Mehmet ö. Alkan 150. Yılında Das Kapital



Yüklə 397,57 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix20.09.2018
ölçüsü397,57 Kb.
#69644


MEHMET Ö. ALKAN

150. Yılında Das Kapital


MEHMET Ö. ALKAN Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdi. İstanbul 

Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde “‘İlim’den ‘Bilim’e Geçişin Kritik Evreleri: 

Osmanlı Materyalizmi ve Baha Tevfik” başlıklı teziyle yüksek lisansını tamamladı. 

Aynı fakültede “Ölçülebilir Verilerle Tanzimat’tan Sonra Osmanlı Modernleşmesi” 

başlıklı teziyle doktor unvanını aldı. 2000-2001 ve 2009-2010 yılları arasında Ame-

rika’da Wisconsin Üniversitesi Tarih Bölümü’nde, 2008 ve 2010 yıllarında Köln 

Üniversitesi’nde kadrolu öğretim üyesi olarak ders verdi. Hava Harp Okulu, Deniz 

Harp Okulu ve İstanbul Kültür Üniversitesi’nde dersler verdi. Halen İstanbul Üni-

versitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Siyasi Tarih Anabilim 

Dalı’ndaki görevine devam etmekte ve aynı zamanda Tarih Vakfı başkanlığını yürüt-

mektedir. Kendi alanında yayımlanmış 250’nin üzerinde makalesi ve hazırladığı 15 

kadar kitabı vardır. Başlıca yapıtları: Tanzimat’tan Günümüze İstanbul’da Sivil Toplum 



Kuruluşları (İlter Turan ve Ahmet Yücekök ile birlikte, Tarih Vakfı Yayınları, 1998); 

İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e Selanik’ten İstanbul’a Terakki Okulları (Terakki Vakfı 

Yayınları, 2003); Prens Sabahaddin Gönüllü Sürgünden Zorunlu Sürgüne (Yapı Kredi 

Yayınları, 2007); Yadigâr-ı Meşrutiyet (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2010); 

Türkiye İşçi Sınıfı Tarihi (Y. Doğan Çetinkaya ile birlikte, Tarih Vakfı Yayınları, 

2015); Osmanlı’dan Günümüze Darbeler (Tarih Vakfı Yayınları, 2017).

İletişim Yayınları 2560 • Tarih Dizisi 125

ISBN-13: 978-975-05-2299-4

© 2017 İletişim Yayıncılık A. Ş.

1. BASKI 2017, İstanbul



EDİTÖR

 Tanıl Bora - Kerem Ünüvar



KAPAK

 Suat Aysu



UYGULAMA

 Hüsnü Abbas



DÜZELTİ

 Remzi Abbas



DİZİN

 Berkay Üzüm



BASKI

 Sena Ofset

 · SERTİFİKA NO. 12064

Litros Yolu, 2. Matbaacılar Sitesi, B Blok, 6. Kat, No: 4NB 7-9-11

Topkapı, 34010, İstanbul, Tel: 212.613 38 46

CİLT

 Güven Mücellit

 · SERTİFİKA NO. 11935

Mahmutbey Mahallesi, Devekaldırımı Caddesi, Gelincik Sokak,

Güven İş Merkezi, No: 6, Bağcılar, İstanbul, Tel: 212.445 00 04

İletişim Yayınları

 · SERTİFİKA NO. 10721

Binbirdirek Meydanı Sokak, İletişim Han 3, Fatih 34122 İstanbul

Tel: 212.516 22 60-61-62 • Faks: 212.516 12 58

e-mail: iletisim@iletisim.com.tr • web: www.iletisim.com.tr



MEHMET Ö. ALKAN

150. Yılında

Das Kapital

Osmanlı’dan Günümüze 

Türkiye’deki Serencâmı

“Anlatılan Senin Hikâyendir!”

(Çeviriler ve Polemikler)





Türkiye tarihinde tabu haline gelmiş alanlarda  

eleştirel tarih anlayışıyla akademik ürünler vererek  

–benim de dahil olduğum– tarihçi kuşağı etkileyen

“mektepli” ve “alaylı” yetiştirdiği sayısız öğrencilerinden  

biri olmaktan onur duyduğum

Hocam Mete Tunçay’a saygıyla...



İÇİNDEKİLER

Ö

NSÖZ

 .........................................................................................................................................



11



D



T



F

ABULA 

N

ARRATUR!”

 /  



A

NLATILAN 

S

ENİN 

H

İKÂYENDİR!”

 ..............................................................



13

İştirak

’teki Kapital

 ............................................................................................................



18

İştirak

’te Kapital’in çeviri müjdesi

 ..................................................................



24

Ceride-i Felsefiye

 dergisi  

ve bir Yahudi sosyalist

.................................................................................................



26

İlk Kapital çevirisi –“İktisad-ı İçtimaî”– 1912

 ......................................



29

“İki Nev’i İlm-i İktisat”

 ................................................................................................



36

Tek-parti –Atatürk– döneminde  

Kapital

 çevirileri ve yasaklanması

 ...................................................................



39

1930’larda sol ve çiçeklenme

 ................................................................................



41

Suphi Nuri ve (KapitalSermaye’nin  

çeviri çağrısı

 ............................................................................................................................



44

Haydar Rifat ve Sermaye

 ............................................................................................



46

Basında Kapital polemiği:  

Bülent Nebil ve Sermaye eleştirileri

 ...............................................................



53


İlk çeviri ilk eleştiri:  

Kerim Sadi, Bir Mütercimin Hataları

 ..............................................................



56

“Makine Mühendisi Sâlim Bey”

 .........................................................................



61

Kerim Sadi, “İnsaniyet Kütüphanesi”  

ve Kapital’dan Hûlâsalar

 ...........................................................................................



65

Suphi Nuri İleri, “İleri Bibliyoteği” ve 

 

özet Kapital çevirisi

.........................................................................................................



68

Hikmet Kıvılcımlı, “Emekçi Kütüphanesi”  

ve Kapital-Ekonomi Politiğin Tenkidi

 .............................................................



75

Kerim Sadi’den Kıvılcımlı’ya ağır eleştiriler:  

Kapital Tercümesi Hakkında

 ...................................................................................



84

Marks Kimdir?

 

Marksizm Nedir?

 ....................................................................



91

Mahmut Esat Bozkurt ve Kapital

 .....................................................................



92

Tek-Parti döneminde Kapital’in yasaklanması

 .................................



93

DP’nin yalancı baharı ve 

 

Kapital

’in nakıs çeviri teşebbüsü

 ......................................................................



97

Yayınlanmayan Kapital’e dava

 ........................................................................



105

TİP, Anayasa Mahkemesi  

ve 27 yıl sonra Kapital’e özgürlük!

 .............................................................



109

Rasih Nuri İleri, Karl Marx - Kapital ‘Özet’

 ........................................



113

Kapital

’in 100. yılında Birinci Cildin ilk tam çevirisi: 

Mehmet Selik, Sol Yayınları ve  

Kapital - Ekonomi Politiğin Eleştirisi

 ............................................................



115

İlk çeviri ilk polemikler

 ............................................................................................



123

Odak Yayınları, Kapital ve polemiğin başlaması

 .........................



127

Kapital’in Tamamı

 ilk kez eksiksiz olarak  

Türkçede-Alaattin Bilgi çevirisiyle Sol Yayınları:  

“Kapital Kapitalist Üretimin Eleştirel Bir Tahlili“

 ............................



137

Alaattin Bilgi, Kapital Özet ve Kılavuz

 ......................................................



141

Rasih Nuri İleri, Kapital özet çevirinin yeni basımı

...................



143


60 yıl sonra Kıvılcımlı’nın  

Kapital

 çevirisinin tıpkıbasımı

 ..........................................................................



144

Kapitalizmin krizi,  

Karl Marx ve Kapital’e rağbet

 ..........................................................................



146

Kapital

’in Yordam Kitap tarafından  

yayınlanması ile alevlenen tartışma

 ...........................................................



153

Nail Satlıgan’dan Bir Kapital Anekdotu: Plüvalü

 .........................



171

S

ONUÇ

 .......................................................................................................................................



173



11

Ö

NSÖZ

Floransalı Dante’nin ünlü eseri İlahi Komedya’da yer alan 

“Segui il tuo corso, e lascia dir la genti” cümlesi, Marx’ın Das 

Kapital’e yazdığı önsözün de son cümlesidir: “Sen bildiğin 

yoldan şaşma, bırak ne derlerse desinler.”

 

Kıvılcımlı 1937’de 



yayınlamaya başladığı Kapital çevrisinde bu cümleyi “Sen 

yoluna git de, bırak elâlem söylensin” şeklinde yazmış. As-

lında bu cümle bir bakıma Türkiye’de sosyalizmin de Kapi-

tal çevirilerinin de başına gelenleri özetler nitelikte. Gerçek-

ten de Marx’ın Das Kapital adlı kitabının Türkiye’deki hikâ-

yesi, aslında Türkiye sosyalizm tarihinin en ilginç dipnotla-

rından biri. Küçümsemelere, yasaklamalara, engellemelere, 

suçlamalara, hapisliklere, işkence ve ölümlere rağmen bildi-

ği yoldan şaşmayan, iyiliklerle dolu daha güzel, yaşanabilir 

ve paylaşılabilir bir dünya için inatçı bir mücadele söz ko-

nusu. II. Meşrutiyet’ten itibaren sosyalizmi anlama ve hayata 

geçirme mücadelesi verenlerin, Kapital’i de anlamak ve çe-

virmek konusundaki samimi çabası hemen göze çarpar. Da-

ha ilk çeviri girişiminden itibaren en uygun sözcükleri bul-

ma, en uygun kelimeleri kullanma, en uygun kavramları 




12

üretme çabası dikkat çeker. Zaten çeviriler konusunda yaşa-

nan polemiklerin, yapılan ağır eleştirilerin de başlıca sebebi 

hep daha iyi bir metin üretme çabasıdır.



Kapital yalnızca geçmişi, 19. yüzyılı, kapitalizmi veya gü-

nümüzü anlamak için değil, “dünyayı güzellik kurtaracak” 

ifadesinin biricik kaynağı olan “emek” kavramını öne çı-

kardığı için de çok değerli. Çünkü dünyada var olan her şey 

emek sayesinde var. Dünyayı yaşanacak bir yer olarak koru-

mak ve paylaşmak ve biçimlendirmek yine emek sayesinde...

Bu çalışmayı hazırlarken ihtiyacım olan bilgi ve kaynak-

ların sağlanmasında her zamanki gibi cömert yardımlarını 

gördüğüm Erden Akbulut’a müteşekkirim. Ayrıca bu çalış-

mayı hazırlarken yardımlarını gördüğüm Cengiz Yolcu, Lüt-

fi Seymen, Hayri Erdoğan, Alaattin Bilgi, Suları Erdost, Mu-

zaffer İlhan Erdost, Kıvanç Yiğit Mısırlı, Barış Çatal ve Bü-

lent Erdem’e de teşekkür borçluyum.

Daha önce Toplumsal Tarih dergisinde (sayı 249, Eylül 

2014, s. 36-48 ve sayı 250, Ekim 2014, s. 26-37) iki uzun 

makale olarak yayınlanan araştırmalarımın genişletilerek ki-

tap haline gelmesini sağlayan dostum Kerem Ünüvar’a çok 

teşekkür ederim.

Beni araştırma ve bilimsel çalışmalara yüreklendirmesi 

kadar, bütün yazdıklarımda hakkı olan, metinleri yayınlana-

bilir hale getirmesinin ötesinde varlığı ile her dem ve dâim 

güç veren Kafiye için teşekkür yetmez.

Elbette hatalardan yalnızca ben sorumluyum.

M

EHMET 



Ö

A



LKAN

Eylül 2017, Mühürdâr


13



D



T



F

ABULA 

N

ARRATUR!”

 /  



A

NLATILAN 

S

ENİN 

H

İKÂYENDİR!”

Kapital, yalnızca Karl Marx’ın değil, sosyalizm tarihinin te-

mel eserlerinden biri. Orijinal Almanca baskısı Das Kapi-



tal ismini taşır. İngilizce Capital, Latince “caput” yani baş 

demektir, nitekim Fransızcada “peine capitale” ölüm ceza-

sı demektir. Benzer şekilde Farsçada da Ser-mâye yani baş 

sözcüğünden türetiliyor, ana, esas mal demek. Osmanlı dö-

neminde Kapital’in karşılığı olarak Sermaye kavramı tercih 

edilmiştir. 1930’larda bu tercih Kapital olarak değişmiştir.



Kapital’in ilk kez 14 Eylül 1867 tarihinde Hamburg’da for-

ma forma yayınlanmaya başladığı kabul edilir. Dolayısıyla 



Kapital’in yayınlanmasının 150., Türkçeye ilk çeviri girişi-

minin ise 105. yılı. İlk cildin Türkçeye tam çevirisinin yak-

laşık 50, ilk üç cildin Türkçeye tam çevirisinin de yaklaşık 

40. yılı.

Birçok kaynakta her ne kadar Türkçeye ilk kez 1933 yı-

lında çevrildiği belirtilse de aslında unutulan ve fark edilme-

yen ilk çeviri teşebbüsü, Osmanlı döneminde, yayınlanışın-

dan 45 yıl sonra 1912’de bir derginin sayfalarında başlamış 

ve yarım kalmıştır.



14

Türkiye’de  Kapital’in 

çevirileri beş dalga halin-

de olmuştur. İlk çeviri gi-

rişimi II. Meşrutiyet dö-

neminde 1912 yılında, bir 

Yahudi Sosyalist olan Al-

liance Israélite Mektebi 

müdürü Bohor İsrail tara-

fından yapılır. İkinci dal-

ga çeviri girişimi 1933-

1938 yılları arasında Hay-

dar Rifat Yorulmaz, Ke-

rim Sadi [Nevzat Cerrah-

lar], Suphi Nuri İleri ve 

Hikmet Kıvılcımlı’nın ça-

balarıyla gerçekleşir. Ka-

pital’in üçüncü dalga çevi-

ri süreci 1950’nin ortala-

rında DP iktidara geçtik-

ten sonra göze çarpar. Ancak başlamasıyla bitmesi bir olur. 

Dördüncü dalga çeviri 1965 yılından itibaren Rasih Nuri İle-

ri’nin, daha önce babası Suphi Nuri İleri’nin Kapital özeti çe-

virisini yeniden çevirip yayınlamasıyla başlar. Kapital’in ilk 

cildinin tamamının eksiksiz çevirisi ise Mehmet Selik tara-

fından yapılmış ve 1966/1967’de Sol Yayınları arasında çık-

mıştır. Dolayısıyla Kapital’in ilk cildinin eksiksiz çevirisi-

nin tamamlanması için Kapital’in yayınlanışının tamı tamı-

na 100. yılını beklemek gerekmiştir. Mehmet Selik’in çeviri-

si daha sonra 1974/75’te Odak Yayınları tarafından basılmış, 

Nail Satlıgan’ın Mehmet Selik çevirisini yeniden ele alarak 

yayına hazırladığı çeviri Yordam Kitap tarafından basılmış-

tır. Kapital’in beşinci dalga çevirisi üç cilt olarak Yordam Ki-

tap tarafından (2011-2015) gerçekleştirildi. Kapital’in 3 cilt-

Marx, Das Kapital, 1867.




15

lik tam çevirisi ise ilk 

kez 1975 yılında Alaat-

tin Bilgi tarafından ya-

pılmış ve yine Sol Ya-

yınları tarafından ba-

sılmıştır. Kapital çevi-

risi konusunda 1974 

yılında başlayan pole-

mik ise günümüzde de 

devam etmektedir.

Hiç şüphesiz Kapi-



tal, Marx’ın magnum 

opus’u, Marksizmin de 

temel eserlerinden bi-

ridir. Marx, Kapital’in 

bir  tür  “girişi”  olan 



Ekonomi Politiğin Eleş-

tirisine Katkı adlı eseri-

nin 1859’da yayınlanmasından 1883’te ölümüne kadar üze-

rinde çalıştığı Kapital için, “uğruna sağlığımı, mutluluğumu, 

ailemi feda ettiğim kitabım” diyecektir.



Kapital’in birinci cildi Eylül 1867’de Almanca olarak ya-

yınlanır. Diğer ciltler Marx’ın ölümünden sonra yayınlana-

caktır. II. cilt, Marx’ın ölümünden iki yıl sonra Engels tara-

fından 1885’te, III. cilt ise yine Engels tarafından 1894’te ya-

yınlanır. Kautsky’nin 1905-1910’da yayınladığı Artı-Değer 

Teorileri de, Kapital’in adeta dördüncü cildi/ana bölümü ola-

rak kabul görür. Kapital’in birinci cildinin 1872’de yapılan 

Fransızca baskısı, Marx’ın sağlığında, denetiminden geçmiş 

olduğu için çevirilerde de esas alınmıştır.

1

Karl Marx bir arkadaşına yazdığı mektubunda, Kapital 





Le capital / par Karl Marx; traduction de M. J. Roy, entièrement revisée par 

l’auteur, M. Lachâtre, Paris, 1872.

Karl Marx.



16

için “kesinlikle burju-

vaların (toprak sahip-

leri dâhil) kafasına şim-

diye dek fırlatılmış en 

korkunç gülle” ifadesi-

ni kullanır. Engels ise, 

“yeryüzünde kapitalist-

ler ve işçiler bulundu-

ğundan beri, işçiler için 

bu kitap kadar önem-

li bir kitap çıkmadı” di-

yecektir.

2

Marx, Kapital’in bi-



rinci baskısına yazdığı 25 Temmuz 1867 tarihli önsözünde 

İngiltere’deki üretim ilişkileri ele alındığı için kitabın yalnız-

ca İngiltere ile ilgili olmadığını vurgulayan şu önemli cüm-

leleri yazar:

...benim bu eserde inceleyeceğim şey, kapitalist üretim tar-

zı ve onunla uyuşan üretim ve dolaşım ilişkileridir. Bunla-

rın bugüne kadarki klasik yurdu İngiltere’dir. Teorimi ge-

liştirirken başlıca örnek olarak İngiltere’den yararlanma-

mın sebebi budur. Ama Alman okuyucu, İngiliz sanayi ve 

tarım işçilerinin durumları karşısında ikiyüzlüce omuz sil-

kecek ya da Almanya’da işler hiç de o kadar kötü gitmi-

yor diye kendisini iyimser bir havaya bırakacaksa, ona şöy-

le seslenmeliyim: De te fabula narratur! (Anlatılan senin 

hikâyendir!)



Kapital’de kapitalizm bakımından emek ile sermaye ara-

sındaki ilişki ve çatışmanın belirleyici olduğu, kapitalizmin 

Karl Marx ve Frederick Engels, “Marx to Johan Phillip Becker”, Marx&Engels 



Collected Works Vol. 42 Letters 1864-68, Lawrence & Wishart Electric Books, 

2010: 358., Frederick EngelsOn Marx’s Capital, Progress Publishers, 1960.

Friedrich Engels.



17

üretime dayalı olduğu, sürekli yaşanan krizlerin kapitaliz-

min bir parçası olduğu, yedek işsizler ordusu ve ekonomik 

gücün tekeller halinde elde tutuluşu anlatılır. İşçi sınıfı ile 

sermaye sınıfının, ekonomik rollerinin doğuşu, gelişmesi ve 

farklılaşması konu edilir.



Kapital’i okumak yer yer zorlasa bile sonuçta Marx’ın da 

belirttiği gibi “ortalama okur” için yazıldığını unutmamak 

lâzım. Okunamaz bir kitap değil, bazı bölümlerinin zorluğu 

sebebiyle, zaman içinde okunmaktan kaçınılan bir esere dö-

nüştüğü de bir gerçek. İlginçtir, Kapital’i özetleyen veya kı-

saltan çalışmalar zaman zaman Kapital’in orijinalinden daha 

popüler olmuş, yaygın olarak okunmuştur. Kapital’in çevril-

diği hemen hemen her dilde çevirileri de ciddi tartışmalara 

yol açmıştır. İlk cildin yayınlanması ile başlayan tartışmalar 

günümüzde de devam etmektedir.

Marx’ın iktisadi konuları açıklamakta kullandığı ve uygu-

ladığı “soyutlama” yöntemi, dönemi için de bir yeniliktir. Bu 

soyutlamanın, bir başka deyişle zihinsel kurgunun kelimele-

re dökülmesi sorunun başlangıcını teşkil eder. Marx bazı kav-

ramlara yeni anlamlar verdiği gibi, belki daha önemlisi, yeni 

kavramlar icat etmek, bir başka deyişle “uydurmak” zorun-

da kalmıştır. Kapital’i anlama ve çevirme zorlukları en baş-

ta bu zihni kurgunun metne dönüştüğü anda kullanılan kav-

ramlarda kendini gösterir. Bu zorluk yalnızca anlamak konu-

sunda sorun oluşturmaz, çevirileri de benzer bir sorun taşır. 

O nedenle başka dillere çevirisinde olduğu, ilk Türkçe çevi-

rilerinden itibaren kavram tartışmaları eksik olmamıştır. Bu-

nu ilk kez ciddi şekilde ele alan Kıvılcımlı, 1937 yılında for-

ma olarak yayınlamaya başladığı Kapital çevirisinin forma iç 

kapaklarında kavramlara dair bir sözlük vermeye başlamıştır.

Kapital hem içinde yaşadığımız ve ilk anda karmaşık ge-

len kapitalist düzeni anlamak için bir ekonomik analiz met-

ni, hem de yine günümüzü anlamak için tarihi bir arka pla-



18

nı veren önemli bir eser. Bu nedenle kapitalizmin kriz yaşa-

dığı, ekonomik bunalımın gündeme geldiği anlarda ilk hatı-

ra gelen kitap olması da rastlantı değildir.



İştirak

’teki Kapital

Das Kapital’den II. Abdülhamid dönemindeki kimi iktisat 

kitaplarında dolaylı olarak söz edilse de asıl 1908’de istibda-

dı sonra erdiren ve “İlân-ı Hürriyet” olarak adlandırılan Jön 

Türk İnkılâbı’yla gündeme geliyor. II. Meşrutiyet dönemin-

de Kapital’den ilk bahseden yayın organı beklenebileceği gi-

bi Osmanlı Sosyalist Fırkası’nın yayın organı İştirak dergi-

sidir. Dergide çeşitli makalelerde Marx’a ve Kapital’e deği-

nilmiştir. Mesela “İngilte-

re’de Mister Avin [Owen] 

1812’ de, Almanya’da Karl-

Marks (Sermaye) eserleri-

ni neşrederek sahne-i içti-

maiyede inkılâplar husu-

le getirmişlerdir” cümle-

si bunlardan biridir.

3

 “Sos-



yalizmin  Hülasası”  adlı 

yazı dizisinde “Beynelmi-

lel sosyalist hareketi ön-

derleri ve hususiyle Karl 

Marks ‘Sermaye’ adında-

ki kitabında, sosyalizmi-

nin programlarını birleş-

tirmeye çalışıyor.”

4

 Veya 


Bedik, “İştirakiyyun Sosyalist Mektebi”, İştirak, No. 5, 13 Mart 1326, s. 69 

veya 20-1, 7 Haziran 1328 / 20 Haziran 1912.

Selçuk Gürsoy, Osmanlı Sosyalist Fırkası ve Yayınları, İletişim Yayınları, 



İstanbul, 2013, s. 551.

Marx nüshası, İştirak.




19

şu alıntı Kapital’in önemi 

üzerinde durur:

Meşhur  Karl  Marks 

her memlekette sos-

yalistlerin ayrı ayrı ta-

leb-i hak etmelerin-

den hiçbir semere ha-

sıl olmadığını görmüş 

ve (Sermaye - Capital) 

nam kitabında: “Mil-

liyet ve din mevzuba-

his olmaksızın bütün 

sosyalist grupları itti-

fak ve tev hid-i mesaî 

ederek maksatları uğ-

runda müştereken ça-

lışmalıdırlar” demiştir. Büyük ve mütefekkir Karl Marks’ın 

şu hikâye-i hakimanesi bütün iştirakiyunca düsturülamel 

olmaktadır: Her memlekette bu gayeye doğru geniş ve bü-

yük adımlar atılıyor, ve beynelmilel sosyalist cemiyetleri te-

sis ve umumi kongreleri akdolunuyor.

5

Benzer ve önemli bir yazı Bohor İsrail’ in “Sermaye ve Sa’y-i  



Amel” yazısıdır.

6

 Ancak Bohor İsrail’in asıl önemli makalele-



rinden biri Kapital çevirisinin de yapılmasını arzu ettiği “Na-

sıl Çalışmalıyız” adlı makalesidir:

7

 Bu makale Marx’ın eseri-



nin Türkçeye kazandırılması için temenni içeren bir makale 

Akif Hikmet, “Servet ve Sermaye-i Hâzıranın Suret-i Teşkili ve Sosyalizm 



Fikri”, İştirak, No. 2-20, 21 Haziran 1328.

Bohor İsrail, “Sermaye ve Sa’y-i Amel”, İştirak, No. 13, 8 Mayıs 1326, s. 201-



204.

Sadeleştirilmiş hali için Selçuk Gürsoy, a.g.e., s. 459-461 ve kısmen 



sadeleştirilmiş olarak verilişi için Sadi, Kerim (A. Cerrahoğlu), Türkiye’de 

Sosyalizmin Tarihine Katkı, İletişim Yayınları, İstanbul, 1994, s. 293 vd. 

Genişletilmiş yeni basım.

Hüseyin Hilmi.



20

olmanın ötesine geçer.

8

 Asıl ilginç ve hatta komik olan ko-



nu, bu yazının sadeleştirilmiş halinin 1950’de bir dergide ya-

yınlanmasıyla “Komünizm propagandası yapmaktan” dava 

açılacak olmasıdır. Bunu ileride anlattım.

Nasıl Çalışmalıyız?

Sosyalist vasfıyla ortaya atılan mücahitleri tanımam. İntisa-

bıyla müftehir olduğum bu meslek-i içtimainin hakayık ve 

nazariyatına derece-i vukuflarını da bilmem. Bab-ı içtihat-

larını ne cihete doğru küşat ettiler; nasıl ve ne yolda çalışa-

caklar, doğrudan doğruya sınıf-ı sâînin hukuk-i mağsubesi-

ni sınıf-ı mümtaz ve sermayedarların îtisafatına karşı bir li-

san-ı ateş-feşanla müdafaa mı edecekler?

Yoksa ibre-i mesailerini mahdut bir daire dâhilinde do-

laştırarak sosyalizme Türkiye’de dahi bir mevcudiyet, bir 

uzviyet vermeye mi gayret edecekler? Bütün bunlar tabii 

ileride göreceğimiz âsâr ve semeratla malumumuz olacak-

tır. Ve fakat eserlerini mütalaa ettiğim ancak meslektaş sı-

fatıyla bu bilmediğim, görüşmediğim arkadaşlara arz etmek 

isterim ki efkâr-ı adilânemizin neşr-i tamiminde gayet sis-

tematik, muntazam bir hatt-ı hareket almamız hem felse-

fe-i iştirakiyemiz hem de muhitimizin şeraiti muktezasıdır.

Mesleğimiz ulvi ve mukaddes olduğu kadar büyük ve 

müthiştir! Bütün cemiyet-i beşeriyenin inkılabı maksadı-

na mübteni olduğundan aksam-ı fenniyesine vakıf olma-

yan cühela, bazı malumatfuruş kimselerin, yahut hakikat 

düşmanı menfaatperestlerin yalan yanlış tefhimatına kapıl-

dıkları için yalnız “sosyalizm” kelimesini işitmekten tedeh-

hüş ediyorlar.

Bir de o kimseler, yalnız meşrutiyet-i Osmaniyeyi mey-

dana getiren fırka-i muhteremeyi tanıdıklardan, o fırka-

nın programından hariç birtakım fikirler beslediğimizi gö-

[Bohor] İsrail, “Nasıl Çalışmalıyız?”, İştirak, No. 20, 2 Eylül 1326, s. 284-286.




21

rerek adeta meşrutiyet aleyhtarlığı, irtica taraftarlığıyla it-

ham edenler de yok değildir! Hem bunların böyle düşün-

meye hakları var. Zira kendilerinde değil sosyalizm gibi me-

deniyet-i hazıranın en terakki felsefe-i içtimaiyi fikr-i fennî 

ve siyasî namına en adi bir şeyi idrak etmek kabiliyeti büs-

bütün mefkud... Muhitimizdeki avam-ı nâsa bugün oku-

yup yazmanın faidesini ifham edebilirsek fe-ni’me’l-hıdme-

tü! Avamın amele kısmı vâkıâ irşadâtımıza muhtaçtır. Fa-

kat hiçbir zaman unutmamalıyız ki işçiler hukuk-ı sariha-

larının hîn-i müdafaalarında malumatlı, zeki, faal, müte-

şebbis, tecrübe-dîde mücahitlerin muavenetine daha ziya-

de arz-ı ihtiyaç eder ve bu muktedir vatan pişdarları, serger-

deleri meydana getirmeyince amele ordusuna her ne suretle 

olursa olsun hareket emri vermek affolunamaz bir hata olur! 

Bohor İsrail, “Nasıl Çalışmalıyız”, İştirak.




Yüklə 397,57 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2023
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə