MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə57/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   53   54   55   56   57   58   59   60   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs 

Mərkəz

i

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

155 


klassik  nəzəriyyələr:  Z.Freydin  psixoanalitik,  K.Yunqun  analitik, 

A.Adlerin 

fərdi-psixoloji 

nəzəriyyələri. 

ġəxsiyyətin 

klinik 

nəzəriyyələri:  K.Xorninin    nevroz  nəzəriyyəsi,  E.Frommun 

konsepsiyası,  Q.S.Sallevanın  interpersonal,  E.Eriksonun  eqo-

psixologiya  nəzəriyyəsi.    ġəxsiyyətin  eksperimental  nəzəriyyəsi: 

Q.Olportun, Q.Merreyin, R.Kattelin, A.Kellinin nəzəriyyələri. ġəxsiyyət 

haqqında  L.Festinqerin  koqnitiv  dissonans  nəzəriyyəsi.  ġəxsiyyət 

haqqında  biheviorist  nəzəriyyə.  ġəxsiyyət  haqqında  humanistik 

nəzəriyyələr: K.Rocersin, A.Maslaunun, R.Meyyin nəzəriyyələri. 



ġəxsiyyətin fəallığı və istiqaməti. ġəxsiyyətin fəallığı və onu 

təmin  edən  amillər.  ġəxsiyyətin  istiqamətinin  xarakteristikası. 

Tələbatlar  və  onların  növləri.  ġəxsiyyətin  davranıĢ  motivləri. 

Maraqlar və onların növləri. DünyagörüĢü, əqidə və ideallar.  



ġəxsiyyətin  mənlik  Ģüuru.  Mənlik  Ģüuru  funksiyaları 

haqqında  anlayıĢ.    «Mən»in  kəĢf  olunması.  «Mən»  obrazının 

formalaĢması.  Özünüqiymətləndirmə  və  mənlik  Ģüurunun  əmələ 

gəlməsində onun rolu. ġəxsiyyətin iddia səviyyələri. 



Hisslər, iradə, fəaliyyət. 

                                   



          

III. 5. 1. ġəxsiyyət haqqında anlayıĢ 

 

Müasir  psixologiyada  Ģəxsiyyət  problemi.  ġəxsiyyət  problemi 

elmin müxtəlif sahələrində çalıĢan alim və mütəfəkkirlərin illərlə diqqət 

mərkəzində dayanan mühüm problemlərdən biri olmuĢ və müasir dövrdə 

də öz aktuallığını saxlamaqdadır. Müasir psixologiyada Ģəxsiyyət, onun 

fəallığı, formalaĢması, strukturu kimi məsələlər, ümumiyyətlə Ģəxsiyyət 

anlayıĢının mahiyyəti barədə müxtəlif fikirlər irəli sürülür. Bu bir daha 

həmin problemin mürəkkəb və çətin olduğunu təsdiq edir. 

Ġnsanlar  təkcə  gözlərinin  rənginə,  səslərinin  tembrinə,  barmaq 

izlərinə  və  s. görə  deyil  Ģəxsiyyətlərinin  xarakteristikasına  görə  də bir-

birlərindən fərqlənirlər. Ġnsanları gözlərinin rənginə, səslərinin tembrinə 

və  ya digər biofiziki xüsusiyyətlərinə görə xarakterizə etməyə nisbətən 

onları  bir  Ģəxsiyyət  kimi  xarakterizə  etmək  olduqca  çətindir.  ġəxsiyyət 

anlayıĢı  mürəkkəb  anlayıĢdır.  Onun  adekvat  Ģəkildə  anlaĢılmasının 

çətinliyi  bir  sıra  amillərlə  bağlıdır.  Həmin  mühüm  amillərdən  bir 

neçəsini nəzərdən keçirək.  

1. Ġnsan Ģəxsiyyəti maddi və toxunula bilən, hiss edilən deyildir. 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



156 

O,  bir  sıra  amillərin,  Ģəraitin,  imkanların  və  determinantların  təsiri 

altında formalaĢan psixoloji törəmədir. 

2.  Ġnsan  Ģəxsiyyəti  bir  sıra  amillərin  təsirinə  məruz  qalsa  da 

yalnız  onlardan  asılı  bir  törəmə  kimi  Ģərh  oluna  bilməz,  çünki  o 

formalaĢdığı həmin əsası dialektik olaraq rədd edir. 

3.  Ġnsan  davranıĢının  determinasiyasında  Ģəxsiyyətin  mühüm 

əhəmiyyət  kəsb  etməsi  barədə  çoxlu    nəzəriyyə  və  konsepsiya 

mövcuddur ki, bunların bir çoxunun «Ģəxsiyyət» anlayıĢını Ģərh etməsi 

ziddiyyətlidir.                      

4.  Nəhayət,  Ģəxsiyyəti  anlamaq  insan  fenomenini  anlamaqla 

birbaĢa əlaqədardır. ġəxsiyyət yalnız o zaman insanın əsası, özəyi kimi, 

onun baĢlıca parametri, onun eyniləĢdirmə vasitəsi kimi Ģərh oluna bilər 

ki, antropologiya və insan haqqında biliklər insanın öz təbiətini anlamaq 

səviyyəsinə yüksəlmiĢ olsun. 

Lakin  bütün  bu  qeyd  olunanlar  heç  də  Ģəxsiyyətin  tədqiqi 

imkanlarının  mümkün  olduğunu  rədd  etməyə  imkan  vermir.  Əksinə, 

Ģəxsiyyət problemi barədə son nəzəri və eksperimental tədqiqatlar onun 

öyrənilməsi imkanlarını artırır.  

  «ġəxsiyyət»  sözü  Azərbaycan,  rus  və  ingilis  dillərində  maraqlı 

və  faktiki  olaraq  eyni  etimologiyaya  malikdir.  Azərbaycan  dilində 

«Ģəxsiyyət»  sözü  öz  əsasını  ərəb  sözü  olan  «Ģəxs»  sözündən  götürmüĢ 

və  hər  hansı  bir  konkret  Ģəxsi,  simanı  bildirir.  Rus dilində  «Ģəxsiyyət» 

(

liçnostğ)  sözü  də  «liüo»,  «liçina»  (üz,  sifət)  sözləri  ilə  bağlıdır.  Ġngilis 

dilində  «Ģəxsiyyət»  mənasını  ifadə  edən  «personality»  sözü  öz  əsasını 

iki latın sözündən – «per» və «sona» sözlərindən götürmüĢdür ki, bu da 

bir  növ  «vasitəsilə  danıĢır»  mənasını  ifadə  edir.  Sonralar  qədim 

Yunanıstanda  və Rim imperiyasında bu söz teatr tamaĢasında aktyorun 

«maskası» Ģəklində özünü büruzə vermiĢdir. Adətən, səhnə hərəkətindən 

asılı olaraq «masqa» dəyiĢilir, aktyor rola daxil olur. Lakin, yalnız xeyli 

vaxt  keçdikdən  sonra  «persona»  sözü  hazırki  dövrdə  daĢıdığı  məna 

yükünü  daĢımağa  baĢlamıĢ,  «personality»  –  «Ģəxsiyyət»  mənasında 

iĢlənməyə baĢlanmıĢdır.  

  Qeyd  edilənlərdən  göründüyü  kimi,  insanın  şəxsiyyəti  birbaşa 



və  dolayı  mənada  onun  siması,  sifətidir.  BirbaĢa  mənada  insanın 

siması,  sifəti  onun  baĢlıca  identifikatorudur.  Məhz  onun  xətləri, 

formaları,  çevrəsi  və  digər  xüsusiyyətləri  əsasında  bir  adamı 

baĢqasından  fərqləndirir,  onun  hansı  yaĢ  kateqoriyasına  mənsub 

olduğunu  müəyyənləĢdirə  bilirik.  Təsadüfi  deyildir  ki,  Ģəxsiyyəti 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   53   54   55   56   57   58   59   60   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə