MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə192/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   188   189   190   191   192   193   194   195   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

348 



348 

münasibətləri açmağı bacarmalı; 4) Ģagirdləri fəallaĢdırmaq məqsədilə 

müxtəlif kommunikativ vasitələrdən istifadə edə bilməli və s. Bütün bu 

keyfiyyətlərə  yiyələndikdən  sonra  müəllim  öz  pedaqoji  fəaliyyətində 

yüksək nailiyyətlər əldə edə bilər.  

Müəllimin Ģəxsiyyəti onun pedaqoji əməyinə istiqamət, 

məna  verir.  Müəllim  Ģəxsiyyətinin  strukturuna  gəldikdə 

buraya  onun  əməyinin  xarakterini  müəyyənləĢdirən  psixi 

keyfiyyətlərin,  qabiliyyətlərin,  halətlərin  mürəkkəb  vəhdətini 

və s. aid etmək olar. Müəllim Ģəxsiyyəti özünün istiqamət və 

motivasiyası, qabiliyyətləri, xarakteri, yaradıcı mövqeyi, fərdi 

üslubi və s. ilə xarakterizə olunur. 

Müəllim  Ģəxsiyyətinin  istiqaməti  birinci  növbədə 

özünün motivləĢmə sferası (aləmi), ideyaları, sərvət meylləri, 

əqidə  və  inamı  və  s.  ilə  müəyyən  edilir.  Burada  müəllimin 

yüksək  ideyalılığı  və  inamının,  öz  peĢəsində  oynadığı  sosial 

rolu  anlamanın  rolunu  da  xüsusi  qeyd  etmək  lazım  gəlir. 

Bunlar  bir  növ  müəllim  Ģəxsiyyətinin  keyfiyyətini  təĢkil 

edirlər. 

Müəllim  Ģəxsiyyətində  qeyd  olunan  keyfiyyətlərlə 

yanaĢı onun fərdi-psixi xassələri də həlledici yer tutur. Buraya 

müəllimin  pedaqoji  qabiliyyətlərini,  maraq  və  meylini, 

xarakterini,  emosional  iradi  və  əqli  xüsusiyyətlərini  daxil 

etmək olar. Pedaqoji qabiliyyətlər fərdi psixi xassə kimi müəl-

limi özünün peĢə fəaliyyəti üçün daha çox yararlı edir. 

Müəllim  Ģəxsiyyəti  eyni  zamanda  özünün  yaradıcılıq 

mövqeyi səviyyəsi, onu həyata keçirmək üçün yeni məqsəd və 

yollar  axtarmaq  cəhdi  ilə  xarakterizə  olunur.  Müəllim 

yaradıcılığı  pedaqoji  fəaliyyətdə  yaratdığı  yenilikdə,  yaradıcı 

təfəkküründə, orijinal tapıntılarında ifadə olunur. 

Bütün  bunlarla  yanaĢı  olaraq  müəllim  Ģəxsiyyəti 

pedaqoji  əməyin  həyata  keçirilməsinin  fərdi  xarakteri  ilə 

müəyyən edilir. Təcrübə göstərir ki, obyektiv tələblə Ģərtlənən 

eyni  bir  məqsəd  müxtəlif  müəllimlər  tərəfindən  müxtəlif 

əməliyyatlardan  istifadə  yolu  ilə  həyata  keçirilir.  Bu,  həmin 

müəllimin  fərdi  üslubu  kimi  xarakterizə  olunur.  Müəllim 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



349 

349 


349 

349 


349 

349 


349 

349 


349 

əməyinin  fərdi  üslubu  onun  fəaliyyətinin  elə  davamlı  tərzləri 

birliyidir  ki,  o  yalnız  həmin  Ģəxsin  yerinə  yetirdiyi  iĢlərin 

müvəffəqiyyətini  təmin  edir.  Müəllimin  fərdi  üslubunun 

səmərəliliyi  onun  yetirdiyi  Ģagirdlərin  tərbiyəlilik  və  yüksək 

mənimsəmə  səviyyəsi  ilə  ölçülür.  Müəllim  hansı  üslubla 

iĢlədiyini dərk etməlidir. O, həmin üslubun qüsurlarının nədən 

ibarət  olduğunu  və  bu  qüsurları  necə  aradan  qaldırmaq 

mümkün  olduğunu  bilməlidir.  Bir    cəhəti  də  nəzərə  almaq 

lazımdır  ki,  müəllimin  yiyələndiyi  fərdi  üslub  nisbətən  ləng 

dəyiĢilə bilir. 

Müəllim  Ģəxsiyyətinin  strukturunda  özünü  göstərən 

psixi halətlərə və proseslərə gəldikdə onlar epizodik, struktiv 

xarakter  daĢıyır,  bir  növ  Ģəxsiyyətin  yaranmasında  ehtiyat 

rolunu oynayırlar.   

Nəhayət,  müəllim  Ģəxsiyyətinin  strukturunda  təcrübə, 

bilik,  bacarıq, vərdiĢ və  adətlər də özünəməxsus  yer tutur və 

onun fəaliyyətinin səmərəliliyində mühüm rol oynayır. 

Yeri  gəlmiĢkən  qeyd  etmək  lazımdır  ki,  müəllim 

Ģəxsiyyətinin  struktur  komponentləri  içərisində  ən  az 

dəyiĢməyə meyli olan onun istiqamətidir. Bu cəhəti dəyiĢmək, 

tərbiyə etmək nisbətən çətindir. Ona görə də hələ əvvəlcədən 

müəllim  Ģəxsiyyətinin  istiqamətinin  düzgün  formalaĢması 

həlledici əhəmiyyətə malikdir. 



Müəllim  Ģəxsiyyətinin  pedaqoji  fəaliyyətdə  rolu. 

Pedaqoji  fəaliyyətin  müvəffəqiyyətində  yüksək  keyfiyyətlərə 

malik  olan  müəllim  Ģəxsiyyətinin  formalaĢması  mühüm 

əhəmiyyətə malikdir. Həmin keyfiyyətlər fəaliyyət prosesində 

tədricən  Ģagirdlərin  Ģəxsiyyətinin  əlamətlərinə  çevrilir. 

Qabaqcıl  müəllimlərin  iĢ  təcrübəsini  nəzərdən  keçirdikdə 

onlarda  yüksək  Ģüurluluq,  əxlaqi  keyfiyyətlər,  ümumi 

mədəniyyət və s. kimi keyfiyyətlər müĢahidə edirik. Pedaqoji 

qabiliyyətlərlə  birlikdə  bu  keyfiyyətlər  müəllimə  öz 

fəaliyyətində  müvəffəqiyyət  qazanmaq  imkanı  verir. 

Müəllimin  öz  fəaliyyətində  müvəffəqiyyət  qazanmasında 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

350 



350 

onun  əxlaqi  və  iradi  keyfiyyətləri  də  mühüm  yer  tutur.  Bu 

keyfiyyətlər  möhkəmlənir  və  müəllimin  Ģəxsiyyətinin  daimi 

əlamətlərinə çevrilir. 

Müəllimin  iradi  qüvvəsinin  ən  parlaq  ifadələrindən  biri 

onun  məqsədyönəliĢliliyi,  daima  böyük  pedaqoji  vəzifələri 

həll  etməyə  yönəlməsindən  ibarətdir.  Ġradəli  müəllim  təkcə 

Ģagirdin qarĢısına tələb qoymaqla kifayətlənmir, eyni zamanda 

həmin  tələbin  dəqiq  və  vaxtında  yerinə  yetirilməsinə  nəzarət 

edir.   


Müəllim  təkidli  olmalıdır.  Təkidlilik  təkcə  müəllimin 

Ģagirdlərə  qarĢı  tələbkar  olması,  ona  nəzarət  etməsi  üçün 

zəruri  deyildir.  Bu  keyfiyyət  eyni  zamanda  müəllimin  öz 

pedaqoji fəaliyyətini icra edərkən qarĢıya çıxan ciddi çətinlik 

və  maneələri  aradan  qaldırması,  fasiləsiz  olaraq  öz  üzərində 

iĢləməsi, öz ixtisasını artırması üçün də zəruridir. 

Pedaqoji 

iĢin 


müvəffəqiyyəti 

üçün 


müəllimdə 

dözümlülük,  hövsələnin  olması  da  zəruridir.  Əgər  müəllim 

özünü  əla  ala  bilmirsə,  o,  sinfi  də  ələ  ala  bilməyəcəkdir. 

Müəllim  özünü  ələ  ala  bilməyi,  öz  hərəkətlərinə  nəzarət 

etməyi bacarmalıdır. 

Müəllim  üçün  xarakterik  olan  keyfiyyətlərdən  onun 

təvazökarlıq  və  özünə  qarşı  tələbkarlığını  da  qeyd  etmək 

lazımdır.  Bunlar  həqiqi  müəllimə  xas  olan  müsbət 

keyfiyyətlərdəndir. Təcrübəli müəllim nə qədər müvəffəqiyyət 

qazansa da, hələ çox iĢ görmək lazım gəldiyini baĢa düĢür. 

Hələ  vaxtilə  görkəmli  rus  pedaqoqu  K.D.UĢinski  təlim 

və  tərbiyə  iĢində  müəllimin  mövqeyinə  müstəsna  əhəmiyyət 

verərək  onun  geniĢ  və  dərin  elmi-pedaqoji  biliyə,  yüksək 

əxlaqi  keyfiyyətlərə,  möhkəm  iradəyə  və  xarakterə  malik 

olmasını tələb edirdi. O, hər Ģeydən əvvəl tərbiyəçinin tərbiyə 

etdiyi  insanı  hərtərəfli  bilməsinin,  onu  dəqiq  öyrənməsinin 

zəruriliyini, həmin biliklər olmadan tərbiyə iĢini düzgün təĢkil 

etməyin  mümkün  olmadığını  göstərir.  “Tərbiyəçi  insanı 

həqiqətdə  olduğu  kimi  bilməli,  onun  bütün  zəif  və  qüvvətli  

cəhətləri  ilə,  bütün  gündəlik  xırda  ehtiyacları  ilə  tanıĢ 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   188   189   190   191   192   193   194   195   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə