MəMMƏdov qəRİb xəLİlov mahmud



Yüklə 4,78 Mb.

səhifə207/228
tarix30.12.2017
ölçüsü4,78 Mb.
1   ...   203   204   205   206   207   208   209   210   ...   228

 

385


Cədvəl 19.7 

 

Az

ərbaycana g

əl

ən v

ə respublikadan 

xarici ölk

əl

ər

ə ged

ən turi

stl

ərin say

ı v

ə onlar

ın 





r müdd

ətind

ə x

ərcl

ədi

kl

əri m

əbl

əğ

 

 

*

C



ədv

əl – ÜT


T-nin statistikas

ına 


əsa

n t



ərtib olunmu

şdur.


 

- r


əq

əml


ər m

əlum deyil



 

 


 

386


Fəsil XX 

 

BƏŞƏRİYYƏTİN SOSİAL PROBLEMLƏRİNİN  

EKOLOJİ ASPEKTLƏRİ 

 

20.1. Urbanizasiyanın ekoloji aspektləri 

Urbanizasiya və ya şəhərlərin və şəhər əhalisinin çürətlə artması mühüm ümümdünya problemlərindən biri 

sayılır. Bu proses mühüm qlobal dəyişgənlik kateqoriyasına aid edilir. 1966-cı ildə dünyanın şəhər əhalisi 2,64 

mlrd, yaxud ymumi əhali  sayının 46% -ni təşkil edirdi. Dünya əhalisinin ümumi artması fonunda 1990-91 -ci il-

lərdə şəhər əhalisinin artımı ildə 2,5% idisə, kənd əhalisinin il ərzində artımı yalnız 0,8%  olmuşdur. Yer əhalisi 

dəqiqə ərzində 150 adam, hər gün – 220 min, il ərzində isə – 80 milyon adam artır. Dünyanın inkişaf etməkdə 

olan ölkələrinin əhalisinə gün ərzində 150 minə yaxın adam əlavə olunur. 

Demoqrafik partlayışın və urbanizasiyanın səbəbləri ayrı-ayrı ölkələrdə müxtəlif olmuşdur. XVIII əsrin orta-

larından başlayaraq və XIX əsrin  başlanğığına kimi Yer əhalisinin sayının artması hazırda inkişaf etmiş kateqo-

riyasına aid edilən ölkələrdə, yəni ABŞ və Böyük Britaniyada olmuşdur. Lakin XX əsrin ortalarından etibarən 

dünyada əhalinin sayının artmasını inkişaf etməkdə olan ölkələr təyin edir, bunun əsas səbəbi bu ölkələrdə sosial 

inkişafla bağlı olmuşdur. Belə ki, ölüm hadisəsi nisbətən sürətlə aşağı düşmüş, doğum isə əhalinin sağlamlığının 

yüksəlməsilə əlaqədar çoxalmışdır. Bununla yanaşı dünya cəmiyyətinin inkişaf etməkdə olan ölkələrinə hərtə-

rəfli yardım göstərilməsi epidemiyanın azalmasına və bütövlüklə tibbi xidmətin yaxşılaşmasına şərait yaratmış-

dır.  

Hazırda əhalinin yüksək artım tempi Afrika və Mərkəzi Amerikada- ildə 3% -ə yaxın, Cənubi Amerikada – 



2,2%,  Asiyada 1,8% təşkil edir. Milyarddan artıq əhalisi olan Çində isə demoqrafiq siyasətin keçirilməsi nəticə-

sində əhali artımı kəsgin aşağı düşmüşdür. 

Əhalinin artımı digər mühüm proses olan urbanizasiya – əhalinin şəhərlərdə cəmləşməsi və meqalopolisin 

əmələ  gəlməsidir. Urbanizasiya cəmiyyətin inkişafının bütün sahələrində mütərəqqi rol oynayır. Bu prosesdə 

əhalinin artımı üçün müsbət  şərait yaranır, kənd yerlərində yaranan əhali artımı  işçi qüvvəsi kimi şəhərlərdə 

cəmləşir, müxtəlif peşələrə yiyələnərək daha məhsuldar əməklə məşğul olur. Ona görə belə ölkələrdə əhalinin 

ümumi artımı əsasən şəhər əhalisinin hesabına gedir. Belə ölkələrdə urbanizasiya demoqrafik proseslərin tən-

zimləyicisi rolunu oynayır. Ürbanizasiyanın bilavasitə iki əsas səbəbi vardır: 1) Şəhərlərə  kənd yerlərindən, 

həmçinin digər ölkələrdən əhalinin miqrasiyası; 2) Şəhərlərdə doğum hadisəsinin ölümdən çox olması. 

Şəhər əhalisinin sayının yaxın keçmişdə və yaxın gələcəkdə artımı 20.1. saylı cədvəldə göstərilir: 

                                                                                                                    Cədvəl 20.1.  

Şəhər əhalisinin artması 

 

 



Kontinent 

Əhalinin sayı, mln. 

adam 

Şəhər əhalisinin payı, % 



1975 1995 2025  1975  1995  2025 

Afrika 104 250 804  25  34 

54 

Avropa 454  535  598  67 



74 

83 


Ş.və  Mər. 

Amerika 


235 332 508  57 

68 


79 

Cən. 


Amerika 

138 249 406  64 

78 

88 


Asiya 592 1198 

2718 25  35 

55 

Okeaniya 15  20  31 



72 

70 


75 

Dünya 1538 

2584 

5065 38  45 



61 

 

Cəmi 30 il əvvəl 1975-ci ildə  təxminən dünya əhalisinin üçdə biri şəhərlərdə yaşamışdır. 2000-ci ildən 



sonrakı onillikdə dünya əhalisinin yarıdan çoxu şəhərli olacaq, 2025-ci ilə yaxın isə  şəhər  əhalisi dünya 

əhalisinin demək olar ki, üçdə ikisini təşkil edəcəkdir. 




 

387


Hazırda inkişaf etmiş ölkələrdə şəhər əhalisinin sürətlə artımı təxminən yüz il əvvəl qeyd olunmuşdur. Cari 

50 il ərzində isə (1975-2025) bu ölkələrin şəhər əhalisi az artacaq. Lakin şəhər əhalisinin sayının artımının 90%-

ə  qədəri inkişaf etməkdə olan ölkələrin hesabına gedir. Afrika və 

Asiyanın əhalisinin üçdə biri hazırda şəhərlərdə yaşayır, 2025-ci ildə 

bu rəqəm 50%-ə çatacaqdır. 

Şəhər əhalisinin artımı şəhərdən-şəhərə və ölkədən-ölkəyə doğru daha 

güclü gedir. Bu vaxtdan, ən yüksək göstərici (təxminən ildə 5 %) ən kasıb, 

az inkişaf etmiş ölkələr üçün səciyyəvidir. Bəzi ölkələrdə (Birkina-Faso, 

Mozambik, Nepal, Əfqanıstan və b.) şəhər əhalisinin artımı hətta ildə 7%-ə 

çatır. 


İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə  əhalinin sayı çox olduğundan 

əhalinin artım göstəricisi (%-lə) az olduqda belə ümumi əhali artımı 

xeyli çox olur. 

 

Øÿêèë20.2. 1400 - 2000-úè èëëÿðäÿ Éåð ÿùàëèñèíèí àðòûìû 

 

Əhalisi 8 milyondan artıq olan meqalopolis 1950-ci ildə dünyada cəmi iki olmuşdur. Nyu-York  - əhalisinin 



sayı 12,3 mln. və London – 8,7 mln. olmuşdur. 1990-cı ildə belə meqalopolislərin sayı 21 olmuşdur, onun 16-sı 

inkişaf etməkdə olan ölkələrin payına düşür, 2025-ci ildə meqalopolisin sayı 33, o cümlədən 27-si inkişaf et-

məkdə olan ölkələrdə olacaqdır. 

Aşağıda 30 ən böyük şəhərlərin siyahısı verilir. 

 

 

Dünyanın ən iri şəhərləri, mln. adamla (1995-ci il) 

 

 

 



Шякил 20.1 Дцнйа демогра-

фик  тенденсийасы  вя  ши-

мал-ъянуб йарымкцрялярин-

й




Dostları ilə paylaş:
1   ...   203   204   205   206   207   208   209   210   ...   228


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə