Mədəniyyət və turizm Mündəricat



Yüklə 5,01 Kb.

səhifə7/94
tarix13.11.2017
ölçüsü5,01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   94

13 
 
50-ci  illərdə  simfonik  musiqi  sahə-sində  xüsusi  inkişaf  nəzərə  çarpır.  Dövrün  mühüm  ictimai-siyasi 
mövzuları  bəstəkarların  müxtəlif  səpgili  simfonik  əsərlərində  öz  ifadəsini  tapır.  Bəstəkarların  simfonik 
yaradıcılığının  janr  və  üslub  tərkibi  çeşidliyi  ilə  fərqlənir.  Bu  dövrdə  Q.Qarayev,  F.Əmirov,  C.Hacıyev, 
S.Hacıbəyov, Niyazi ("Rast" simfonik muğamı, 1949), R.Hacıyev 
fəal  yaradıcılıq  işi  aparırdılar.  Q.Qarayevin  bu  dövr  əsərlərində 
bəstəkarın simfonizminə məxsus münaqişəli dramaturgiya, məntiqi 
inkişaf,  parlaq  intonasiya  ifadəliliyi  özünü göstərirdi  ("Leyli  və 
Məcnun" simfonik poeması, SSRİ Dövlət mükafatı, 1948; "Yeddi 
gözəl" simfonik süitası, 1948; Alban rapsodiyası, 1952). F.Əmirov 
musiqi  tarixində  simfonik  muğam  janrının  yaradıcısı  kimi 
məşhurdur  ("Şur",  "Kürd  ovşarı",  SSRİ  Dövlət  mükafatı,  1949). 
Bəstəkar  muğamların  məqam,  mövzu  və  digər  üslub 
xüsusiyyətlərini 
ustalıqla 
simfonikləşdirmişdir. 
Əmirov 
simfonizminə  xas  olan  orkestr  boyalarının  əlvanlığı,  janr 
rəngarəngliyi, obraz zənginliyi onun bu dövrdə yazdığı əsərlərində 
öz ifadəsini tapdı (simli orkestr üçün "Nizami" simfoniyası, 1947; 
"Azərbaycan"  simfonik  süitası,  1950).  C.Hacıyev  simfonizmi 
obrazlarının dərin psixoloji fikir yönümü, musiqi inkişafının gərgin dramatizmi, melodikasının geniş epikliyi ilə 
fərqlənir. S.Hacıbəyovun simfonik yaradıcılığı parlaq janr boyaları ilə aşılanmışdır ("Karvan" simfonik lövhəsi, 
1945; orkestr üçün uvertüra, 1956). 
C.Cahangirov  vokal-simfonik  əsərlər  ("Arazın  o  tayında"  poeması,  SSRİ  Dövlət  mükafatı,  1950; 
"Füzuli" kantatası, 1959) bəstələdi. "Arazın o tayında" vokal-simfonik poeması özündə həm simfonik, həm də 
kantata-oratorial musiqinin özəlliklərini toplayan yeni janr idi. Cənubi Azərbaycanda azadlıq mübarizəsinə həsr 
edilmiş bu əsər obrazlılığı, siyasi aktuallığı, musiqi dilinin milli koloriti ilə fərqlənir. "Füzuli" kantatasında isə 
Füzuli poeziyasının obraz dairəsi polifonik inkişafa malik xor musiqisi vasitəsilə ifadə edilmişdir. Bu dövrdə 
kamera  musiqisinə,  xüsusilə  instrumental  musiqiyə  maraq  daha  da  artdı  (Q.Qarayev,  F.Əmirov,  C.Hacıyev, 
Elmira  Nəzirova,  Azər  Rzayev  və  başqa).  Mahnı  janrının  yüksəlişi  S.Rüstəmov,  Tofıq  Quliyev,  R.Hacıyev, 
C.Cahangirov,  Qəmbər  Hüseynli  yaradıcılığı  ilə  sıx  bağlıdır.  Ağabacı  Rzayeva,  Ədilə  Hüseynzadə,  Şəfiqə 
Axundova  kimi  qadın  bəstəkarların  mahnı  yaradıcılığı  da  əhəmiyyətlidir.  Bu  dövrdə  bir  sıra  kinofilmlərə  və 
dram  tamaşalarına  musiqi  bəstələnmiş,  ifaçılıq  sənəti  püxtələşmişdir.  1957-ci  ildə  ilk  Dövlət  simli  kvarteti 
[Azad Əliyev, Murad Tağıyev, Rəşid Seyidzadə, Sabir Əliyev; tələbə və gənclərin 6-cı Ümumdünya festivalı 
beynəlxalq  müsabiqəsinin  (1957,  Moskva)  laureatı]  yaradıldı.  SSRİ  xalq  artistləri  Firəngiz  Əhmədova 
(müğənni),  Leyla  Vəkilova  (balerina),  əməkdar  incəsənət  xadimi  Çingiz  Hacıbəyov  (dirijor)  və  başqaları  ilə 
təmsil olunan yeni ifaçılar nəsli yetişdi. 1956-cı ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının 1-ci qurultayı keçirildi. 
60-80-ci  illər  Azərbaycan  musiqisi  yaşlı  nəsil  bəstəkarlarının  yaradıcılıq  fəallığı,  yeni  bəstəkar 
qüvvələrinin meydana gəlməsi, bütün janrlarda önəmli uğurlar qazanılması, beynəlxalq 
əlaqələrin  genişlənməsi  ilə  seçilir.  Azərbaycan  bəstəkarlarının  peşəkarlıqlarının 
təkmilləşməsi  yazı  texnikalarından,  yeni  musiqi  ifadə  vasitələrindən  istifadə  etməyə 
şərait yaratdı. 
60-80-ci illərdə ümumbəşəri ictimai əhəmiyyət daşıyan mövzular müasir dövrün 
aktual  fəlsəfi-etik  problemləri  ilə  əlaqədə  verilirdi.  Yeni  forma,  ifadə  vasitələri 
axtarışları aparılırdı. Folklorla əlaqə yeni musiqi təfəkkürü sistemi səviyyəsində təzahür 
edirdi.  Opera  və  balet  Azərbaycan  bəstəkarlarının  çox  müraciət  etdikləri  janrlara 
çevrilirdi. Arif Məlikovun "Məhəbbət əfsanəsi" (1961), "Bu torpaqda iki nəfər" (1969), 
"İki  ürək  dastanı"  (1982),  F.Əmirovun  "Nə-simi  haqqında  dastan"  (1973;  Azərbaycan 
SSR  Dövlət  mükafatı,  1974),  "Min  bir  gecə"  (1979;  SSRİ  Dövlət  mükafatı,  1980) 
baletləri geniş şöhrət qazandı. Bu dövrdə Niyazi ("Çitra",  1962, 2-ci redaksiya, 1972), 
Əşrəf Abbasov ("Qaraca qız", 1965), R.Hacıyev ("Ləzgi-həngi", "Yallı", "Hürriyyə" və s., 1969, 1970, 1979), 
T.Bakıxanov  ("Xəzər  balladası",  "Şərq  poeması",  1968,  1989),  F.Qarayev  ("Qobustan  kölgələri", 
"Kaleydoskop",  1969,  1971),  L.Vaynşteyn  ("İlham",  1977),  N.Məmmədov  ("Humay",  1981),  A.Əlizadə 
("Babək",  1986)  balet  əsərləri  yaratdılar.  R.Mustafayevin  "Vaqif"  (1960),  S.Ələsgərovun  "Bahadır  və  Sona" 
(1961), V.Adıgözəlovun "Ölülər" (1963), Z.Bağırovun "Aygün" (1972), Ə.Bədəlbəylinin "Söyüdlər ağlamaz" 
(1971),  Ş.Axundovanm  "Gəlin  qayası"  (1972),  M.Quliyevin  "Aldanmış  kəvakib"  (1977),  C.Cahangirovun 
"Xanəndənin taleyi" (1978) əsərləri 60-70-ci illər Azərbaycan opera sənətini təmsil edirdi. R.Hacıyevin "Romeo 
mənim qonşumdur" (1960), "Kuba, məhəbbətim mənim" (1963), "Yolayrıcı" (1981) və s. operettaları müxtəlif 
səhnələrdə tamaşaya  qoyulmuşdur.  Q.Qarayevin  "Coşğun  qaskoniyalı"  müziklində  (1973;  E.Rostanm  "Sirano 
de Berjerak" pyesinin motivləri üzrə) janrın yeni aspektləri meydana çıxdı. Bu dövrün Azərbaycan operettası 
Z.Bağırov  ("Qaymana",  1964),  S.Ələsgərov  ("Milyonçunun  dilənçi  oğlu",  1966;  Ü.Hacıbəyov  ad.  respublika 


14 
 
mükafatı,  1967),  T.Quliyev  ("Sənin  bircə  sözün",  1967),  A.Məlikov  ("Dalğalar",  1967),  A.Rzayev  ("Hacı 
Kərimin  aya  səyahəti",  1967),  T.Bakıxanov  və  N.Məmmədov  ("Məmmədəli  kurorta  gedir",  1969),  Vasif 
Adıgözəlov ("Nənəmin şahlıq quşu", 1971), Emin Sabitoğlu ("Hicran", 1973) və başqalarının əsərləri ilə təmsil 
olunmuşdur. 
Azərbaycan bəstəkarları simfonik  musiqinin müxtəlif janrlarına müraciət etmişlər. Q.Qarayevin "Don 
Kixot"  simfonik  qravürləri  (1960),  kamera  orkestri  üçün 3-cü simfoniyası (1965)  və  skripka  ilə  orkestr  üçün 
konsertində  (1967)  çağdaş  dövrün mürəkkəb  təzadları,  bəstəkarın  həyat,  insan  haqqında  düşüncələri  əksini 
tapmışdır (Bu əsərlərdə 12 tonlu seriya texnikası ilə milli musiqinin üzvi sintezinin parlaq nümunəsi yaranmış, 
millilik  anlayışının  yeni  çalarları  müəyyən  edilmişdir).  F.Əmirovun  "Azərbaycan  kapriççiosu"  (1961), 
"Gülüstan-Bayatı-Şiraz" simfonik muğamı (1971), "Azərbaycan qravürləri" (1977) janr rəngarəngliyi ilə seçilir. 
C.Hacıyev  (5-ci,  "İnsan,  Torpaq,  Kosmos"  simfoniyası,  1972),  S.Hacıbəyov  (böyük  simfonik  orkestr  üçün 
konsert,  1964,  Azərbaycan  SSR  Dövlət  mükafatı,  1970),  A.Məlikov  (2-6-cı  simfoniyalar,  1969-85; 
"Metamorfozlar",  1964),  V.Adıgözəlov  (fortepiano  ilə  orkestr  üçün  3-cü konsert,  1985),  X.Mirzəzadə  (2-ci 
simfoniya,  1970,  Azərbaycan  SSR  Dövlət  mükafatı,  1976),  Aqşin  Əlizadə  (1-4-cü simfoniyalar,  1962,  1966, 
1984,  1985)  yeni  musiqi  əsərləri  yaratmışlar.  Ramiz  Mustafayev,  M.Mirzəyev,  N.Məmmədov,  A.Rzayev, 
F.Qarayev,  İ.Məmmədov,  Oqtay  Zülfüqarov,  İ.Hacıbəyov,  A.Dadaşov,  C.Quliyev  və  başqa  simfonik  musiqi 
sahəsində uğurla çalışmışlar. Hacı Xanməmmədov tar və simfonik orkestr üçün 4 konsertin (1952, 1966, 1973, 
1984,  1-ci  konserti  Azərbaycanda  bu  janrda  yazılmış  ilk  əsərdir)  müəllifidir.  S.Rüstəmov  (1972),  Süleyman 
Ələsgərov (1983) tar ilə xalq çalğı alətləri orkestri üçün konsertlər bəstələmişlər. 
Vokal-simfonik və xor musiqisi janrına C.Cahangirov ("Sabir" oratoriyası", 1962; "Nəsimi" kantatası, 
1980),  S.Rüstəmov  ("Azərbaycan"  kantatası,  1971),  R.Mustafayev  ("Hüseyn  Cavid"  oratoriyası,  1983), 
A.Məlikov  ("Vətən"  vokal-simfonik  poeması,  1964),  A.Əlizadə  ("Bayatılar"  xor  silsiləsi,  1969;  "26-lar" 
kantatası,  1975,  Azərbaycan  SSR  Dövlət  mükafatı,  1978),  N.Məmmədov  ("Azərbaycan"  oratoriyası,  1978), 
M.Mirzəyev  ("İran  motivləri"  vokal-simfonik  silsiləsi,  1979),  İ.Hacıbəyov  ("Memorial"  kantatası,  1984)  və 
başqa müraciət etmişlər. 
Kamera-instrumental  musiqi  janrına  Q.Qarayev, 
C.Hacıyev,  F.Əmirov,  Xəyyam  Mirzəzadə,  T.Bakıxanov, 
A.Rzayev,  M.Quliyev  və  başqa  maraq  göstərmişlər. 
F.Əlizadənin  violonçel  və  fortepiano  üçün  "Habilsayağı" 
kompozisiyası  (1981)  geniş  ifa  edilir.  Kamera-vokal 
musiqisi 
A.Məlikov, 
Ə.Hüseynzadə, 
F.Quliyeva, 
S.İbrahimova  və  başqanın  yaradıcılığı  ilə  təmsil  olunur. 
F.Əmirov,  C.Cahangirov,  Ş.Axundova,  S.Ələsgə-rov, 
V.Adıgözəlov,  T.Hacıyev,  E.Sabitoğlu,  P.Bülbüloğlu, 
O.Kazımov,  R.Mirişli,  E.İbrahimova,  A.Bəbirov  və  başqa 
mahnı  janrında  da  diqqətəlayiq  əsərlər  yaratmışlar. 
A.Məlikovun  soprano  və  simli  orkestr  üçün N.Hikmətin 
sözlərinə  bəstələdiyi  2  sikl  romansları  (1962,  1984)  bu 
janrın dəyərli nümunələridir. 
T.Quliyev,  R.Hacıyev,  C.Cahangirov,  A.Məlikov, 
X.Mirzəzadə,  V.Adıgözəlov,  E.Sabitoğlu,  P.Bülbüoğlu  və  başqaları  kino  və  dram  tamaşalarına  musiqi 
yazmışlar. Uşaq musiqisi sahəsində O.Zülfüqarov, S.İbrahimova, O.Rəcəbov, R.Şəfəq və başqa fəal çalışırlar. 
Azərbaycan  bəstəkarlarının  simfonik  və  kamera  musiqisi  50-ci  illərdən  etibarən  xaricdə  geniş  ifa 
edilməyə başlamışdır. F.Əmirovun "Şur" və "Kürd ovşarı", Niyazinin "Rast" simfonik muğamları, Q.Qarayevin 
və S.Hacıbəyovun simfonik əsərləri bir sıra ölkələrdə səslənmiş və  yüksək qiymətləndirilmişdir. 80-ci illərdə 
A.Məlikov,  X.Mirzəzadə,  A.Əlizadə,  F.Əlizadə,  F.Qarayev  və  başqanın  əsərləri  Avropa,  Amerika,  Asiyada 
uğurla ifa edilmişdir. Müğənnilər, SSRİ xalq artistləri R.Behbudov, F.Əhmədova, M.Maqomayev, Z.Xanlarova, 
L.İmanov,  Fidan  Qasımova,  Azərbaycanın  xalq  artistləri  R.Atakişiyev,  Xuraman  Qasımova,  pianoçular, 
Azərbaycanın  xalq  artistləri  Fərhad  Bədəlbəyli,  Tamilla  Mahmudova,  Çingiz  Sadıqov,  Zöhrab  Adıgözəlzadə, 
əməkdar  incəsənət  xadimləri  Elmira  Nəzirova,  Elmira  Səfərova,  skripkaçalanlar,  Azərbaycanın  xalq  artistləri 
Azad  Əliyev,  Sərvər  Qəniyev,  altçalanlardan  Çingiz  Məmmədov,  Rəşid  Seyidzadə,  violonçel  çalanlardan 
Azərbaycanın  xalq  artistləri  Sabir  Əliyev,  Rauf  Abdullayev,  kontrabasçalan  İslam  Hüseynov,  nəfəs  alətləri 
ifaçılarından  Müzəffər  Ağamalızadə,  Rəhim  Babayev,  Ələkbər  İskəndərov  (fleyta),  Kamil  Cəlilov  (qoboy), 
Əliheydər  Paşayev  (valtorn),  Hidayət  Hüseynov  (truba),  orqançalanlar  Zəhra  Cəfərova,  Rasimə  Babayeva, 
Tahirə  Yaqubova,  Rəna  İsmayılova,  dirijorlar  -  xalq  artistləri  Kamal  Abdullayev,  Rauf  Abdullayev,  Nazim 
Rzayev, əməkdar incəsənət xadimləri Nadir Əzimov, Kazım Əliverdibəyov, Ramiz Məlikaslanov, xor dirijorları 
-  xalq  artisti  R.Mustafayev,  əməkdar  incəsənət  xadimləri  Ləman  Atakişiyeva,  Z.Bağırov,  Eduard  Novruzov, 




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   94


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə