MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə77/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   73   74   75   76   77   78   79   80   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



208 

qütbləĢməsi  fenomeni»  anlayıĢı  ilk  dəfə  olaraq  1969-  cu  ildə 

S.Moskoviçi  və  M.Zavolloni  tərəfindən  irəli  sürülmüĢdür. 

D.Mayersə  görə  qrup  qütbləĢməsi  qrupun  təsiri  altında  onun 

üzvlərinin əvvəl mövcud olan ənənələrinin güclənməsi, qrupun 

rəyinin  parçalanması  əvəzinə  orta  ənənənin  öz  qütbünə 

köçürülməsindən  ibarətdir.

1

 



D.Mayersin 

fikrincə, 

qrup 

qütbləĢməsi fərziyyəsi belə bir qənaətə gəlməyə imkan verir ki, 



qrupda  aparılan  müzakirə  hər  bir  yarımqrup  üzvləri  üçün 

ümumi olan ilkin ustanovkanın güclənməsinə səbəb olur. Əgər 

adamlar  əvvəlcədən  nəyinsə  «lehinə»  fikir  söyləməyə 

meyllidirlərsə, 

müzakirə 

onların 


mövqelərini 

yalnız 


möhkəmləndirir.  Əgər  onlar  nəyinsə  «əleyhinə»  gedirlərsə, 

müzakirədən  sonra  öz  etirazlarını  daha  güclü  Ģəkildə 

göstərəcəklər.  

Qrupda rəhbərlik və liderlik problemi. Sosial qrurların 

strukturunu 

nəzərdən 

keçirdikdə 

onların 

daxilində 

Ģəxsiyyətlərarası  münasibətlərin  bərabərlik  (paritet)  əsasında 

qurulmadığı  aydın  olur.  Hər  bir  qrupda  Ģəxsiyyətlərarası 

münasibətlər bir növ qrup üzvlərinin sosial- psixoloji statusunu 

əks  etdirir.  Hər  hansı  qrupda  kim  isə  hökm  verir,  müəyyən 

tələblərin  yerinə  yetirilməsinə  nəzarət  edir,  onun  tələb  və 

tapĢırıqları  isə  baĢqaları  tərəfindən  danıĢıqsız  yerinə  yetirilir. 

BaĢqa  sözlə  hər  bir  qrupda  ona  rəhbərlik  edən  «rəhbər  iĢçi», 

«lider» və onun tapĢırıqlarına əməl edən adamlar: «tabe iĢçilər» 

mövcud olur. Qrupun fəaliyyətinin səmərəliliyində ona düzgün 

rəhbərliyin rolu olduqca böyükdür. Buradan isə qrup rəhbəri və 

liderinin həmin sahədəki peĢəkarlığı, baĢqa sözlə qrupa düzgün 

rəübərlik etmək məsələsi ortaya çıxır.  

Sosial 

psixologiyada 



«rəhbərlik» 

və 


«liderlik» 

anlayıĢlarının  oxĢar  və  fərqli  cəhətləri  qeyd  olunur.  Həm 

«rəhbər»,  həm  də  «lider»  qrupa  baĢçılıq  edən  adam  kimi 

nəzərdə  tutulur.  Adətən,  rəhbər  nisbətən  yüksək  səviyyəli, 

                                                 

1

 Майерс Д. Социальная психология. – Питер, 1997, с. 377 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs 

Mərkəz

i

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

209 


səlahiyyətli  təĢkilatlar  tərəfindən  qrupun  idarə  olunmasının 

təĢkilini təmin edəcək rəsmi adam kimi nəzərdə tutulur. Lider 

isə  qrupun  Ģəxsi  nüfuzu  sayəsində  bir  çox  və  ya  bütün 

üzvlərinin  davranıĢına  qeyri-rəsimi  ölçülərlə  təsir  göstərməyi 

bacaran üzvlərindən biri kimi qeyd olunur.  

Qeyd olunanlardan göründüyü kimi,  «rəhbər» və «lider» 

anlayıĢının  oxĢarlığı  hər  iki  anlayıĢda  qrup  fəaliyyətinin 

təĢkilini  həyata  keçirməklə  bağlılığında  ifadə  olunur.  Fərqli 

cəhətlərinə  gəldikdə,  «rəhbər»  rəsmi  Ģəkildə  təyin  olunduğu 

halda,  lider  çox  vaxt  rəsmi  Ģəkildə  deyil,  qrup  üzvlərinin 

yüksək  nüfuzunu  qazanmaq  ilə  yaranır.  Bir  çox  hallarda 

qrupun  rəsmi  rəhbəri  qrup  üzvlərinin  nüfuzunu  qazandığına 

görə eyni zamanda onun liderinə çevrilir. Belə olduqda həmin 

rəhbər  rəsmi  lider  rolunu  oynamaqla  qrupun  fəaliyyətini  daha 

səmərəli Ģəkildə idarə etmək imkanına malik olur.  

Bütün bunlara baxmayaraq rəhbərlik və liderlik müxtəlif 

sosial-psixoloji  fenomenlər  kimi  xarakterizə  olunur.  Mü-

təxəssislərin  fikrincə  onların  eyniləĢdirilməsi  elmi  cəhətdən 

səhv, praktik nöqteyi-nəzərdən isə zərərlidir.  

  Sosial  psixologiyada  rəhbər  iĢçi  və  lider  arasındakı 

aĢağıdakı fərqlər qeyd olunur (Ġ.V.Parıqin):  

1.

 



Rəhbərlik rəsmi əsasda meydana çıxan müxtəlif sosial 

təĢkilat  və  qurumlarda  məqsədyönlü  xarakter  daĢıyan  sosial 

prosesdir.  Liderliyə  gəldikdə,  o,  qrupdaxili,  Ģəxsiyyətlərarası 

münasibətlər  əsasında  spontan  Ģəkildə  əmələ  gələn  prosesdir. 

O,  təĢkilatın  əsasən  psixoloji  səviyyəsini  əks  etdirir.  Rəhbər 

iĢçi  rəsmi  Ģəkildə  təyin  olunduğu  halda,  lider  qeyri-rəsmi 

Ģəkildə irəli sürülür.  

2.

 



Rəhbərlik  adətən  makromühitin  baĢlıca  tələbatlarına 

və mənafeyinə uyğun Ģəkildə formalaĢdırılır və həyata keçirilir. 

O,  qrupda  yerinə  yetirilən  iĢlərin  vəziyyəti  və  qrup 

fəaliyyətinin  nəticələri  üçün  qanun  qarĢısında  məsuliyyət 

daĢıyır.  Liderlik  isə  spontan  bir  proses  kimi  qrup  və  onun 

üzvlərinin  tələbat  və  mənafelərinə  müvafiq  olaraq  meydana 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



210 

çıxır  və  mövcud  olur.  Lider  qrupun  fəaliyyəti  üçün  heç  bir 

Ģəxsi məsuliyyət daĢımır.  

3.

 



Rəhbərlik  daha  çox  stabil  xarakter  daĢımaqla  daha 

geniĢ  sahəyə  malikdir.  Müəyyən  reqlament  daxilində 

makromühitlə əlaqə saxlayır. Rəhbər iĢçi baĢqa təĢkilatlarda öz 

qrupunu  təmsil  edir.  Liderlik  isə  daha  çox  dinamik  xarakter 

daĢıyır, 

Ģəxsiyyətlərarası 

münasibətlərin 

formalaĢması 

xüsusiyyətlərindən  köklü  surətdə  asılıdır.  Liderin  təsir  sahəsi 

əsasən qrupdaxili münasibətlərlə məhdudlaĢır.  

4.

 

Rəhbər iĢçiyə qanunla tənzim olunan müəyyən hüquq 



və  səlahiyyət  verilir.  Lider  isə  qanunla  müəyyən  edilmiĢ 

hüquqlara malik deyildir.  

5.

 

Rəhbər  iĢçi  tərəfindən  hər  hansı  bir  məsələyə  qərar 



qəbulu əsasən vasitəli xarakter daĢıyır. Onun geniĢ informasiya 

kanalları vardır. O, qərar qəbulu zamanı öz səlahiyyətini aĢağı 

pillə  iĢçilərinə  həvalə  edə  bilər.  Lider  isə  qrup  tərəfindən 

qərarın  qəbul  edilməsinə  təsir  göstərir  və  həmin  qərarın 

çıxarılmasında  bilavasitə  iĢtirak  edir.  O,  müəyyən  bir 

informasiyanı qeyri-rabitə kanalları sistemi ilə əldə edir.  



Rəhbərlik 

üslubu.  Təcrübə  göstərir  ki,  qrup 

fəaliyyətinin  səmərəliliyi  rəhbərlik  üslubundan  əsaslı  Ģəkildə 

asılıdır. Ġdarəetmə ilə bağlı olaraq sosial psixologiyada beĢ cür 

rəhbərlik  üslubu  qeyd  olunur  :  avtokratik,  avtoritar



demokratik,  laqeyd  (etinasız,  liberal)  və  qeyri-sabit  (ardıcıl 

olmayan) rəhbərlik üslubu.  



Avtokratik  rəhbərlik  üslubuna  malik  olan  liderlər 

(rəhbərlər)  bir  növ  müstəbid  olur.  Adətən  avtokratik  və 

avtoritar rəhbərlik üslubuna malik olan liderlər qrup üzvlərinin 

fikir  və  ideyalarını  nəzərə  almadan,  müstəqil  hərəkət  edirlər. 

Əmr, göstəriĢ, təlimat, töhmət, təĢəkkür onların qrup üzvləri ilə 

əsas  əlaqə  forması  olur.  O  hər  cür  məlumatı  bir  növ  özündə 

gizlədir, heç kəsin  bundan xəbəri olmur, ona görə də  ona tabe 

olanlar, adətən güman və Ģayiə aləmində olurlar.  



Avtoritar  lider  qrup  üzvlərinin  imkan  və  qabiliyyətlərini 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   73   74   75   76   77   78   79   80   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə