedaqoji  elmi 

mükkəməl  əxz  etməli;  3)  ayrı-ayrı  anlayıĢlar  arasındakı  əlaqə    və  





Dostları ilə paylaş:
1   ...   187   188   189   190   191   192   193   194   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə