MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə197/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   193   194   195   196   197   198   199   200   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



363 

363 


363 

363 


363 

363 


363 

363 


363 

ünsiyyətin vasitəsi rolunu oynayırlar. 

Adətən,  hamıda,  eləcə  də  müəllimlərin  hamısında  ün-

siyyət  üslubu  eyni  olmur.  Konkret  bir  Ģəxsiyyət  kimi  hər  bir 

müəllimdə  ünsiyyətin  təĢkili  priyom  və  metodları  nisbətən 

sabit  Ģəkildə  cəmlənir.  Kommunikativ  məsələni  həll  etməyə 

yönəldilmiĢ bu cür davamlı keyfiyyətlər fərdi ünsiyyət üslubu 

adlanır.  

Ġdarəetmə  ilə  bağlı  olaraq  sosial  psixologiyada  beĢ  cür 

rəhbərlik  üslubu  qeyd  olunur:  avtokratik,  avtoritar,  demok-

ratik, laqeyd (einasız, liberal) və qeyri-sabit (ardıcıl olmayan) 

rəhbərlik  üslubu.  Buna  uyğun  olaraq  pedaqoji  ünsiyyətin  də 

eyni üslublarını qeyd etmək mümkündür.  

Adətən, avtokratik və avtoritar rəhbərlik üslubuna malik 

olan müəllimlər pedaqoji ünsiyyətin təĢkilində demək olar ki, 

eyni  mövqe  tuturlar.  Bu  cür  rəhbərlik  üslubuna  malik  olan 

müəllimlər  Ģagirdlərə  yalnız  obyekt  kimi  yanaĢırlar.  ġagird 

ünsiyyətin bərabər hüquqlu tərəf müqabili kimi qəbul edilmir. 

Belə  müəllimlər  həmiĢə  hökmüran  olmağa  çalıĢırlar.  Onlarla 

ünsiyyət  zamanı  Ģagirdlər  təĢəbbüskarlığı  itirirlər.  Bu  cür 

ünsiyyət  üslubuna  malik  olan  müəllimlər  ünsiyyət  zamanı 

Ģagirdlərin  fərdi  xüsusiyyətlərini  nəzərə  almır,  hamı  ilə  eyni 

ünsiyyət  saxlamağa  can  atırlar.  Onlar  Ģagirdlərin  fərdi 

xüsusiyyətlərini  göstərsələr  də,  tamamilə  qeyri-real  model 

qurur, həmin fərqi olduqca ĢiĢirdir, real  hesab  edirlər. ġagird 

baĢqalarına  nisbətən  bir  qədər  fəal  olduqda,  müəllimin 

gözündə o iğtiĢaĢçı kimi, bir qədər passiv olduqda isə - tənbəl, 

avara kimi görünür. Belə müəllimlər üçün neqativ ustanovka, 

baĢqa sözlə Ģagirdə qarĢı qeyriĢüuru, pis münasibət xarakterik 

haldır. Bu cür müəllimlər ünsiyyətdə seçici, qiymətləndirmədə 

isə  subyektiv  olurlar.  Ona  görə  də  bu  cür  ünsiyyət  üslubu 

səmərəli xarakter daĢıya bilmir. 

Bu  sahədə  tədqiqat  aparan  müəlliflərin  əksəriyyəti  ən  səmərəli 

ünsiyyət  üslubu  kimi  demokratik  üslubu  qeyd  edirlər.  Belə  rəhbərlik 

üslubunda  Ģagird  subyekt  kimi  qavranılır.  Bu  cür  rəhbərlik  üslubuna 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

364 



364 

malik olan müəllim Ģagird kollektivi ilə razılaĢır. Qərar qəbul edərkən 

kollektiv  və  onun  liderinin  təklifini  nəzərə  alır.  Məktəblilərin 

müstəqilliyini  boğmur,  Ģagirdlərə  daima  xahiĢ,  məsləhətlə  yanaĢır, 

müsbət  emosional  əlaqəyə  üstünlük  verir.  Bu  cür  ünsiyyət  ülslubuna 

malik  olan  müəllimlər  Ģagirdlərin  fərdi  xüsusiyyətlərini  və  Ģəxsi 

təcrübələrini,  fəallıq  və  tələbatlarını  nəzərə  almağa  çalıĢırlar.  Belə 

müəllimlərdə  neqativ  ustanovka  olmur  və  ya  onu  təzahür  etdirmirlər. 

Onlar 

qiymətləndirmədə 



obyektiv, 

təmas 


yaratmaqda 

isə 


təĢəbbüskardırlar.  Təcrübə  göstərir  ki,  Ģagirdlərlə  qarĢılıqlı 

münasibətdə pedaqoji ünsiyyətin demokratik üslubundan istifadə edən 

müəllimlərlə  Ģagirdlər  arasında  olduqca  səmərəli  təmas  yaranır. 

ġagirdlər  bu  cür  müəllimlərlə  ünsiyyətə  daima  can  atır,  onlardan  hər 

cür köməklik gözləyirlər.  

Laqeyd  və  yaxud  liberal  rəhbərlik  üslubuna  malik  olan 

müəllimlərin Ģagirdlərlə ünsiyyəti də kortəbii xarakter daĢıyır. 

Burada  ünsiyyətin  xarakteri  müəllimin  özündən  deyil, 

Ģagirdlərdən asılı olur, Ģagirdlər tərəfindən diktə olunur. Belə 

müəllim  Ģagirdlərin  iĢinə  qarıĢmamağa  çalıĢır,  özünün 

qətiyyətsizliyi  ilə  fərqlənir,  neytrallığa  can  atır.  Məqsədi 

yayğın  xarakter  daĢıyır.  Heç  vaxt  qarĢıdakı  məqsədi  həyata 

keçirməyə can atmır. Ona görə də Ģagirdlər bu cür müəllimlə 

ünsiyyət zamanı öz tələbatlarını lazımi Ģəkildə ödəyəcəklərini 

güman etmirlər.  

Nəhayət, qeyri-sabit, ardıcıl olmayan rəhbərlik üslubuna 

malik  olan  müəllimlərin  ünsiyyət  üslubu  da  həmin  cəhəti 

özündə  əks  etdirir.  Bu  cür  müəllimlə  Ģagirdlər  ona  görə 

ünsiyyətə  girməyə  cəhd  göstərmirlər  ki,  onun  necə,  hansı 

üslubla  hərəkət  edəcəyini  müəyyənləĢdirməkdə  çətinlik 

çəkirlər. 

ġübhəsiz,  qeyd  olunan  rəhbərlik  üslubunun  hər  biri 

müəllimlə Ģagirdlər arasındakı qarĢılıqlı münasibətlərə özünə-

məxsus  Ģəkildə  təsir  göstərəcəkdir.  ġagird  kollektivinin 

düzgün  idarə  olunması  isə  bu  cür  qarĢılıqlı  münasibətlərin 

səmərəliliyindən asılıdır.  

Müəllimlə  Ģagirdlərin  qarĢılıqlı  ünsiyyəti  nə  qədər 

səmərəli  olarsa,  kollektivin  idarə  olunması,  onun  üzvlərinin 

tərbiyə  iĢinin  təĢkili  də  bir  o  qədər  səmərəli  olacaqdır. 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



365 

365 


365 

365 


365 

365 


365 

365 


365 

ġagirdlərlə  qarĢılıqlı  ünsiyyətin  səmərəliliyinə  görə  müəl-

limləri Ģərti olaraq 4 qrupa bölmək mümkündür.  

Birinci  qrupa  Ģagirdlərlə  daima  ünsiyyətdə  olan 

müəllimləri  aid  etmək  olar.  Bu  cür  müəllimlər  təkcə  dərsdə, 

məktəbdə,  təlimlə  bağlı  məsələləri  həll  edərkən  Ģagirdlərlə 

ünsiyyətdə  olmaqla  kifayətlənmirlər.  Onların  Ģagirdlərlə 

ünsiyyəti Ģagird həyatının bütün sahələrini əhatə edir. Bu cür 

ünsiyyət  öz  səmərəliliyi,  müəllimin  Ģagirdlərə  inamı  ilə 

fərqlənir.  Həmin  müəllimlər  demokratik  rəhbərlik  üslubuna 

malik olurlar.  

ġagirdlərlə  qarĢılıqlı  ünsiyyətin  səmərəliliyinə  görə 

ikinci  qrupu  Ģagirdlərə  hörmətlə  yanaĢan  və  Ģagirdlərdə 

onlara  qarĢı  dərin  inam  və  etimad  mövcud  olan  müəllimlər 

təĢkil  edir.  Lakin  onun  Ģagirdlərlə  qarĢılıqlı  ünsiyyəti  ən  çox 

təlim  prosesində  mövcud  olur,  təlimdən  kənar  vaxtlarda  isə 

müxtəlif  səbəblərdən  bü  cür  ünsiyyət  müntəzəm  xarakter 

daĢımır.  Buna  baxmayaraq  bu  və  ya  digər  Ģagird  çətinliyə 

düĢdükdə  və  bunu  həll  edə  bilmədikdə  həmin  müəllimə 

müraciət  edir,  bu  zaman  onların  arasındakı  ünsiyyət  açıq 

qəlbdən və inam səviyyəsindən gedir. Həmin qrupa daxil olan 

müəllimlərdə demokratik rəhbərlik üslubu üstünlük təĢkil edir. 

Bununla  yanaĢı  olaraq  ikinci  qrupa  daxil  olan  müəllimlərdə 

bəzən avtoritar rəhbərlik üslubu da özünü göstərir. ġagirdlərlə 

qarĢılıqlı ünsiyyətin xarakterinə görə üçüncü qrupa daxil olan 

müəllimlər əvvəlkilərdən bir sıra cəhətlərinə görə fərqlənirlər. 

Bu  cür  müəllimlər,  adətən,  Ģagirdlərlə  yaxın  ünsiyyət 

saxlamağa  cəhd  göstərir,  bü  cür  ünsiyyətə  can  atırlar.  Lakin 

bu  cür  ünsiyyətə  nail  ola  bilmirlər.  Bu  cür  ünsiyyətin  baĢ 

tutmamasının  səbəbinə  gəldikdə,  onlar  vaxtın  çatmaması 

üzündən öz cəhdlərini həyata keçirə bilmirlər. Ünsiyyətə cəhd 

göstərməsinə  baxmayaraq,  Ģagirdlər  onlara  inanmadıqlarına 

görə  qarĢılıqlı  ünsiyyət  baĢ  tutmur.  Belə  müəllimlər  ya 

həddindən  artıq  mentor  (öyüdçü)  pozası  tutur,  ya  onlara 

verilən sirri saxlaya bilmir, ya da Ģagirdlərin hörmətini qazana 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   193   194   195   196   197   198   199   200   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə