Manbashunoslik va tarixshunoslik


MAVZU-6:  O’RTA  OSIYO  TARIXIGA  OID  RUS  VA  EVROPA



Yüklə 2,59 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə23/242
tarix05.04.2022
ölçüsü2,59 Mb.
#85071
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   242
Manbashunoslik va tarixshunoslik
Kodlash va dekodlash nazariyasining asosiy tushunchalari, iboralar otish orqali oquvchilarning nutqini ostirish metodikasi
MAVZU-6: 
O’RTA  OSIYO  TARIXIGA  OID  RUS  VA  EVROPA 
TILLARIDAGI
 
YOZMA MANBALAR.  
 
Reja. 
1.
 
O’rta  Osiyo  tarixiga  oid  XVII  asrgacha  yozilggan  evropa  tillaridagi  yozma 
ma’lumotlar. 
2.
 
XVI-XVIII  asrlar  rus  va  evropa  tillaridagi  yozma  manbalarda  O’rta  Osiyo 
tavsifi. 
3.
 
Turkistonni o’rgangan rus olimlarining asarlari tarixiy manba sifatida 
4.  XIX  asr  ikkinchi  yarmi  va  XX  asr  boshlaridagi  Turkistonga  oid  statistik 
ma’lumotlar, arxiv va davriy matbuot materiallari 
 
 
Qonun chiqarish aktlari, ish yuritish xujjatlari.  
 
  XIX asrning ikkinchi yarmida chor Rossiyasi O‘rta Osiyoni bosib oldi va asta 
sekinlik bilan bu o‘lkani o‘z mustamlakasiga   aylantirdi. Buxoro amirligi va Xiva 
xonligi  rasman  mustaqil  davlatlar  sifatida  saqlanib  qolgan  bo‘lsada,  amalda  ular 
Rosiyani  vassaliga  aylandilar.  Mustamlakachlik  davri  to  1917  yilgi  Fevral 
inqilobiga qadar davom etdi. 
Mustamlakachilik  davrida  tarixiy  manbalarning  xili  va  turi  ko‘paydi. 
Turkistonda  faoliyat ko‘rsata boshlagan mustamlakachilik ma’muriyatining barcha 
bo‘g‘inlarida  xilma-xil  ish  yuritish  xujjatlari  yaratila  boshlandi.  Qonun  chiqarish 
aktlari bilan birga bu xujjatlar muxim tarixiy manbalar qatoriga kiradi.  
 Bu  davrda  Turkiston  o‘lkasining  mustamlaka  maqomi  bir  necha  qonun 
chiqarish aktlarida o‘z aksini topdi. Ular asosan 1865, 1967 va 1886 yillarda e’lon 
qilingan  o‘lkani  boshqarish  xaqidagi  nizomlardir.  Rossiya    imperatorlari 
tomonidan  tasdiqlangan  ushbu    nizomlarda  Turkiston  o‘lkasini  boshqarishning 
asosiy  tamoyillari,  mustamlakachi  ma’murlarninig  vakolatlari,  maxalliy  xalqning 


38 
 
siyosiy 
xuquqsizligi, 
yurtimizning 
metropoliya 
xom 
ashyo 
bazasiga 
aylantirilganligi o‘z aksini topgan.  
YUqorida  eslatib  o‘tilgan  nizomlardan  tashqari,  rus  podshosi  chiqargan 
farmonlar  xam  muxim  manbalar  qatoriga  kiradi.  Masalan  1916  yil  25  iyunda 
podsho  Nikolay  II  tomonidan  chiqarilgan  Turkiston  axolisini  front  orqasidagi 
ishlarga  jalb  qilish  to‘g‘risidagi    farmonda  o‘lkamizda  sodir  bo‘lgan  yirik  xalq 
xarakatlarining  sabablari  va  tarixiy  shart-sharoitlarini  tushinib  etishda  muxim 
axamiyatga egadirlar.  
 XIX  asrning  oxiri  va  XX  asrning  boshlarida  Turkiston  o‘lkasini  boshqarish 
bilan mashg‘ul bo‘lgan  idoralarda, korxonalarda va  boshqa idoralarda ish yuritish 
xujjatlari yo‘lga qo‘yildi. Natijada o‘lkaning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy axvolini 
o‘zida  aks    ettirgan  yuzlab  xujjatlar  yaratildi.  Bunday  xujjatlarni  quyidagi  uchta 
asosiy guruxlarga bo‘lish mumkin.  
1.
 
Davlat muassasalari xujjatlari.  
2.
 
Banklar, xususiy korxonalar va shirkatlar (firmalar) xujjatlari.  
3.
 
Siyosiy partiyalar va tashkilotlar xujjatlari.  
    XIX  asrning  ikkinchi  yarmida  vujudga  kelgan  xujjatlar  asosan  qo‘lyozma 
shaklida edi. 
      XX    asrning  boshlarida  yozuv  mashinkasi  tobora  keng  tarqalib  borishi  bilan 
xujjatlar  chop  qilina  boshlandi.  Davlat    muassasalari  xujjatlari,  shakl  va  muzmun   
jixatidan  xilma-xildir.  Ular  asosan  protokollar    (jurnallar  va    stenogrammalar), 
xisobotlar,    muqotiba  xamda  buxgalteriya,  diplomatik,    xarbiy  va  sud-tergov 
xujjatlaridan iboratdir. 
    O‘z  RMDA  da  saqlanayotgan  Rossiyaning  Qo‘qon,  Buxoro  va  Xiva  xonliklari 
xamda  qo‘shni  mamlakatlar  bilan  tuzgan  shartnomalar  diplomatik  xujjatlar 
namunasidir.  Sud  va  tergov  xujjatlarini  o‘rganish  chog‘ida  Turkistonda  sodir 
bo‘lgan milliy-ozodlik xarakatlari (Dukchi eshon qo‘zg‘oloni, 1916 yil qo‘zg‘oloni 
va xakazo) xususida ma’lumotlar olish mumkin. Iqtisodiy tarix masalalarini tadqiq 
etishda  banklar,  xususiy  korxonalar  va  shirkatlarning  xujjatlari  muxum  axamiyat 
kasb etadi. 
 

Yüklə 2,59 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   242




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə