Mənfəət və zərər haqqında hesabatın xərcləri xususiyyətləri



Yüklə 92,25 Kb.
tarix27.03.2018
ölçüsü92,25 Kb.


Mənfəət və zərər haqqında hesabatın xərcləri xususiyyətləri.
Mənfəət və zərər haqqinda hesabatin xərcləri xususiyyətləri haqqinda prinsip genis mənaya və yuksək zəruriyətəmalikdir.Bu zaman ilk növbədə uzrə gəlir və xərcləri yəni təşkilatin əsas fəaliyyəti ilə bağli əməliyyat gəlir və xərcləri sonra sair əməliyyat gəlir və xərcləri umumi mənfəət və ya zərər əçəliyyat mənfəəti və zərəri vergiyə cəlb olunmadan əvvəlki mənfəət hesabat dovrunun xalis və
mənfəəti əks etdirilir.
Hesabat göstəricilərin qeyd edilən qaydada qruplaşdirilmasi və ardicilliqla əks etdiriləsi son maliyyə nəticələrinin struktutunu acmağa imkan verən araliq yekunlarinin məzmununa birmənali yanaşmağa şərayit yaradir.
hesabatda butun gostəricilərnilin əvvəlindən hesbat dövrunə qədər artan yekunla verilir ki buda kecən ilin muvafiq dovru ilə muqayisədə muəsisənin məliyyə nəticələrini özundə əks etdirir.Muəsisənin (Mənfəət və zərər haqqinda hesabat)da və onun qeydlərində muəsisiə cərcivəsində xərclərin funksiyasina və ya məsrəflərin xarakterinə aəaslanan təsnifatdan istifadə edərək və xərclərin təhlilini də təqdim etməidir.Xərc maddələri sabitlik proqramina və gələcək iqtisadi səmərə yaradacaq potensial imkan amilləri kimi komponentlaşdirilir.
həminməsələləri ayirmaq məqsədi ilə yarimmaddələrə bölunur və həmin informasiya iki usuldan birindən (Məsrıflərin xarakteri metodu və xərclərin funksiyasi metodu (satişon maya dəyəri metodundan ) İstifadə edilir.Xərcləri funksiyasina gorə təsnifləşdirən müəsisələr xərclərin xarakteri barədə əlavə informasiyani o cümlədən maddi və qeyri maddi aktivlərin amortizasiya xərcləri və işçi heyyətinin saxlanilması üzrə xərcləri habelə maliyyə hesabatınl əhatə edən dövr elan və təklıf olunmuş səhmlər üzrə dividentlərin məbləğlərini də açiqlamalidir.
Mənfəət və zərər haqqinda hesabatı tətib etdikdən sonra müəsisənin rəhbəri və yaxud baş mühasibi tərəfindən imzalanmaqla təsdiq olunur.
Milli
Mühasibat uçotu Standartlarina keçidlə əlaqədar hazirda kommersiya təşkilatlarinda maliyyə hesabatlarıinin tərkibinə daxil edilən ən başlıca hesabat formalarindan biri də( Mənfəət və zərər haqqinda hesabat )forması dır.Qeyd edilən bu hesabat formasi təsərüffat formalarının məlumatlarını özündə əks etdirir.Müəsisənin fəaliyyətini keyfiyyət göstəricilərinin hssab olunan son maliyyə məticəsi kimi mühasibat uçotunda əks etdirir.Son maliyyə nəticələri haqqinda informasiya formalasmasi il ərzində aratan yekunla 801 Ümumi mənfəət və zərər hesabinda toplanılir.Gəlir və xərclər üzrə dövrüyyələr (dt Və kt üzrə) müqayisə edilir. Mənfəət və zərər haqqinda hesabat tətib edilən zaman mənfəətin qeyd edilən qaydasi qəbul edilməidir.Maliyyə hesabatlarinin Təqdimimi üzrə kommersiya təçkilatlari üzrə 1N li Milli Mühasibat Uçotu Standartlarina əsasən təsərüffat subyektləri Mənfəət və zərər haqqinda hesabatda aşağıdakı informasiyalar mütləq qaydada öz əksini tapmalidir.Əsas gəlir əməliyyat fəaliyyətlərinin nəticələri maliyaləşdirmə üzrə məsrəflər iştirak payi ilə ucota alinmis birgə və asili müəsisələrın mənfəət və zərərdə əsas müəsisənin payı mənfəət vergisi üzrə xərclər adi fəaliyyədən mənfəət və ya zərər fövqaladə maddələr azlıq təskil edən mülkiyyətçilırin payı hesabat dövrundə xalis mənfəət və ya zəzər
Qeyd edilən bu maddələr üzrə informasiya tıqdim edıldikdə müəsisə 1N li Milli Mühasibat Uçotu Standartlarının 4 və 5 N li Əlavələrinə müvafiq olaraq müəyyən edilmiş formatini qoruyub saxlamalidir.
Hesabatda gəlirlər onlarin əsas növləri üzrə ayrica əks etdirilən zaman onlara aid olan xərclər də ayriliqda göstərilməlidir.
Hesabat tərtib edilən zaman hesabat ilinin mənfəətinin müəyyən edilməsi zamani gəlir və xərclərin strukturunun xarekterizə edən xərclərin növundən və son maliyyə nəticələrinə təsir dərəcəsindən asılı olaraq onlar müəyyən qruplaşdırılmış qaydada və ardicilliqla əks etdirilir
Müəsisələr həmin hesabatin Maliyyə hesabatlarinin təqdimi uzrə 1N li Milli Mühasibat Uçotu Standartlarının 4 və 5 N li Əlavələrinə müvafiq olaraq müəyyən edilmiş formatini qoruyub saxlamalidir.Ona görə də xərclərin təsnifati önəmlidir. Son Maliyyə nəticələri haqqinda informasiyanin formalaşmasi il ərzində aratan yekunla 801 Ümumi mənfəət və zərər hesabinda toplanılir.Gəlir və xərclər uzrə dövriyələr DT və KT üzrə müqayisə etməklə müəyyən edilir.
Mənfəət və zərər haqqinda hesabat tərtib edilərkən bu zaman mənfəətin qeyd edilən qaydasi qəbul edilməlidir.Maliyyə hesabatinin təqdimi üzrə Kommersiya təşkilatları üzrə 1 N li MMUS na əsasən təsaruffat subyekləri (Mənfəət və zərər haqqinda hesabatda aşağıdakı kimi qeyd edilməlidir.






Qeydlərə istinad

Hesabat dövrü

Əvvəlki dövr

Hazir məhsul və bitməmiş istehsal ehtiyyatlarindaki dəyişiklər




(X)

(X)

Müəsisə tərəfindən yerinə yetirilmiş və kapitallaədırılmış işlər




(X)

(X)

İstifadə edilmiş material ehtiyyatları




X

X

İşçi heyyəti uzrə xərclər




X

X

Amortazasiya xərcləri




X

X

Sair əməliyyat xərcləri




X

X

Cəmi əməliyyat xərcləri




X

X


Xərclərin xususiyyətləri üzrə təsnifat əsasinda əməliyyat xərcləri haqqinda məlumat verilmişdir.Yuxaridaki şəkildə xərclərin hamısı əks olunub.
Sənaye müəssisələrində mənfəət əsas etibarı ilə məhsulların satışı prosesində və məhsulların satışından olan pul vəsaiti və həmin satılan məhsulların tam faktiki maya dəyəri və əlavə dəyər vergisi və aksizlərin məbləği arasındakı fərq kimi yaranır. Beləliklə, müəssisənin təsərrüfat hesablı fəaliyyətinin əsasını mənfəət təşkil edir. О, iki mühüm funksiyanı yerinə yetirir:.Müəssisənin fəaliyyətinin son maliyyə nəticələrini onun pul yığımının həcmini xarakterizə edir. Mənfəətin həcmi aşağıdakılardan asılıdır: satılmış məhsulların həcmindən, məhsulların keyfiyyətindən, əsas fondlardan, maddi və əmək ehtiyatlarından səmərəli və faydalı istifadə edilməsindən (maya dəyərinin aşağı salınması), müəssisənin işinin keyfiyyətindən (malgöndərənlər, malalanlar, banklar qarşısında öhdəliyin yerinə yetirilməsi);

Mənfəət müəssisənin istehsal və sosial inkişafına məsrəflərin maliyyələşdirilməsinin əsas mənbəyi hesab olunur; mənfəətdən büdcəyə ödəmələr isə dövlət büdcəsinin gəlirlərinin mühüm elementi hesab olunur.Bu о deməkdir ki, müəssisənin gəlirləri təkcə onun maliyyə tələbatını deyil, həm də ictimai istehlak fondlarına, elmin inkişafına, səhiyyənin, təhsilin inkişafına, ölkənin müdafiəsinə dövlətin tələbatının təmin etməlidir.Bazar iqtisadiyyatına keçid şəraitində mənfəət istehsalın inkişafının həvəsləndirilməsində böyük rol oynayır. Müəssisələr təsərrüfat fəaliyyəti prosesində mənfəətlə yanaşı nəzərdə tutulmayan itkilərə də malik ola bilərlər. Həm mənfəət, həm də zərərlər uçotda hər bir maddə və bütövlükdə maliyyə nəticələri üzrə öz əksini tapmalıdır.Hesabat ilində müəssisənin fəaliyyətinin son maliyyə nəticəsinin əmələ gəlməsi haqqında informasiyaları ümumiləşdirmək.Bu hesabın krediti üzrə müəssisələrin mənfəəti (gəlirləri) debeti üzrə isə zərərləri (itkiləri) əks olunur. Xüsusilə, hesabat dövrü ərzində bu hesabda aşağıdakılar uçota alınır:Hazır məhsulların (işlərin, xidmətlərin) satışından olan mənfəət və ya zərərlər.Təchizat-satış və ticarət təşkilatlarında malların və taraların satışından olan ümumi gəlir;Əsas vəsaitlərin satışından olan mənfət və ya zərər, sair çıxmalardan olan gəlirlər və itkilər;Müəssisənin digər maddi qiymətlilərinin və sair aktivlərinin (qeyri-maddi aktivlərin, qiymətli kağızların və b.) satışından olan mənfəət və zərər..Başqa müəssisələrdə pay iştirakından əldə edilən gəlirlər, səhmlər üzrə dividendlər və müəssisənin sahib olduğu istiqrazlar və digər qiymətli kağızlar üçün gəlirlər;.Əmlakın icarəyə verilməsindən əldə edilən gəlirlər;Alınması ümidsiz olduğu üçün əvvəllər zərərə silinən debitor borclarının ödənilməsindən daxil olan məbləğlər;8.Təsərrüfat müqavilələrinin şərtlərini pozmağa görə, habelə vurulan zərərlərə görə məhkəmə tərəfindən hökm verilən və ya borclu tərəfindən etiraf edilən cərimələr, peşiman pulları və digər növdən olan sanksiyalar;Hesabat ilində aşkar edilən, keçən illərin mənfəəti (keçən ildə alınmış və sərf edilmiş, xidmətlərə və maddi qiymətlilərə görə hesablaşmalar üzrə malgöndərənlərdən, habelə keçən ildə satılmış məhsula görə hesablaşmalar üzrə malalanlardan və sifarişçilərdən daxil olan məbləğlər;Qiymətlilərin istifadəsi üçün yararlı olanların dəyərini çıxmaqla, təbii fəlakətin qarşısının alınması və nəticələrinin ləğv edilməsi üzrə məsrəfləri daxil etməklə, təbii fəlakətdə olan kompensasiya edilməmiş itkilər (istehsalat ehtiyatlarının, hazır məhsulların məhv olması və korlanması, istehsalın dayandırılmasından olan itkilər və b.Konservasiya edilmiş istehsalat güclərinin və obyektlərinin saxlanmasına çəkilən məsrəflər (digər mənbələr hesabına ödənilən məbləğlərdən başqa); İddia müddətinin vaxtı keçən debitor borclarının və tutulması qeyri-real olan digər borcların silinməsindən olan itkilər;Günahkarları müəyyən edilməyən və ya cavabdehin vəziyyətinin yaxşı olmaması və onun əmlakının tutulmasının mümkün olmaması haqqında məhkəmə tərəfindən təsdiq edilən aktla birlikdə geri qaytarılmış icra sənədləri üzrə ya da tutulması digər sənədlər üzrə etiraz edilən və b. əsas vəsait obyektlərinin çatışmamasına və ya korlanmasına görə müəyyən edilmiş qaydada əvvəllər müəyyən edilmiş borclarm silinməsindən olan zərərlər;Hesabat ili ərzində göstərilən gəlirlər və itkilər 801 «Mənfəət və zərərlər» hesabında ilin əvvəlindən olan yekunla toplanırMüəssisələrin, onlara məxsus olan əsas vəsaitlərinin satışından və sair çıxmalarından (ləğv olunma, silinmə, əvəzsiz verilmə və b.) mənfəəti və ya zərərləri ola bilər. Göstərilən maliyyə nəticələri hesabında müəyyən edilir. Müəssisənin malik olduğu mal-material qiymətlilərinin (dövriyyədə olan vəsaitlərin), qeyri-maddi aktivlərin, valyuta qiymətlilərinin, qiymətli kağızların və digər maliyyə qoyuluşlarının və i.a. satışından olan maliyyə nəticələri hesabında müəyyən edilir.Bundan başqa, müəssisələrin satışdan kənar əməliyyatlarından, daha doğrusu, məhsulların (işlərin, xidmətlərin) istehsalı və satışı ilə, əsas vəsaitlərin, mal-material qiymətlilərin, qeyri-maddi və digər aktivlərin satışından maliyyə nəticələri ola bilər. Onlar bilavasitə 801 «Mənfəət və zərərlər» hesabında müxtəlif hesablarla müxabirləşməklə uçota alınırlar. Bundan başqa, müəssisələr mənfəət hesabına malalanlardan və sifarişçilərdən tələb olunmayan borcların ödənilməsi üçün şübhəli borclar üzrə ehtiyatlar yarada bilərlər. Onlar hesabat ilinin sonunda mənfəət hesabına yaradılır. Təsərrüfat fəaliyyəti prosesində müəssisələrdə digər satışdan kənar gəlirlər və itkilər meydana çıxa bilər.Beləliklə, «Mənfəət və zərərlər» hesabının debetində müəssisənin zərərləri və itkiləri, krediti üzrə isə - mənfəəti (gəlirləri) əks olunur. Əgər müəssisə özünün fəaliyyəti nəticəsində mənfəət əldə edibsə, qalıq (son maliyyə nəticəsi) kreditdə və əgər müəssisə zərər əldə edibsə, debetdə ola bilər. Bu zaman mənfəət balansın passivində, zərərlər isə - aktivdə göstərilir.Satışdan kənar əməliyyatlardan olan son nəticə onlardan əldə edilən gəlirləri itkilərlə müqayisə etməklə müəyyən edilir.«Mənfəət və zərərlər» hesabı üzrə sintetik və analitik uçot jurnal-orderdə aparılır. Qeyd olunan jurnal-order mühasibat arayışının hesablaşma və sair hesablardan bankın çıxarışının məlumatları əsasında tərtib olunur.

Bölümun Maddəsi




Qeydlərə istinad

Hesabat dövrü

Əvvəlki dövr

60

Əsas əməliyyat gəliri




x

x

61

Sair əməliyyat gəliri




x

x




Hazir məhsul və bitməmiş istehsal ehtiyyatlarindakı dəyişiklər




x(x)

x(x)




Müəsisə tərəfindən yerinə yetirilmiş və kapitallaşdırılış işlər




x

x




İstifadə edilmiş material ehtiyyatları




(x)

(x)




İstifadə edilmiş material ehtiyyatlerı




(x)

(x)




Amortizasiya xərcləri




(x)

(x)




Sair əməliyyat xərcləri




(x)

(x)




Fəaliyyətin dayandırılmasından məsrəflər(Zərər)




X(x)

X(x)




əməliyyat mənfəəti (Zərər)




x(x)

x(x)

63

Maliyyə gəliri




x

X

75

Maliyyə xərcləri




(x)

(x)

81

Asılı və birgə müəsisələrinn mənfəətlərində(zərərlərində) pay




x(x)

x(x)




Vergiqoymadan əvvəl mənfəət(Zərər)




x(x)

x(x)

90

Mənfəət vergisi




(x)

(x)

80

Hesabat dövründə xalis mənfəət(Zərər)




x(x)

x(x)




Hər səhm üzrə mənfəət




x

X




Azaldilmış hər səhm üzrə mənfəət




x

X

Mənfəət və zərər haqqinda hesabatın (Xərclərin xusisiyyətləti üzrə)

Bölümün maddəsi




Qeydlərə istinad

Hesabat dövrü

Əvvəlki dovr

60

əsas əməliyyat gəiliri




X

X

70

Satişin maya dəyəri




(x)

(x)




Ümumi mənfəət




X

X

61

Sair əməliyyat gəlirləri




X

X

71

Kommersiya xərcləri




(x)

(x)

72

İnzibati xərclər




(x)

(x)

73

Sair əməliyyat gəlirləri




(x)

(x)




Fəaliyyətin dayandirilmasindan mənfəət




x(x)

x(x)




Əməliyyat mənfəəti




x(x)

x(x)

63

Maliyyə gəliri




X

X

75

Maliyyə xərcləri




(x)

(x)

81

Asılı və birgə müəsisilərin mənfəətlərində pay




x(x)

x(x)




Vergiqoymadan əvvəl mənfəət(zərər)




x(x)

x(x)

90

Mənfəət vergisi(zərər)




(x)

(x)

80

Hesabat dovrundə xalis mənfəət(zərər)




(x)

(x)




Hər sahm üzrə mənfəət




X

X




Azaldılmış Hər sahm üzrə mənfəət




X

X

Yuxarida göstərilən cədvədə Mənfəət və zərər haqqinda hesabtın (Xərclərin funksiyaları üzrə N Müəsissəsinin hesabati verilmişdir.
Milli Muhasibat uçotu standartlarına keçidlə əlaqədar hazırdsa kommersiya təşkilatlarında Maliyyə hesabatlarınin Tərkibinə daxil edilən ən başlica hesabat formasidir.Müəsisənin fəaliyyətinin keyfiyyət göstəricisi hesab olunan son maliyyə nəticəsi kimi Mühasibat uçotundan mənfəət və zər\r kimi əks etdirirlir.
Son Maliyyə nəticələri haqqinda informasiyanin formalaşmasi il ərzində aratan yekunla 801 Ümumi mənfəət və zərər hesabinda toplanılir.Gəlir və xərclər uzrə dövriyələr DT və KT üzrə müqayisə etməklə müəyyən edilir.
Mənfəət və zərər haqqinda hesabat tərtib edilərkən bu zaman mənfəətin qeyd edilən qaydasi qəbul edilməlidir.Maliyyə hesabatinin təqdimi üzrə Kommersiya təşkilatları üzrə 1 N li MMUS na əsasən təsaruffat subyekləri (Mənfəət və zərər haqqinda hesabatda aşağıdakı kimi qeyd edilməlidir.
* Əsas gəlir
*Əməliyyat fəaliyyəyinin nəticələri
*Maliyyələşdirmə üzrə məsrəflər
*İştirak payı metodu ilə alinmış birgə və asılı müəsisələrin mənfəət vergisi üzrə xərclər
* mənfəət vergisi üzrə xərclər
*adi fəaliyyətdən mənfəət və ya zərər
*Fövqaladə maddələr
*Azləq təşkil edən mülkiyyətçilərin payı
*Hesabat dövrundə xalis mənfəət və ya zərər
Qeyd edilən bu maddələr uzeə informasiylar təqdim edildikdə Müəsisə 1 N li Milli Mühasibat Uçotu Standartlarina 4-5 N li Əlavələrinə muracət edir .



Bölmənin maddəsi




Hesabın N si

Qeydlərə istinad

X il

1 il

60

əsas əməliyyat gəliri

601-602-603




x




70

Satışin maya dəyəri

701




(x)







ümumi mənfəət

611




x




61

Sair əməliiyat glirləru

711




x




71

Kommersiya xərcləri

721




(x)




72

İnzibati xərclər

731




(x)




73

Sair əməliyyat xərcləri

621-741




(x)




62 və 74

Fəaliyyəti dayandirilmıs mənfəətlər







x(x)







Əməliyyat mənfəəti

631-751




x(x)




63 və 75

Maliyyə mənfəəti

811




x(x)




81

Asili və birgə müəsisələrin mənfəəti







x(x)







Vergiyoymadan əvvəl mənfəət







x(x)




90

Mənfəət vergisi

901+902




x







Adi fəaləiyyədən mənfəət







x(x)




64 və 76

Fovqaladə mənfəət

641-761




x(x)




80

Hesabat dovrundən xalis mənfəət

801 hesablma




x(x)







Har bir sahm uzrə mənfəət

hesablama




x







Azaldlmiş Har bir sahm uzrə mənfəət

hesablama




x




Xərc maddələri sabitlik proqramina və gələcək iqtisadi səmərə yaradacaq potensial imkan amilləri kimi komponentlaşdirilir.
həminməsələləri ayirmaq məqsədi ilə yarimmaddələrə bölunur və həmin informasiya iki usuldan birindən (Məsrıflərin xarakteri metodu və xərclərin funksiyasi metodu (satişon maya dəyəri metodundan ) İstifadə edilir.Xərcləri funksiyasina gorə təsnifləşdirən müəsisələr xərclərin xarakteri barədə əlavə informasiyani o cümlədən maddi və qeyri maddi aktivlərin amortizasiya xərcləri və işçi heyyətinin saxlanilması üzrə xərcləri habelə maliyyə hesabatınl əhatə edən dövr elan və təklıf olunmuş səhmlər üzrə dividentlərin məbləğlərini də açiqlamalidir.
Mənfəət və zərər haqqinda hesabatı tətib etdikdən sonra müəsisənin rəhbəri və yaxud baş mühasibi tərəfindən imzalanmaqla təsdiq olunur . Mənfəət və zərər haqqinda hesabat tətib edilən zaman mənfəətin qeyd edilən qaydasi qəbul edilməidir.Maliyyə hesabatlarinin Təqdimimi üzrə kommersiya təçkilatlari üzrə 1N li Milli Mühasibat Uçotu Standartlarina əsasən təsərüffat subyektləri Mənfəət və zərər haqqinda hesabatda aşağıdakı informasiyalar mütləq qaydada öz əksini tapmalidir.Əsas gəlir əməliyyat fəaliyyətlərinin nəticələri maliyaləşdirmə üzrə məsrəflər iştirak payi ilə ucota alinmis birgə və asili müəsisələrın mənfəət və zərərdə əsas müəsisənin payı mənfəət vergisi üzrə xərclər adi fəaliyyədən mənfəət və ya zərər fövqaladə maddələr azlıq təskil edən mülkiyyətçilırin payı hesabat dövrundə xalis mənfəət və ya zəzər
Qeyd edilən bu maddələr üzrə informasiya tıqdim edıldikdə müəsisə 1N li Milli Mühasibat Uçotu Standartlarının 4 və 5 N li Əlavələrinə müvafiq olaraq müəyyən edilmiş formatini qoruyub saxlamalidir.Son Maliyyə nəticələri haqqinda informasiyanin formalaşmasi il ərzində aratan yekunla 801 Ümumi mənfəət və zərər hesabinda toplanılir.Gəlir və xərclər uzrə dövriyələr DT və KT üzrə müqayisə etməklə müəyyən edilir.
Mənfəət və zərər haqqinda hesabat tərtib edilərkən bu zaman mənfəətin qeyd edilən qaydasi qəbul edilməlidir.Maliyyə hesabatinin təqdimi üzrə Kommersiya təşkilatları üzrə 1 N li MMUS na əsasən təsaruffat subyekləri (Mənfəət və zərər haqqinda hesabatda aşağıdakı kimi qeyd edilməlidir. Müəssisənin malik olduğu mal-material qiymətlilərinin (dövriyyədə olan vəsaitlərin), qeyri-maddi aktivlərin, valyuta qiymətlilərinin, qiymətli kağızların və digər maliyyə qoyuluşlarının və i.a. satışından olan maliyyə nəticələri hesabında müəyyən edilir.Bundan başqa, müəssisələrin satışdan kənar əməliyyatlarından, daha doğrusu, məhsulların (işlərin, xidmətlərin) istehsalı və satışı ilə, əsas vəsaitlərin, mal-material qiymətlilərin, qeyri-maddi və digər aktivlərin satışından maliyyə nəticələri ola bilər. Onlar bilavasitə 801 «Mənfəət və zərərlər» hesabında müxtəlif hesablarla müxabirləşməklə uçota alınırlar. odənilməsi üçün şübhəli borclar üzrə ehtiyatlar yarada bilərlər.




Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə