Mavzu: Faoliyat va motivatsiya. Reja


Faoliyatni interiorizatsiyalash va ekstreoriozatsiyalash



Yüklə 103,83 Kb.
səhifə3/15
tarix18.04.2022
ölçüsü103,83 Kb.
#85632
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
mavzu faoliyat va mativatsiya va muloqot-1
Asqargo, aromatik aldegid va ketonlar

Faoliyatni interiorizatsiyalash va ekstreoriozatsiyalash


Yuqoridagi mulohazalardan ko’rinib turibdiki, miyani ilgarilab aks ettirish imkoniyati va hali amalga oshirilmagan harakatning natijasi inson psixikasida qay tarzda in’ikos etilishi kuchli qiziqish uyg’otadi. Bu hodisani izohlashning yagona yo’li – u ham bo’lsa borliqning muhim xususiyati hisoblanmish qonuniyatning mavjudligidir. Borliqdagi qariyb (neosfera hisobga olinmaganda) barcha narsalar, munosabatlar, xususiyatlar, shart-sharoitlar, tuzilmalar bir-biri bilan doimiy bog’liqlikka ega bo’lib, muayyan qonuniyat asosida harakatlanadi, bu holatdan ikkinchisiga o’tadi. SHuning uchun idishdagi suv qaynatilsa bug’ga aylanadi, harorat pasaysa, u muzlaydi, havo isiganida esa muz eriy boshlaydi, bahor ketidan yoz keladi, narsalar ishqalansa qiziydi va hokazo. Xuddi shu bois ob’ekt bilan hodisa o’rtasidagi o’zgarmas, barqaror munosabatlar, ob’ektning muhim xususiyatlari hodisaning qonuniyati deyiladi. Ularda o’zgarmas xususiyatlar va qonuniyatlarning mavjudligi o’zgarishlarni oldindan payqash, harakatlarni muvofiq yo’naltirish imkonini vujudga keltiradi. Tashqi, yaqqol faoliyat favquloddagi davrda ichki timsoliy (psixik) faoliyat tarzida his etiladi. Ob’ektlarga yo’naltirilgan yaqqol harakatlar ularning muhim xususiyatlariga mo’ljallangan timsoliy jarayon bilan almashtiriladi. Xuddi shu sababdan tashqi, yaqqol harakatdan, ichki, timsoliy harakatga mana shu tarzda o’tish jarayoni interiorizatsiya (ichki tarzga aylanish) deb ataladi. Interiorizatsiya muammosi rus olimlari L.S.Vigotskiy, A.N.Leontьev, P.Ya.Galьperin va ularning shogirdlari tomonidan turli jabhalarda tadqiqot qilingan. Interiorizatsiya sharofati bilan inson psixikasi muayyan vaqt oralig’ida uning idrok maydonida yo’q narsalarning timsoli (obrazi)dan foydalanish qurbiga ega bo’ldi. SHu narsa ma’lumki, bunday o’zgarishlarning muhim quroli bo’lib so’z, o’zgarish vositasi sifatida nutqiy faoliyat xizmat qiladi. SHuning uchun so’zlarni to’g’ri ishlatishga odatlanish favqulodda buyumlarning muhim xususiyatlari axborotidan foydalanishning usullarini o’zlashtirish demakdir.

Inson faoliyati murakkab va o’ziga xos jarayon bo’lib, shunchaki ehtiyojlarni qondirishdan iborat emas, balki ko’pincha jamiyatning maqsadi va talablari bilan belgilanadi. Xuddi shu boisdan qo’yilgan maqsadning anglanilganligi va unga erishish bo’yicha ish-harakatlari tajribasi anglanilganligi va unga erishish bo’yicha ish-harakatlari tajribasi bilan bog’liq ekanligi inson faoliyatining o’ziga xos belgisi bo’lishini tasdiqlaydi.

Shuning uchun shaxs faoliyatining jismoniy (tashqi) va psixik (ichki) tuzilmalari bir-biri bilan uyg’unlashganligi ko’zga tashlanadi. Inson faoliyatining tashqi jabhasi uning atrof-muhitga ta’sir ko’rsatishga mo’ljallangan sa’i-harakatlar ichki (psixik) jihatiga bog’liq bo’lib, ularni motivlashtiradi, bilishga undaydi va boshqaradi. SHuningdek, tashqi jabha o’z navbatida: a)psixik faoliyat buyumlar va jarayonlar xususiyatlarini o’zida namoyon qiladi; b) ularning maqsadga muvofiq tarzda qayta o’zgartirilishini amalga oshiradi; v) psixik andozalar o’xshashligini, natijalar va harakatlarning kutilmalariga muvofiqligini ko’rsatadi; g) ularni uzluksiz ravishda yo’naltirib va nazorat qilib turadi. SHunga muvofiq ravishda tashqi, yaqqol faoliyatni ham ichki (psixik) faoliyatning eksteriozatsiyalashuvi (tashqi tarzga aylanishi) deb baholash maqsadga muvofiq.


Yüklə 103,83 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə