Mavzu: Aholini ijtimoiy jihatdan muhtojligini hisoblashning uslublari va uslubyatlari



Yüklə 231,06 Kb.
tarix14.04.2022
ölçüsü231,06 Kb.
#85453
Mustaqil ish
3-laboratoriya (3)

Mavzu: Aholini ijtimoiy jihatdan muhtojligini hisoblashning uslublari va uslubyatlari

Reja:


  1. Aholini ijtimoiy muhofaza qilishning tashkiliy-huquqiy asoslari va moliyaviy manbalari.

  2. Aholini ijtimoiy muhofaza qilishning moliyaviy manbalari tahlili.

  3. O‘zbekiston respublikasini rivojlantirishning harakatlar strategiyasini amalga oshirish sharoitda aholini ijtimoiy muhofaza qilishning moliyaviy manbalarini mustahkamlash.

Mavzuning dolzarbligi. O’zbekistonda “Islohot – islohot uchun emas, inson manfaatlari uchun” tamoyili e’lon qilingan va amaliyotga joriy etilmoqda. Shu maqsadda fuqarolarni ijtimoiy muhofaza qilish, jamiyatning himoyaga muhtoj qatlamlarini, yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni, imkoniyati cheklangan shaxslarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha izchil va manzilli davlat siyosatini amalga oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bugungi kunda O’zbekiston Respublikasifa davlat byudjetining qariyb 60 foizi ijtimoiy sohaga yo‘naltirilmoqda. Sog‘liqni saqlash va fuqarolarni ijtimoiy muhofaza qilishning yangi tizimini shakllantirish, nogironlarga tibbiy xizmat ko‘rsatish va ularni reabilitatsiya qilish darajasini oshirishga, jamiyatning yetarlicha himoya qilinmagan va ehtiyojmand qatlamlarini davlat tomonidan maqsadli qo‘llab-quvvatlash, ularga ixtisoslashtirilgan, yuqori texnologiyali tibbiy yordam ko‘rsatish va taqdim etilayotgan ijtimoiy xizmatlar sifatini yanada yaxshilashga yo‘naltirilgan kompleks ishlar amalga oshirilmoqda.

Bugungi kunda mamlakatimizda inson omilining hal qiluvchi kuch sifatida amal qilishi va izchil ravishda rivojlanib borishi uchun real shart-sharoitlarni yaratadigan ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, ahamiyatga molik ulkan o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda. Oldimizga qo‘yayotgan maqsad esa – olib borilayotgan islohotlar samaradorligini tubdan oshirish, davlat va jamiyatning har tomonlama va jadal rivojlanishini ta’minlash uchun shart-sharoitlar yaratish, mamlakatni modernizatsiyalash va hayotning barcha sohalarini erkinlashtirishdan iboratdir2 . Ushbu maqsadga erishish uchun O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasida “Ijtimoiy sohani rivojlantirish” deb nomlangan to‘rtinchi yo‘nalish ko‘zda tutilgan. Ushbu yo‘nalish, jumladan “ fuqarolarni ijtimoiy himoya qilish va ularning salomatligini saqlash; aholining muhtoj qatlamlariga ko‘rsatiladigan ijtimoiy yordam sifatini oshirish, xotin-qizlarning ijtimoiy-siyosiy hayotdagi maqomini oshirish, sog‘liqni saqlash sohasini isloh qilish”3 chora-tadbirlarini amalga oshirishni nazarda tutadi. Hukumat mamlakatimizda kam ta’minlangan toifadagi aholi sonini kamaytirish va jamiyatimiz hayotida insonparvarlik printsiplarining yanada rivojlanishiga ko‘maklashish maqsadida Mingyillik rivojlanish maqsadlari borasida ma’lum bir majburiyatlarni o‘z zimmasiga olgan. Bugungi kunda mamlakatimizda aholining samarali ijtimoiy muhofazasiga yo‘naltirilgan maqsadli chora-tadbirlar, shu bilan birga, barqaror iqtisodiy o‘sish va bandlik sur’atlari aholi farovonligini oshirishni ta’minlamoqda. Mustaqillik yillarida aholi turmush farovonligini oshirish quyidagi asosiy yo‘nalishlarda olib borildi:



Mustaqillik yillarida aholi turmush farovonligini oshirishning asosiy yo‘nalishlari

Mamlakatimizda aholini ijtimoiy himoyalash va aholi farovonligi barqarorligini ta’minlash, transport-kommunikatsiya va ijtimoiy infratuzilmalarni barpo etish, ekologik sharoiti noqulay bo‘lgan mintaqalarni qo‘llab-quvvatlash, aholini ijtimoiy himoya qilish va yangi ish o‘rinlarini yaratishga asosiy e’tibor qaratiladi. O’zbekistonda keyingi yillarda jamiyatimiz hayotidagi yangilanish jarayonlari va islohotlarni chuqurlashtirishning mantiqiy davomi bo‘lib, iqtisodiyotimizning salohiyati, barqarorligi va mutanosibligini mustahkamlash yo‘lida ijtimoiy himoyani kuchaytirishga va xalqimizning turmush darajasini yaxshilashga qaratilgan ishlarimizda yangi va yuksak bosqich bo‘ldi. Bu davrda aholining ijtimoiy himoyasi tizimini mustahkamlash, uning manzilliligini oshirish, ijtimoiy himoyaning faol shakllarini yo‘lga qo‘yish alohida dolzarblik kasb etdi.

Bu davrda respublikamizda aynan aholini ijtimoiy himoya qilish sohasidagi ijtimoiy siyosat quyidagi yo‘nalishlarda amalga oshirildi.



Aholini ijtimoiy himoya qilish sohasidagi ijtimoiy siyosat yo‘nalishlari O‘zbekiston Respublikasida aholini ijtimoiy muhofaza qilishga qaratilgan ijtimoiy siyosatni amalga oshirishning huquqiy asosini barpo etish va bu boradagi qonunlarning ijro etilishini ta’minlash bugungi kundagi muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Fuqarolarning ijtimoiy huquqlari O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi bilan kafolatlanadi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 45-moddasiga muvofiq, voyaga yetmaganlar, mehnatga layoqatsiz va yolg‘iz qariyalarning huquqlari davlat himoyasidadir. Shuningdek, uning ko‘plab boshqa moddalaridagi normalari ham aholining ijtimoiy himoyasiga oid mazmun bilan sug‘orilgan. Mamlakatimizda mustaqillikning dastlabki murakkab, iqtisodiy tanglik yillarida odamlarning turmush darajasini barqarorlashtirish maqsadida aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, ijtimoiy sohalarni saqlash, ijtimoiy kafolatlarni ta’minlash jarayonlarini davlat yo‘li bilan boshqarishning ko‘pdan-ko‘p usullari vavositalaridan foydalanildi. Jumladan, bosqichma-bosqich ish haqi, pensiyalar, stipendiyalar, nafaqalar miqdori oshirildi, kompensatsiya to‘lovlari tarzidagi bevosita pul to‘lovlari, imtiyozlar va turli dotatsiyalar shaklidagi to‘lovlar joriy qilindi, ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan tovarlar va xizmatlar bahosidagi farqlarni byudjet orqali qoplash, aholining turli muhtoj qatlamlariga nafaqalar tayinlash, ularning manzilli bo‘lishini ta’minlash, davlat tomonidan kafolatlangan ijtimoiy xizmatlar paketini ishlab chiqish va uni to‘liq mablag‘ bilan ta’minlash kabi usullari keng qo‘llanildi. Bu tadbirlarning barchasi tegishli qonuniy-huquqiy asosga tayangan holda amalga oshirildi. Agar 2000-yilgacha bo‘lgan davrda aholini ijtimoiy himoya qilish dasturlarining asosiy maqsadi, aholining amalda barcha qatlamlarini kafolatlangan ijtimoiy himoya bilan ta’minlash bo‘lgan bo‘lsa, keyinchalik asosiy e’tibor aholining faqat zaif qatlamlariga qaratiladigan bo‘ldi. Aholining boshqa toifalarining turmush darajasini oshirish uchun, davlat tomonidan yangi ish o‘rinlari tashkil etish, bandlik va daromadlarni, jumladan, kichik biznes sohasida xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish hisobiga oshirish bo‘yicha maxsus dasturlar ishlab chiqila boshlandi. Aholining zaif qatlamlarini ijtimoiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash maqsadida Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 12-dekabrdagi “Ijtimoiy nafaqalarni tayinlash va to‘lash tartibini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 350-sonli Qarori qabul qilindi. Ushbu qaror “voyaga etmagan bolalari bo‘lgan oilalarga va kam ta’minlangan oilalarga aniq tarzda ijtimoiy yordam berishni kuchaytirish maqsadida” qabul qilingan bo‘lib, unga muvofiq, 2013-yil 1-yanvardan boshlab voyaga etmagan (14 yoshgacha) bolalari bo‘lgan oilalarga har oylik nafaqalar bolalar soniga bog‘liq ravishda yil boshida belgilangan eng kam oylik ish haqining 50, 80 va 100 foizi miqdorida, 2 yoshgacha bolalari bo‘lgan onalarga to‘lanadigan nafaqalar eng kam ish haqining 2 barobari miqdorida, kam ta’minlangan oilalar uchun nafaqa eng kam ish haqining 1,5-3 barobari miqdorida tayinlana boshladi. Aholi turmush farovonligini oshirish masalalariga keyingi yillarda ham jiddiy e’tibor qaratilmoqda. Bu borada qator hukumat qarorlari va ularni amalga oshirishga qaratilgan me’yoriy hujjatlar qabul qilindi. Bugungi kunda keng jamoatchilik muhokamasi natijasida ishlab chiqilgan hamda Prezident qarori bilan tasdiqlangan 2017-2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirishning Harakatlar strategiyasi va uning alohida ustuvor yo‘nalishlari ham inson hayoti va uning manfaatlarini himoyalash bilan bog‘liq yo‘nalish va tarmoqlarni o‘zida mujassam etgan ijtimoiy soha rivojini ta’minlash, uni yangi bosqichga ko‘tarish, bu sohadagi muammolarni echish, bu sohalar rivojining qonuniy-huquqiy asoslarini mustahkamlashga qaratilganligi bilan ayniqsa ahamiyatlidir. Bu boradagi mavjud muammolarni bartaraf etish, jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash, oddiy odamlarning mamlakatda olib borilayotgan islohotlar va ularning natijalaridan qoniqishlariga erishish, aholining ta’sirchan ijtimoiy muhofazasini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasida qator chora-tadbirlar ko‘zda tutilgan bo‘lib, ularni quyidagi yo‘nalishlarda olib borish belgilangan, jumladan:  aholiga majburiy ijtimoiy kafolatlarni ta’minlash, aholining ehtiyojmand qatlamlari ijtimoiy himoyasini hamda keksalar va imkoniyati cheklangan shaxslarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirish, ijtimoiy xizmat ko‘rsatishni yaxshilash, aholiga ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatishda davlat-xususiy sherikligini rivojlantirish;  pensionerlar, nogiron, yolg‘iz keksalar, aholining boshqa ehtiyojmand toifalarining to‘laqonli hayot kechirishlarini ta’minlash uchun ularga tibbiyijtimoiy yordam ko‘rsatish tizimini yanada rivojlantirish va takomillashtirish7 . Aholini ijtimoiy muhofaza qilish borasida 2017-yilning “Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” deb

e’lon qilinishi va bu nomdagi davlat dasturiningqabul qilinishi ham alohida ahamiyatga ega. Xususan, “Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” Davlat dasturini amalga oshirishning ustuvor vazifa va yo‘nalishlari doirasida quyidagilar belgilandi8 :  hududlarni, ayniqsa ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishda nisbatan orqada qolayotgan tumanlar va shaharlarni, chekka aholi punktlarini kompleks, jadal rivojlantirish, tijorat banklarining faol ishtirokida yangi ish o‘rinlari yaratilishini ta’minlash va shu asosda ish haqi, pensiyalar, nafaqalar va stipendiyalar miqdorlarini bosqichma-bosqich ko‘paytirish, aholining hayoti darajasi va sifatini oshirish;  ta’lim, ijtimoiy ta’minot va sog‘liqni saqlash tizimlarini, shu jumladan onalik va bolalikni muhofaza qilishni yanada rivojlantirish, oila institutini mustahkamlash, sog‘lom va barkamol avlodni tarbiyalash, yoshlarning iqtidorlari va qobiliyatlarini ro‘yobga chiqarish, ularning hayotda munosib o‘ringa ega bo‘lishlari uchun keng imkoniyatlar yaratish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish va Davlat dasturida nazarda tutilgan boshqa tadbirlar. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 12-sentyabrdagi “Aholining kam ta’minlangan qatlamini qo‘llab-quvvatlashning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3268-sonli qarori9 qabul qilindi. Bir qator idora va tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilayotgan aholining kam ta’minlangan qatlamini 2017–2018-yillarda ijtimoiy jihatdan qo‘llabquvvatlash hududiy manzilli dasturlari ma’qullandi. Ushbu hududiy manzilli dasturlar quyidagilarni nazarda tutadi: a) mehnat bilan bandlikning ma’lum bir turlari bilan shug‘ullanish istagida bo‘lgan kam ta’minlangan oilalarga ularning oilasini o‘ziga etarliligini ta’minlovchi mikrokreditlar tijorat banklarining imtiyozli kreditlash maxsus fondi mablag‘lari hisobidan quyidagi maqsadlarga ajratiladi:  tikuv mashinalari, matolar va boshqa sarf materiallari, kosibchilik faoliyati uchun inventarlar, maishiy, kompyuter va boshqa texnikalar, shuningdek, mehnat bilan bandlikni ta’minlovchi boshqa asbob-uskunalar xarid qilish uchun;  shaxsiy tomorqa uchastkalarini rivojlantirish (mini-issiqxonalar barpo etish, chorva mollari, parranda sotib olish, og‘ilxona va tovuqxona qurish, bog‘dorchilik inventarlari va asboblari xarid qilish) va uy joy ta’miri uchun; b) og‘ir uy-joy va maishiy sharoitlarda yashovchi, boquvchisini yo‘qotgan, nogironlarni parvarishlayotgan oilalarga quyidagi maqsadlarda beg‘araz yordam ko‘rsatiladi:  2017-va 2018-yillarda respublikada uy-joyi bo‘lmagan yoki avariya holatidagi va puturdan ketgan uy-joylarda yashovchi har bir tumandan 2 ta, har bir shahardan esa 5 oilaga 10 yil mobaynida ixtiyoriga olish huquqisiz arzon uy-joylar xarid qilishda;  2017- va 2018- yillarda respublikadagi tumanlarning har biridan 10 ta, shaharlardan esa 25 ta kam ta’minlangan oilaga turarjoy ta’miri (tomni ta’mirlash, yangi pol o‘rnatish, derazalarni almashtirish va sh.k.) o‘tkazishda;  respublikaning har bir tumani va shaharidan 70 tadan oilaga har yili maishiy texnika (gaz va elektr pechlar, muzlatkichlar, tikuv mashinalari va sh.k.) yoki bir bosh yirik shoxli qoramol xarid qilishda;  respublikaning har bir tumani va shaharida og‘ir kasali mavjud, davolatish uchun to‘lov qilishda mablag‘i yo‘qligi aniqlangan o‘rtacha 6 tagacha kam ta’minlangan oilaga tibbiy xizmatlarini to‘lashda. PQ-3268-sonli Qaroriga ko‘ra O’zbekiston Respublikasi bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi qoshida Jamoatchilik ishlari fondi tuzildi. O’zbekiston Respublikasi bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari bilan birgalikda mamlakatning barcha hududlaridagi, ayniqsa qishloq joylar va chekka hududlardagi mehnat bilan band bo‘lmagan fuqarolarini aholi punktlarini, mahallalarni, obodonlashtirish bo‘yicha jamoat ishlariga – ariqlarni va irrigatsiya tarmoqlarini tozalashga, turarjoy-kommunal xo‘jalik obyektlarini ta’mirlashga, infartuzilmani yaxshilashga, yo‘llar va ko‘chalar, turarjoy fondi va unga yondosh hududlarni ob’ektlarini ta’mirlashga, shuningdek, qishloq xo‘jaligi ishlariga keng jalb qilish borasida chora-tadbirlar ishlab chiqish vazifasi belgilandi. Aholining band bo‘lmagan qatlamini mehnatga jalb qilish 2017-yilning 1-oktyabridan Qorqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrining bittadan tumanida tajriba tariqasida, 2018-yilning 1-yanvaridan bosqichma-bosqich respublikaning barcha tumanlarida amalga oshirilishi belgilab qo‘yildi. O’rnatilayotgan tartibga ko‘ra,  jamoat ishlariga jalb qilingan jismoniy shaxslar ularning Jamoatchilik ishlari fondi mablag‘laridan olgan daromadi jismoniy shaxslarning daromadidan to‘lanadigan soliqdan ozod qilinadi;  jamoat ishlariga jalb qilinayotgan jismoniy shaxslarning Jamoatchilik ishlari fondi mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladigan mehnat haqi yagona ijtimoiy to‘lovga tortilmaydi. Qarorga ko‘ra, O’zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari va Moliya vazirliklariga 2017–2018-yillarda 14 yoshgacha farzandlari bo‘lgan oilalarga yordam puli va kam ta’minlangan oilalarga moddiy yordam berish ko‘rinishida kam ta’minlangan oilalarni qo‘llabquvvatlash uchun byudjet mablag‘larini ko‘paytirish, yordam pullari oluvchi kontingentni mos ravishda 1,5 va 2 barobar kengaytirishni ta’minlash belgilandi. Bu maqsadda Moliya vazirligiga 14 yoshgacha farzand tarbiyalayotgan oilalarga yordam puli va kam ta’minlangan oilalarga moddiy yordam to‘lashni moliyalashtirish uchun qo‘shimcha byudjet mablag‘lari ajratish vazifasi topshirildi

Bugungi kunda mamlakatimizda keng ko‘lamlarda amalga oshirilayotgan 2017-2021-yillarda O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirishning Harakatlar strategiyasi va uning alohida ustuvor yo‘nalishlari ham inson hayoti va uning manfaatlarini himoyalash bilan bog‘liq yo‘nalish va tarmoqlarni o‘zida mujassam etgan ijtimoiy soha rivojini ta’minlash, uni yangi bosqichga ko‘tarish, bu sohadagi muammolarni yechish, bu sohalar rivojining iqtisodiy-moliyaviy asoslarini mustahkamlashga qaratilgan. Muhtaram Prezidentimiz SH.Mirziyoyev bu boradagi ishlarga baho berib: “O’zbekistonda olib borilayotgan davlat siyosatining g‘oyat muhim yo‘nalishi bo‘lgan ijtimoiy sohani isloh qilish bo‘yicha qabul qilingan dasturlar ijrosi ham bosqichma-bosqich ta’minlanmoqda. Ma’lumki, aholimizni, ayniqsa, byudjet sohasi xodimlarini, kam ta’minlangan oilalarni uy-joy muammosi ko‘pdan buyon qiynab kelardi. Bu og‘ir ijtimoiy muammoga biz deyarli e’tibor bermay kelganimiz ham bor gap” 14 , - deb ta’kidladilar. Bu chora-tadbirlar, shubhasiz, muayyan moliyaviy resurslarni talab etadi. Ma’lumki, aholini ijtimoiy himoya qilishning moliyaviy manbalari turlitumanligi bilan xususiyatlanadi. Bu manbalarning tarkibida davlat byudjeti alohida o‘rin egallaydi. Shunki aholining ijtimoiy muhofazasi bilan bog‘liq xizmatlarning ko‘pchiligi davlat tomonidan kafolatlangan va davlat tomonidan mablag/ bilan ta’minlanadi. Umuman olganda, mamlakat miqyosida davlat byudjeti xarajatlari davlat tomonidan olib borilayotgan islohotlarning tom ma’nodagi ifodasini o‘zida aks ettiradi. Buni quyidagi ma’lumotlardan ko‘rish mumkin.



Davlat byudjetining ijtimoiy sohalarni saqlash va aholini ijtimoiy qo‘llabquvvatlash xarajatlarining tarkibi



Bundan tashqari, 2013-2017-yillar byudjet ijrosi ma’lumotlarini tahlil qilish shuni ko‘rsatmoqdaki, uy-joylar qurish dasturini hamkorlikda moliyalashtirish uchun kredit liniyalarini ochish maqsadlariga yildan-yilga tobora ko‘proq mablag‘lar safarbar etilmoqda, bu maqsaddagi xarajatlar 2015-yilda davlat byudjetining 4,3 foizini tashkil qilgan bo‘lsa, 2016-yilga kelib bu ko‘rsatkichning 5,5 foizga yetganini, 2018-yil parametrlari bo‘yicha esa ushbu xarajatlarni moliyalashtirishga 370 mlrd.so‘m mablag‘ safarbar qilish ko‘zda tutilgan. 2018- yilning I-choragida bu maqsadlarga yo‘naltirilgan mablag‘lar davlat byudjeti jami xarajatlarining 4,7 foizini, ijtimoiy xarajatlarning esa 8,7 foizini tashkil qildi. Ushbu bitiruv malakaviy ishi obyekti sifatida Buxoro viloyati Shofirkon tumani tanlab olingan. Shofirkon tumani 1926-yil 29-sentyabrda tashkil etilgan. Maydoni 3,72 ming kv.km. Tumanda 8 ta shaharcha (shahar tipidagi posyolka), 12 ta qishloq fuqarolar yig‘ini (Do‘rman, Denov, Jo‘yrabod, Tezguzar, S.Jo‘ra, Bog‘iafzal, M.Chandir, Sh.Hamroev, Jo‘ynav, Iskogare, Vardonze), 37 ta mahalla fuqarolar yig‘ini bor. Markazi -Shofirkon shahri. Aholisi 158,1 ming kishi, asosan o`zbeklar, shuningdek, tojik, rus tatar, qozoq, ozarbayjon va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Agar oilaning mehnatga layoqatli har bir a’zosining o‘rtacha oylik daromadlari to‘g‘risida taqdim etilgan ma’lumotlarda daromad summasi ko‘rsatilmagan bo‘lsa yoki eng kam oylik ish haqining 2,5 baravaridan kam summa ko‘rsatilgan bo‘lsa, u holda oilaning o‘rtacha oylik jami daromadini hisoblash uchun daromadni normativdan past ko‘rsatgan yoki daromadi mavjudligi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni taqdim etmagan oila a’zolarining har biriga nafaqa yoki moddiy yordamga murojaat qilingan oyda belgilangan eng kam oylik ish haqining 2,5 baravariga teng bo‘lgan normativ daromad miqdori qabul qilinadi. Agar taqdim etilgan ma’lumotlarda shaxsiy yordamchi (dehqon) xo‘jaligini yuritishdan olingan o‘rtacha oylik daromad miqdori ko‘rsatilmagan yoxud shaxsiy yordamchi (dehqon) xo‘jaligini yuritishdan olinadigan belgilangan normativ daromaddan past ko‘rsatilgan bo‘lsa, u holda oilaning jami daromadini aniqlash uchun shaxsiy yordamchi (dehqon) xo‘jaligini yuritishdan olinadigan oylik daromadning normativ miqdori qabul qilinadi. Shaxsiy yordamchi (dehqon) xo‘jaligini yuritishdan olinadigan normativ daromad shaxsiy yordamchi (dehqon) xo‘jaligini yuritish uchun foydalaniladigan sotixlar sonini nafaqa yoki moddiy yordam so‘rab murojaat qilingan oyda belgilangan eng kam oylik ish haqining 0,2 miqdoriga ko‘paytirish yo‘li bilan aniqlanadi. Nafaqalarni tayinlash yoki uni tayinlashni rad etish to‘g‘risidagi qaror fuqarolar yig‘ini (Komissiya) tomonidan ochiq ovoz berish yo‘li bilan qabul qilinadi. Agar fuqarolar yig‘ini ishtirokchilarining (Komissiya a’zolarining) oddiy ko‘pchiligi qarorni yoqlab ovoz bersa u qabul qilingan hisoblanadi. Tegishli nafaqalar va moddiy yordamni to‘lash Xalq bankining bo‘linmalarida (filiallarida) fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining maxsus bank hisob raqamlariga o‘tkaziladigan O‘zbekiston Respublikasi Davlat byudjeti xarajatlarining tegishli iqtisodiy tasnifi bo‘yicha aks ettirilgan holda mahalliy byudjet mablag‘lari hisobiga amalga oshiriladi. Nafaqa va moddiy yordamning har bir turi uchun alohida maxsus bank hisob raqamlari ochiladi. Xalq banki muassasalari har oyda joriy oyning oxirigacha bo‘lgan muddatda fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organini maxsus bank hisob raqamlaridagi qoldiqlar, shu jumladan joriy oy uchun, shuningdek hisobot yili boshidan boshlab tushumlar summalari va amalga oshirilgan xarajatlar to‘g‘risida yozma ravishda xabardor qiladi. Tuman (shahar) moliya bo‘limi mablag‘larni vedomostlar bo‘yicha tayinlangan summalar doirasida, biroq byudjetda nazarda tutilganidan ortiq 33 bo‘lmagan, nafaqalar va moddiy yordam to‘lashga tegishli byudjetning g‘aznachilik shaxsiy hisobraqamini ko‘rsatgan holda, to‘lov amalga oshiriladigan oyning 5-sanasidan boshlab, biroq oyning 25-sanasidan kechikmay har bir fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organining maxsus hisobraqamlariga alohida to‘lov topshiriqnomalari orqali Yagona g‘aznachilik hisob raqamidan o‘tkazadi. Bunda vedomostlar bo‘yicha qisman moliyalashtirish taqiqlanadi. Mablag‘larni tuman (shahar) moliya bo‘limlarining Yagona g‘aznachilik hisobraqamidan o‘tkazish g‘aznachilik bo‘linmalari tomonidan, belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Har bir nafaqa va moddiy yordam bo‘yicha vedomostning bir nusxasi tuman (shahar) moliya bo‘limida qoladi. Mablag‘lar fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining maxsus hisobraqamlariga o‘tkazilgandan keyin tasdiqlangan vedomostlarning ikkinchi va uchinchi nusxalari moliya organlari tomonidan tegishli fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organiga taqdim etiladi. Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari mablag‘lar ularning hisob raqamlariga tushgandan keyin vedomostlarning ikkinchi va uchinchi nusxalarini to‘lov topshiriqnomalari bilan birga nafaqani to‘lash uchun Xalq bankining xizmat ko‘rsatuvchi bo‘linmalariga (filiallariga) taqdim etiladi. Oyning oxirgi ish kunida vedomostlar yopiladi, tayinlangan, ammo o‘z vaqtida talab qilib olinmagan nafaqa, nafaqa oluvchining nomiga maxsus depozit hisobraqamiga o‘tkaziladi va oluvchining birinchi talabiga ko‘ra to‘lanadi. Yopilgan vedomostning uchinchi nusxasi fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organiga taqdim etiladi. To‘lov nafaqa va moddiy yordam oluvchining yashash joyi bo‘yicha Xalq bankining bo‘linmalari (filiallari) tomonidan amalga oshiriladi. Ko‘zda tutilgan byudjet mablag‘larini viloyatning tumanlari (shaharlari) o‘rtasida taqsimlash Qoraqalpog‘iston Respublikasi Moliya vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarining moliya boshqarmalari tomonidan har bir tuman (shahar) hududida yashovchi oilalar muhtojligini, ushbu oilalarning tarkibi va oldingi davrlarda ajratilgan mablag‘larning o‘zlashtirilishi (foydalanilishi) darajasini inobatga olingan holda amalga oshiriladi. 34 Ko‘zda tutilgan byudjet mablag‘larini fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining maxsus hisobraqamlariga taqsimlash tuman (shahar) moliya bo‘limi tomonidan Bandlikka ko‘maklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazi bilan birgalikda ehtiyojmand oilalar sonini hisobga olingan holda, moliyalashtirishga bo‘lgan ehtiyojdan kelib chiqib, amalga oshiriladi. Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari tomonidan Bandlikka ko‘maklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazi xodimi bilan birgalikda har oyda bolali oilalarga nafaqalar, bola parvarishi bo‘yicha nafaqalar va moddiy yordam tayinlash va to‘lash to‘g‘risida hisobot tuziladi hamda u hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha bo‘lgan muddatda tuman (shahar) moliya bo‘limiga va tuman (shahar) Bandlikka ko‘maklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markaziga taqdim etiladi. Tuman (shahar) moliya bo‘limlari hamda bandlikka ko‘maklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari hisobot oyidan keyingi oyning 15- sanasigacha hisobotlarni fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari kesimida tegishlicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi Moliya vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarining moliya boshqarmalariga, shuningdek, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalariga taqdim etadilar, ular oyning 20-sanasigacha hisobotlarni tegishlicha O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hamda Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligiga taqdim etadilar. Bir yil mobaynida oluvchilar tomonidan (vafot etganligi, yashash joyi o‘zgarganligi va moddiy yordam oluvchining aybi bilan boshqa sabablarga ko‘ra) talab qilib olinmagan mablag‘lar fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining hisobraqamlariga tiklanishi kerak. Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining maxsus hisobraqamlaridagi foydalanilmagan pul mablag‘lari qoldig‘i olib qo‘yilmaydi va navbatdagi davrda nafaqalar to‘lash uchun yo‘naltirilishi kerak. 35 Shuningdek, aholini ijtimoiy himoyalash masalalarida avvalgi yillarda qabul qilingan hukumat qarorlari va ular asosida amalga oshirilgan ishlar alohida ahamiyatga ega. Xususan Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 20-avgustdagi 409- son qaroriga ko‘ra, birinchi sinf o‘quvchilari o‘quv yilining boshlanishida quyidagi o‘quv qurollari to‘plami bilan bepul ta’minlanadilar: portfel; 12 ta daftar; oddiy va rangli qalamlar; plastilin; qalamdon; ruchkalar; o‘chirg‘ichlar; elim; rangli qog‘ozlar to‘plami; chiziladigan albom; bo‘yoqlar. Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 20-avgustdagi 409-son qarori bilan esa kam ta’minlangan oilalarning boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini qishki kiyim-bosh to‘plami bilan ta’minlash tartibi belgilangan bo‘lib, unga ko‘ra, maktablarning rahbarlari ota-onalar qo‘mitasi bilan birgalikda kam ta’minlangan oilalarning I-IX sinflar o‘quvchilarini aniqlaydi. Ushbu ma’lumotlarni kiyim-bosh o‘lchami va bolaning jinsini ko‘rsatgan holda xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish tuman (shahar) bo‘limlariga taqdim etadi. Qishki kiyimbosh to‘plamiga palto yoki kurtka, etik, telpak, qo‘lqop kiradi. Xulosa qilib aytganda, aholining ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash uchun nafaqat ularga turli miqdorlarda va davomiylikda nafaqalar, moliyaviy yordamlar berish, balki ularning olgan daromadlarini imtiyozli tartibda soliqqa tortish: soliq yengilliklarini berish, soliq to‘lashdan to‘liq yoki qisman ozod qilish, ma’lum davrgacha soliqqa tortmaslik, shuningdek, aholi bandligini oshirish, mehnatga layoqatli aholining ijtimoiy foydali mehnat bilan shug‘ullanishini ta’minlash, hududlarda yangi ish o‘rinlarni ta’minlovchi kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rag‘batlantirish, nogironlarga ishlash uchun sharoitlar yaratish va shu kabi boshqa chora-tadbirlarni amalga oshirish aholining turmush farovonligini yanada mustahkamlash omili bo‘lib xizmat qiladi. 36 2.3. Aholini ijtimoiy muhofaza qilishda Pensiya jamg‘armasi mablag‘laridan foydalanish amaliyoti So‘nggi yillarda hukumatimiz tomonidan aholi daromadlari va turmush darajasini yanada oshirish, fuqarolarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash maqsadida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar natijasida aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromadlar, ish haqi va pensiyalar izchil ravishda o‘sib borgani yaqqol namoyon bo‘lmoqda.
Yüklə 231,06 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə