MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə33/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



102 

oyun,  təlim  və  əmək  fəaliyyətini  aid  edirlər.  Fəaliyyətin  bu 

növlərindən  biri  müəyyən  yaĢ  dövründə  aparıcı  fəaliyyət, 

digərləri  isə  köməkçi,  yardımçı  fəaliyyət  kimi  özünü  göstərir. 

Belə  ki,  məktəbəqədər  yaĢ  dövründə  oyun  aparıcı  fəaliyyət  

növü  hesab  olunur.  Bu  dövrdə  uĢaqlar  öz  tələbatlarını  əsasən 

oyunun  köməyi  ilə  ödəyirlər.  Bununla  yanaĢı  olaraq  həmin 

dövrdə  uĢaqlar  həm  öyrənir,  həm  də  sadə  özünəxidmət 

əməyindən  istifadə  edirlər.  Məktəb  yaĢı  dövründə  aparıcı 

fəaliyyət  təlim  fəaliyyəti  olur.  Bu  dövrdə  Ģagirdlər  həm 

oyundan, həm  də  əmək  məĢğələlərindən istifadə  edirlər. YaĢlı 

adamlar  üçün  aparıcı  fəaliyyət  əmək  fəaliyyəti  olsa  da  bu 

dövrdə  adamlar  oyundan  və  təlim  fəaliyyətindən  də  istifadə 

edirlər.  

Oyun,  təlim  və  əməklə  yanaĢı  olaraq  psixoloji 

ədəbiyyatda ünsiyyəti də əsas fəaliyyət növü kimi qeyd edirlər. 

Həqiqətən  həyatının  bütün  dövrlərində  insanlar  ünsiyyətə 

hədsiz tələbat hiss edir, bir-biriləri ilə informasiya mübadiləsi, 

qarĢılıqlı  təsir  və  bir-birini  qavrama,  anlama  prosesini  həyata 

keçirirlər.  Sonrakı  fəsildə  ünsiyyətdən  geniĢ  bəhs  olunduğuna 

görə  burada  oyun,  təlim  və  əmək  fəaliyyətinin  psixoloji 

xüsusiyyətləri  və  onların  insanın  psixi  inkiĢafında  rolunu 

qısaca nəzərdən keçirək.  

Oyun – elə fəaliyyət növüdür ki, onun nəticəsində heç bir 

maddi  və  mənəvi  məhsul  əldə  edilmir  (yaĢlıların  və  uĢaqların 

iĢgüzar  və  quraĢdırma  oyunlarından  baĢqa).  Oyun  ən  çox 

əyləncə  xarakteri  daĢıyır,  istirahət  məqsədi  güdür.  Oyunun 

məqsədi  «fəaliyyətin»  köməyi  ilə  əldə  ediləcək  praktik 

nəticələr deyil, yerinə yetiriləcək «fəaliyyətin» özü olur.  

Oyunun 

müxtəlif 



tipləri 

mövcuddur. 

Bunlara 

aĢağıdakıları  aid  etmək  olar:  əĢyavi  və  süjetli,  hərəki  və 

didaktik, fərdi və qrup halında, rollu və qaydalı oyunlar və s.  

ƏĢyavi  oyunlar  insanın  oyun  fəaliyyətinə  hər  hansı  bir 

əĢyanı  daxil  etməsi  ilə  bağlıdır.  ƏĢyalarla  əlaqədar  olaraq 

aparılan  oyunlar  insanların  həmin  Ģeylərə  münasibətləri  ilə 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs 

Mərkəz

i

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

103 


bağlı  funksiyaları  kimi  çıxıĢ  etməyə  baĢlayır.  Süjetli  oyunlar 

müəyyən  ssenari  üzrə  aparılır  və  bu  zaman  həmin  ssenarinin 

əsas  detalları  əks  etdirilir.  Bağça  yaĢının  sonunda  uĢaqlarda 

sosial  təcrübənin  geniĢlənməsi  süjetli  oyunların  məzmununun 

geniĢlənməsinə  səbəb  olur.  Nəticədə  tədricən  oyunun 

məzmunu praktik iĢləri təkrar etməkdən insanların əlaqələrinin 

təsvirinə  keçir.  Hərəki  oyunlar  bilavasitə  hərəkətlərlə  icra 

olunur.  Bu  cür  oyunlar  hərəki  vərdiĢlərin  inkiĢafına  kömək 

edir.  Didaktik  oyunlara  gəldikdə  bu  cür  oyunlar  öyrətmə 

xarakteri daĢıyır. Məsələn, «nə yerini dəyiĢmiĢdir?», «səsindən 

tanı» tipli oyunların köməyi ilə uĢaqlarda müĢahidəçilik, dəqiq 

qavrama imkanları inkiĢaf etdirilir.  

Oyunlar  fərdi  və  qrup  halında  da  aparılır.  Fərdi  oyun 

ancaq  bir  nəfər  tərəfindən  həyata  keçirilir.  Qrup  halında 

oyunlarda  isə  bir  neçə  nəfər  iĢtirak  edir.  Rollu  oyunlara 

gəldikdə  bu  zaman  oynayan  adam  (uĢaq  və  ya  yaĢlı)  oyun 

zamanı müəyyən rolu öz üzərinə götürür və həmin rola uyğun 

hərəkət  edir.  Məsələn,  uĢaq  müəllim,  həkim  rollarını  oynayır. 

Öz oyuncaqlarına «dərs deyir», onları «müalicə» edir və s. Bu 

zaman  uĢağın  iĢi  onun  indiki  anda  istifadə  etdiyi  Ģeylərin 

xüsusiyyətləri  ilə  deyil,  müəllimin,  həkimin  vəzifəsi  haqqında 

təsəvvürlə idarə olunur.  



Qaydalı  oyunlar  müvafiq  qaydalara  əsasən  aparılır  və 

oynayanlar  bu  qaydalardan  kənara  çıxa  bilmirlər.  Ġndi  artıq 

iĢlər  mücərrəd  tələblər  və  qaydalarla  tənzim  olunur.  Çox  vaxt 

həyatda oyunun əĢyavi-rollu, süjetli-rollu, süjetli-qaydalı və s. 

kimi qarıĢıq tipinə də rast gəlmək olur.  

Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, oyun məktəbəqədər dövrdə 

aparıcı fəaliyyət növü olub uĢaqların həm  fiziki, həm də psixi 

inkiĢafında mühüm rol oynayır. M.Qorkinin qeyd etdiyi kimi, 

oyun  uĢağın  yaĢadığı  və  gələcəkdə  dəyiĢdirilməli  olduğu 

mühiti  dərk  etmə  yoludur.  Oyun  uĢağın  tələbatını  ödəməklə 

yanaĢı,  yaĢlılarla  ünsiyyət  saxlamaq,  həyatı  baĢa  düĢmək, 

ətrafdakıları  təqlid  etmək  və  bu  yolla  bir  növ  gələcək  həyata 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



104 

hazırlaĢmaq iĢində mühüm vasitəyə çevrilir.  



Təlim  fəaliyyəti  -    məktəblilərin  və  tələbələrin  nəzəri 

bilikləri və onlarla bağlı bacarıq və vərdiĢləri mənimsəmələrinə 

yönəldilmiĢ  fəaliyyət  növlərindən  biri,  aparıcı  fəaliyyətləridir. 

YaĢlı adamlarda təlim özünütəhsil xarakteri daĢıya bilər.  

Təlim  insanın  fəaliyyət  və  davranıĢını  bəĢəriyyətin 

ictimai təcrübəsini mənimsəməsinə yönəldən fəal bir prosesdir. 

Təlim  fəaliyyəti  təkcə  məktəblilərdə  və  tələbələrdə  bilik, 

bacarıq  və  vərdiĢlərin  formalaĢmasını  təmin  etməklə 

kifayətlənmir.  Bu  prosesdə  onlarda  psixi  inkiĢafa,  Ģəxsiyyətin 

formalaĢmasına  da  əsaslı  təsir  göstərir.  Məhz  buna  görə  də 

təlim  fəaliyyətinin  baĢlıca  xüsusiyyəti  ondan  ibarətdir  ki,  o, 

fərdin  birbaĢa  psixi  inkiĢafı  vasitəsi  kimi  xidməti  həyata 

keçirir.  

Ġnsan fəaliyyəti sistemində əmək xüsusi yer tutur. Əmək 

fəaliyyəti  son  nəticədə  özünün  məhsuldarlığı  ilə  fərqlənir. 

Məhz buna görə də əməyi müəyyən ictimai- faydalı, maddi və 

ya ideal məhsullar istehsalına yönəldilmiĢ fəaliyyət kimi qəbul 

edirlər. 

Əmək  fəaliyyəti  təkcə  insanın  maddi  və  mənəvi 

tələbatlarını  ödəməyə  xidmət  etmir,  o,  eyni  zamanda  insanın 

bir Ģəxsiyyət kimi formalaĢmasında aparıcı rol oynayır.    

                 



Özünü yoxlamaq üçün sual və tapĢırıqlar 

 

1.

 



Fəaliyyət nəyə deyilir? 

2.

 



Tələbat nədir və onun hansı növləri vardır? 

3.

 



Fəaliyyətin  motivləri  dedikdə  nəyi  baĢa  düĢürsünüz? 

Motivləri təsnif edin. 

4.

 

Fəaliyyətin quruluĢunu Ģərh edin. 



5.

 

ĠĢ və hərəkət nədir? Onları xarakterizə edin. 



6.

 

Fəaliyyətin  mənimsənilməsi  dedikdə  nəyi  baĢa 



düĢürsünüz? 

7.

 



VərdiĢlər və onların xarakteristikasını verin. 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə