MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə196/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   192   193   194   195   196   197   198   199   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

360 



360 

(Pedaqoji  mərifət  barədə  aĢağıda  pedaqoji  ünsiyyətdən 

danıĢarkən geniĢ bəhs olunmuĢdur). 

Pedaqoji  təxəyyül.  ġagirdlərlə  daima  ünsiyyətdə  olan 

müəllim  öz  təlim  və  tərbiyə  iĢinin  nəticəsini  qabaqcadan 

görməyi,  təsəvvür  etməyi  bacarmalıdır.  Burada  pedaqoji 

təxəyyül  mühüm  rol  oynayır.  Pedaqoji  təxəyyülə  malik  olan 

müəllim  öz  əməllərinin  nəticəsini  qabaqcadan  görə  bilir, 

Ģagirdin  gələcəyini  düzgün  görüb  onu  istiqamətləndirməyi 

bacarır,  onda  hansı  keyfiyyətləri  inkiĢaf  etdirməyin  mümkün 

olduğunu görür.  



Diqqəti paylaya bilmək qabiliyyəti. Bu cür qabiliyyətə 

malik olan müəllim öz diqqətini iki və daha artıq fəaliyyət və 

ya obyekt üzərinə paylaya bilir. Bu cür müəllim materialı necə 

Ģərh  etdiyini,  Ģagirdlərin  cavabını  necə  dinlədiyini  izləməklə 

nəzər  diqqətini  bütün  Ģagirdlərin  üzərinə  yönəldə  bilir, 

yorğunluq,  diqqətsizlik,  anlamamaq,  intizamın  pozulması 

hallarına  öz  münasibətini  bildirmək  və  nəhayət,  öz  davranıĢ 

tərzini (poza, jest, yeriĢ və s.) izləyir.  



Pedaqoji  refleksiya.  Bu  cür  qabiliyyətə  malik  olan 

müəllim öz vəziyyətini dərk etməyi bacarır, müəyyən pedaqoji 

Ģəraitdə  nəzarət,  qiymətləndirmə,  tənzim  və  təkmilləĢdirmə 

məqsədilə özünün pedaqoji fəaliyyət və pedaqoji ünsiyyətinin 

məqsəd  və  vəzifələri  ilə  əldə  olunmuĢ  nəticəni  qarĢılaĢdıra, 

müqayisə edə bilir.  

 

 

VI.25.3. Pedaqoji ünsiyyətin psixoloji mexanizmləri 



haqqında 

 

Pedaqoji ünsiyyətin ümumi xarakteristikası. Pedaqoji 

ünsiyyət  müəllimin  Ģagirdlərlə  təlim  və  tərbiyə  prosesində 

həyata  keçirdiyi  peĢə  ünsiyyətidir.  Bu  cür  ünsiyyət  hərtərəfli 

inkiĢaf etmiĢ Ģəxsiyyətin formalaĢması üçün Ģərait yaradılma-

sına  yönəlmiĢ  olur,  kollektivdəki  sosial-psixoloji  prosesləri 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



361 

361 


361 

361 


361 

361 


361 

361 


361 

idarə  etməyə  və  səmərəli  psixoloji  iqlim  yaratmağa  imkan 

verir.  Ona  görə  də  hər  bir  müəllimin  pedaqoji  ünsiyyətin 

mahiyyəti,  onun  sosial-psixoloji  mexanizmləri  ilə  dərindən 

tanıĢ  olması  və  Ģagirdlərlə  birgə  fəaliyyəti  zamanı  ondan 

lazımi Ģəkildə istifadə etməsi zəruridir.  

Pedaqoji  ünsiyyət  ümumiyyətlə  ünsiyyətin  bütün 

xüsusiyyətlərini  özündə  əks  etdirir.  Ona  görə  də  birinci 

növbədə həmin cəhətləri nəzərdən keçirək.  

Sosial-psixoloji  ədəbiyyatda  ünsiyyətin  bir-birilə  sıx 

bağlı olan üç cəhəti qeyd edilir. Bu cəhətlərin hər biri pedaqoji 

ünsiyyətə də aiddir.  

Pedaqoji  ünsiyyətin  yerinə  yetirdiyi  vəzifələrə  görə 

onun  aĢağıdakı  növlərini  ayırmaq  mümkündür:  informasiya 

mübadiləsi,  baĢqa  adamın  davranıĢını  tənzim  etmək, 

Ģəxsiyyətlərarası  anlama.  Tərəfmüqabilliyin  xarakterinə  və 

müəllimin  ünsiyyətdəki  mövqeyinə  görə  də  pedaqoji  ünsiy-

yətin  növlərini  müəyyənləĢdirmək  mümkündür.  Adətən, 

Ģagirdlərlə  və  müəllimlərlə  valideynlərlə  ünsiyyət  zamanı 

müəllim qiymətləndirən rolunda, direktorla, dərs hissə müdiri 

ilə,  metodistlə,  inspektorla  pedaqoji  ünsiyyət  zamanı  isə 

qiymətləndirilən  rolunda  çıxıĢ  edir  və  buna  müvafiq  olaraq 

ünsiyyət  vasitəsi  də  dəyiĢilir.  Pedaqoji  ünsiyyəti  öz 

məzmununa  və  müəllimin  Ģagirdə  müraciət  tərzinə  görə  də 

növlərə  ayırmaq  mümkündür.  Bunlara  təĢkiledici,  qiymətlən-

dirici, intizam  yaradan pedaqoji ünsiyyət növlərini aid etmək 

olar.  

Pedaqoji  ünsiyyətin  hansı  növündən  istifadə  edilmə-



sindən  asılı  olmayaraq  müəllimin  Ģagird  kollektivi  ilə 

məhsuldar  ünsiyyət  prosesi  təĢkil  olunmadan  pedaqoji 

fəaliyyətin  didaktik  və  tərbiyəvi  vəzifələrini  lazımi  Ģəkildə 

həyata keçirmək mümkün deyildir.  

Pedaqoji  ünsiyyət  müxtəlif  məqsədlər  daĢıya  bilər: 

fərdi-idraki  (nə  isə  yeni  bir  Ģeyi  öyrənmək,  təlimat  almaq), 

emosional (qiymətləndirmək, münasibəti bildirmək, təəssüratı 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

362 



362 

bölüĢmək).  Pedaqoji  ünsiyyət  zamanı  məqsəd  sadəcə  olaraq 

elə  ünsiyyətə  giriĢmək,  ünsiyyət  saxlamaqdan  da  ibarət  ola 

bilər  (məsələn,  kiminləsə  birgə  olmaq,  söhbət  etmək).  Bu 

cəhət  Ģagirdlərin  ünsiyyət  fəaliyyətində  özünü  aydın  Ģəkildə 

göstərir.  Psixoloji  tədqiqatlar  göstərmiĢdir  ki,  kiçik 

məktəblilər  üçün  müəllim  və  yoldaĢları  ilə  ünsiyyət  xatirinə 

ünsiyyətə  girmək  xarakterik  haldır.  Onlarda  ünsiyyət  kifayət 

dərəcədə  seçici  xarakter  daĢımır.  Kiçik  məktəblilər  heç  də 

həmiĢə  ünsiyyətlərinin  məqsədini  dərk  edə  bilmirlər.  Yuxarı 

siniflərə keçdikcə Ģagirdlərin ünsiyyətində seçicilik müĢahidə 

olunmağa baĢlayır. 

Pedaqoji  ünsiyyətin  məzmununa  gəldikdə,  bunu  ünsiy-

yət  prosesində  müəllim  və  Ģagirdin  bir-birilə  informasiya 

mübadiləsi təĢkil edir. Ünsiyyətin məzmunu təlim prosesində 

müəllimin  qarĢıya  qoyduğu  məqsədlə  müəyyən  edilir. 

Ünsiyyət  vahid  məqsədə  yönəlmədən,  vahid  məqsəd 

güdmədən səmərəli nəticə verməyəcəkdir.  

Pedaqoji ünsiyyətin səmərəliliyi  onun motivlərindən də 

asılıdır.  Motivin  düzgünlüyü  və  dərk  edilmiĢ  xarakter 

daĢıması pedaqoji ünsiyyətin gediĢini Ģərtləndirir. 

Pedaqoji  ünsiyyət,  Ģübhəsiz  tətbiq  olunan  vasitələrin 

səmərəliliyindən  də  asılı  olur.  O  vasitələr  elə  seçilməlidir  ki, 

ünsiyyətin  məqsədini  həyata  keçirməyə  imkan  verməklə 

yanaĢı,  qarĢılıqlı  münasibətin  və  təsirin  səmərəliliyini  təmin 

etsin, fikir mübadiləsinə və qarĢılıqlı anlamaya Ģərait yaratsın. 

Nəhayət,  pedaqoji  ünsiyyət  müvafiq  normalar  çərçivə-

sində getməlidir. Müəyyən normaların gözlənilməməsi bir növ 

pedaqoji  ünsiyyətin  səmərəliliyini  itirir  və  ünsiyyət  istənilən 

nəticəni vermir. 



Müəllimin Ģagirdlərlə ünsiyyət üslubu onların qarĢı-

lıqlı  münasibətlərinin  əsası  kimi.  Müəllimin  kommunikativ 

fəaliyyətinin  öyrənilməsi  göstərir  ki,  pedaqoji  ünsiyyətin 

xarakteri  və  məzmunu  müxtəlif  amillərlə  Ģərtlənir  ki, 

bunlardan  müəllimin  fərdi  ünsiyyət  üslubu,  mövqeyi, 

ustanovkasını  xüsusi  qeyd  etmək  lazımdır.  Bunlar  bir  növ 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   192   193   194   195   196   197   198   199   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə