MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə193/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   189   190   191   192   193   194   195   196   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



351 

351 


351 

351 


351 

351 


351 

351 


351 

olmalıdır. Tərbiyəçi  insanı  ailədə, cəmiyyətdə, xalq  arasında, 

bəĢəriyyət  içərisində  və  öz  vicdanı  ilə  üzbəüz  durduğu  halda 

öyrənməlidir…  o,  insanı  bütün  yaĢlarda,…  bütün 

vəziyyətlərdə, 

Ģadlıq 


və 

qəmginlik 

hallarında… 

öyrənməlidir…  yalnız  bu  zaman  o,  insan  təbiətinin  özündən 

tərbiyə  vasitələrini  əxz  edə  bilər,  bu  vasitələr  isə  olduqca 

çoxdur”.


1

   


Müəllim  Ģəxsiyyətinin  bu  kimi  keyfiyyətlərə  malik 

olması onun pedaqoji fəaliyyəti üçün zəruridir. 

Müəllim  Ģagird  kollektivinə  rəhbərlik  edir.  Onun  təlim 

və  tərbiyəsi  ilə  məĢğul  olur.  Ona  görə  də  istər-istəməz 

müəllimlə  Ģagird  arasında  qarĢılıqlı  münasibətlər  mövcud 

olur. Müəllim öyrədir, tərbiyə edir, Ģagird öyrənir, müəllimin 

rəhbərliyi  altında  bilik,  bacarıq  və  vərdiĢlərə  yiyələnir.  Bu 

prosesdə  müəllim  eyni  zamanda  Ģagird  Ģəxsiyyətinin 

təĢəkkülü və inkiĢafına əsaslı təsir göstərir. 

ġagird  Ģəxsiyyətinin  təĢəkkülünə  müəllimin  öz  Ģəxsiy-

yəti də lazımi təsir göstərir. 

Pedaqogika tarixinə nəzər saldıqda görkəmli pedaqoq və 

ictimai  xadimlərin  müəllim  Ģəxsiyyətinin  uĢaqların  təlim  və 

tərbiyəsində,  o  cümlədən  onlarda  Ģəxsiyyətin  təĢəkkülündə 

mühüm rol oynaması barədə fikirlərinə rast gəlirik. 

A.Ġ.Gertsen göstərir ki, Ģagirdlərə təkcə müəllimin biliyi 

deyil,  onun  Ģəxsiyyəti  də,  ruhi  keyfiyyətləri  də  əsaslı  təsir 

edir. 


K.D.UĢinski  bu  cəhətə  xüsusi  diqqət  yetirərək  yazır: 

“Tərbiyədə  hər  Ģey  tərbiyəçinin  Ģəxsiyyətinə  əsaslanmalıdır. 

Çünki  tərbiyənin  gücü  yalnız  insan  Ģəxsiyyətinin  canlı 

mənbəyindən nəĢət edir. Heç bir nizamnamə və proqram, heç 

bir süni yaradılmıĢ müəssisə, nə qədər mahiranə düĢünülsə də 

tərbiyə iĢində Ģəxsiyyəti əvəz edə bilməz”.

1

      


                                                 

1

 К.Д.Ушински. Сечилмиш педагоjи ясярляри, Бакы, 1953, сящ.98 



1

 К. Д.Ушинский. Собрание сочиненений. Т.2., М., 1948, с.63-64.  




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

352 



352 

Təcrübə göstərir ki, doğrudan da müəllim Ģəxsiyyətinin 

Ģagirdlərə  tərbiyələndirici  təsirini  baĢqa  heç  bir  Ģey  əvəz  edə 

bilməz.  Müəllimin  Ģəxsi  nümunəsi,  onun  Ģəxsiyyəti  Ģagird 

Ģəxsiyyətini təĢəkkül etdirir, onun inkiĢafına Ģərait yaradır. 

Müəllimin  Ģəxsiyyəti  uĢağın  əqlinin,  hiss  və  iradəsinin 

inkiĢafına,  onun  həyatına  əsaslı  təsir  göstərir.  Müəllimin 

Ģəxsiyyəti  təkcə  dərs  dediyi  müddətdə  deyil,  məktəbi 

qurtardıqdan  sonrakı  dövrlərdə  də  bəzən  həmin  Ģagirdlərin 

Ģəxsiyyətinə  müsbət  təsir  göstərir,  ona  təkan  verir.  Belə  ki, 

bəzən  orta  məktəbin  sonuncu  siniflərində  oxuyan  oğlan  və 

qızlar sevimli müəllimlərini özləri üçün ideal seçirlər. Hər bir 

sahədə  olduğu  kimi  Ģəxsiyyətinin  keyfiyyətlərinə  görə  də  öz 

müəllimlərinə 

oxĢamağa 

çalıĢırlar, 

bütün 

iĢlərində, 



fəaliyyətlərində  buna  can  atırlar.  Sevimli  müəllimlərinin 

Ģəxsiyyəti  onların  həyatına  iĢıq  saçan  mayaka  çevrilir.  Ona 

görə  də  müəllim  Ģəxsiyyətində  elə  müsbət  keyfiyyətlər 

formalaĢmalıdır  ki,  onlar  Ģagirdlər  üçün  əsil  nümunə 

götürüləcək obyekt olsun. 

Müəllimin  pedaqoji  bacarıq  və  qabiliyyətləri.  Peda-

qoji  fəaliyyətin  müvəffəqiyyətini  təmin  edən,  müəllimin 

pedaqoji  ustalığını  Ģərtləndirən  cəhətlərdən  biri  də  onun 

pedaqoji bacarıq və qabiliyyətləridir. 

Müəllim təkcə dərin biliyə, geniĢ dünyagörüĢünə malik 

olmaqla,  öz  fənnini  hərtərəfli  mənimsəməklə  kifayət-

lənməməlidir.  O,  eyni  zamanda  bildiklərini,  öyrəndiklərini, 

tədris  etdiyi  elmin  əsaslarını  Ģagirdlərə  çatdırmağı  da  bacar-

malıdır.  Hər  fənnin  özünəməxsus  xüsusiyyətləri,  çətinlikləri 

vardır.  Ona  görə  də  müəllim  öz  fənnini  yaxĢı  bilməklə,  onu 

Ģagirdlərə çatdırmaq yollarına da yiyələnməlidir.  

ġagirdlərin  təlim-tərbiyə  iĢi  mürəkkəb  və  çətin  bir 

prosesdir.  Ona  görə  də  burada  müəllimin  təkcə  faktları  qeyd 

etməsi kifayət deyildir. Müəllim Ģagirdlərin təlim tərbiyə iĢini 

idarə etməyi də bacarmalıdır. Buna görə də o, öz yetiĢdirmə-

lərinin daxili aləminə nüfuz etməyi bacarmalı, onların fikri iĢ 

tərzlərini  izləyə  bilməlidir.  Yalnız  belə  olduqda  müəllim 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



353 

353 


353 

353 


353 

353 


353 

353 


353 

Ģagirdlərin təlim-tərbiyə iĢini düzgün istiqamətə yönəldə bilər, 

həmin iĢ idarə olunan iĢə çevrilər. Məhz buna görə də müəllim 

təkcə  müvafiq  biliklərə  malik  olmamalı,  həmin  bilikləri 

Ģagirdlərə çatdırmağı, onlara aĢılamağı da bacarmalıdır. 

Bəs  müəllim  konkret  olaraq  hansı  pedaqoji  bacarıq  və 

vərdiĢlərə  yiyələnməlidir?  Bu  barədə  müxtəlif  mülahizələr, 

fikirlər  mövcuddur.  Biz  həmin  məsələni  daha  sistemli  və 

konkret  əks  etdirən  bir  mülahizəni  burada  qeyd  edirik. 

Professor  A.Ġ.ġerbakov  müəllimin  yiyələnməli  olduğu  peda-

qoji bacarıq və vərdiĢləri dörd qrupa bölür: 1) məlumatverici 

bacarıq  və  vərdiĢlər;  2)  səfərbəredici  bacarıq  və  vərdiĢlər;  3) 

inkiĢafetdirici  bacarıq  və  vərdiĢlər;  4)  istiqamətləndirici 

bacarıq və vərdiĢlər.  

Bu  bacarıq  və  vərdiĢlərin  mahiyyəti  aĢağıdakı  Ģəkildə 

xarakterizə olunur.  



 

Məlumatverici bacarıq və vərdiĢlər: 

-  elmi  materialları  didaktik  yolla  iĢləməklə  tədris 

materialı Ģəklinə salmağı bacarmaq; 

-  əsas  didaktik  vahidləri  (anlayıĢ,  bacarıq  və  inam) 

ayırmaq,  onların  təĢəkkülü  və  inkiĢafı  yollarını  iĢləyib 

hazırlamaq və Ģagirdlərin müvafiq bilik sisteminə daxil etmək

-  müvafiq  məktəb  fənninə  dair  xarakterik  metodlar 

sistemini  təkcə  tətbiq  etməklə  kifayətlənməmək,  eyni 

zamanda onları inkiĢaf etdirmək; 

- proqramlaĢdırılmıĢ təlim ünsürlərini tətbiq etmək

-  Ģagirdlərin  anlayacağı,  məntiqi,  aydın,  qısa  və  ifadəli 

Ģəkildə danıĢmaq; 

- əks əlaqəni təmin etmək

- Ģagirdlərin muzeyə, təbiətə, istehsalata ekskursiyalarını 

təĢkil  etmək,  onları  kənd  təsərrüfatı  əməyi  ilə  tanıĢ  etmək, 

məĢğələləri  tədris  emalatxanalarında  və  tədris-təcrübə 

sahəsində aparmaq. 

Səfərbəredici bacarıq və vərdiĢlər: 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   189   190   191   192   193   194   195   196   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə