Microsoft Word \336airnameler doc



Yüklə 133,34 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix13.11.2017
ölçüsü133,34 Kb.
#10031
növüYazı


 

ŞAİRNAMELER



*

 

Dr. Doğan KAYA 



Âşıklar  tarafından  genellikle  on  bir  hece  ile  yazılan  /  söylenen,  çağdaşı  yahut 

kendilerinden  önce  yaşamış  olan  şairlerin  mahlaslarına  ve  onları  niteleyen  birtakım 

vasıflarına yer verilen şiirlerdir. 

“Âşıklara Methiye,

  Âşıklar,  Âşıklar  Destanı, Âşıklar  Serencâmı,  Âşıknâme,  Ozanlar, 

Ozanlar  Şiiri,  Tekerleme,  Şairler  Destanı,  Şairname” 

gibi  adlarla  anılan  şairnameler, 

divan  şairlerinden  bahseden  Şuarâ  Tezkireleri  kadar  olmasa  da  şairlerimizin 

memleketi, adı, tarikati, fiziki ve ruhi yapısı gibi vasıflarını yansıtmaları bakımından 

asıl önemlisi de bir şairin başka şair tarafından değerlendirilmesi bakımından önem 

kazanırlar. Sözü edilen şaire ait ipuçları bir araya getirildiğinde, o şair hakkında yeni 

bilgiler  elde  etmek  mümkün  olur.  Ayrıca,  hangi  şairlerin  kendisinden  sonraki 

şairlerce  tanındığını  ve  şöhret  bulduğunu,  hangi  sıfatlara  sahip  olduğunu  yine  bu 

eserlerde  görmemiz  mümkündür.  Şairnamelerde,  sözü  edilen  belli  bir  şaire  ait 

ipuçları  bir  araya  getirildiğinde,  o  şair  hakkında  yani  bilgiler  elde  etmek 

mümkündür.  Sözgelişi,  kıymetli  halkbilimci  M.  Sabri  Koz,  Yazıcı  hakkında  bilgi 

toplarken,  şairnamelerden  faydalanmıştır.

1

  Bu  yüzdendir  ki  şairnameler,  şairler 



hakkında  yapılacak  araştırmalarda  önemli  bir  kaynak  niteliğindedir.  Fakat  bir  şair 

hakkında  verilen  hükümde  şairname  sahibinin  şahsi  kanaatinin  bulunacağından, 

bilgiyi ihtiyatla karşılamak gerekir. 

Yeri  gelmişken,  edebiyatımızda  ilk  şair  namenin  kime  ait  olduğu  açıklık 

getirmek  gerekir.  Buna  cevap  olarak,  elimizdeki  örneklerden  hareketle,  divan  şairi 

İşretî


 (XVI. yüzyıl)’nin ilk şair name sahibi olduğunu söyleyebiliriz. 

Âşık  Edebiyatında  ise,  ilk  şairname  örneğini  Âşık  Ömer  ortaya  koymuştur. 

Sadettin  Nüzhet  Ergun’un  Âşık  Ömer  Hayatı  ve  Şiirleri  adlı  kitabında  38  dörtlük 

olarak yayımladığı bu şiir daha sonra Şükrü Elçin tarafından 59 dörtlük olarak tekrar 

yayımlanmıştır.  Elçin,  Halk  Edebiyatı  Araştırmaları  I,  adlı  eserinde  (Ankara,  1988) 

Gubarî’nin, Hızrî’nin, Noksanî ve Sun’î’nin dört şairnamesini daha yayımlayarak bu 

alanda  yapılan  çalışmalara  önderlik  etmiştir.  Üzerinde  durmamızı  gereken  iki 

şairname  de  yine  XIX.  yüzyılda  ortaya  konulmuş  olup,  bunlar  da  Bosnavî  ve 

Şem’î’ye  ait  şairnamelerdir.  İlk  şairnamelerde  Halk  ve  Divan  şairleri  birlikte 

zikredilmiştir. Bu, bizi, bugün tefrik edilmeye çalışılan şairlerin ilk zamanlar birlikte 

mütalaa edildiği fikrine götürdü. Ancak geçen zaman içinde şairleri birlikte mütalaa 

etme  fikri-Fuzulî,  Nesimî,  Niyazî  gibi  birkaçının  dışında  giderek  zayıflamış,  yerini 

bugünkü fikir almıştır. 

Şairnamelerde salt âşıklara / halk şairlerine değil, aynı zamanda (Fuzulî, Nef’î, 

Necatî)  gibi  divan  şairlerine;  (Hurşit  ile  Mahmihri,  Elif  ile  Mahmut,  Leylâ  ile 

Mecnun,  Ferhat  ile  Şirin)  gibi  halk  hikâyeleri  kahramanlarına;  (Hz.  Yusuf,  Hz 

Süleyman) gibi peygamberlere, (Hallac-ı Mansur, İbrahim Edhem, Hacı Bektaş Veli) 

                                                

*

 Yayımlandığı yer: Âşık Edebiyatına Giriş, Bişkek, 2003, s. 187-202. 



1

 M. Sabri KOZ, XVII. Yüzyıl Şairlerinden Yazıcı Üstüne, Sivas Folkloru, 6 (70), Kasım 1978, s. 15-17 




 

gibi sofilere, ( Seyyid Nesimiî, Şah Hatayî, Şemseddin Sivasî) gibi tekke şairlerine ve 



(Kemalettin Kamu, Abdülhak Hamit, Feyzi Halıcı, Mehmet Yardımcı) gibi şairlere ve 

(Hafız, Nevai, Cami, Sa’dî, Firdevsi) gibi İran şairlerine de yer verildiği olmuştur. 

Elimizdeki  şairnamelerin  dörtlük  sayısı  3-59  arasında  değişmektedir.  En 

hacimli şairname olarak dörtlük sayısı 59 olan Âşık Ömer’le, Gubarî’nin şairnamesini 

görmekteyiz.  Bunları  dörtlük  sayısına  göre  şu  âşıkların  şairnameleri  izlemektedir: 

Hızrî (51), Noksanî (35), Bosnavî (34), Şem’î (32), Şeref Taşlıova (26), Sun’î (21), Sabri 

Dil  (19),  Kul  Gazi  (18),  Kul  Semaî  (17),  Baharözlü  Feryadî  (16),  Tokatlı  Püryanî, 

Gürünlü Gülhanî (15), Âlimî, Çobanoğlu ve Nurşah (14). 

Diğer  taraftan  bazı  âşıklar,  birden  fazla  şairname  yazdığı  olmuştur.  Gürünlü 

Gülhanî,  Hasan  Güldiken  (Coşarî)  ve  Eskişehirli  Nurşah’ın  4,  Akın,  Cemal  Hoca, 

Devranî,  Pervanî,  Reyhanî,  Ruhsatî,  Sefil  Selimî  ve  Sümmanioğlu  gibi  âşıkların  da 

2’şer şairnamesi vardır. 

Şairnameler,  koşma  tipinde  söylenilen/yazılan  şiirlerdir.  Gerçi  burada 

kaydettiğimiz  örnekler  içinde  sekiz  heceli  veya  divani  tarzda  ortaya  konulmuş 

olanları  da  vardır.  Ancak  bu  genel  durumu  değiştirmez.  Yazılış  sebebi  ne  olursa 

olusun,  muhteva  yönüyle  şairleri  konu  edinen  şiirlerdir.  Bu  bakımdan  gerek  hacim 

ve gerekse muhteva yönünden değerlendirildiğinde, şairnameleri destan türü içinde 

mütalaa edebiliriz.  

Âşık  edebiyatındaki  kadar  olmasa  da  şairlerin  konu  edildiği  şiirlere  Divan 

Şiirinde  de  rastlamaktayız.  Ne  var  ki,  bunların  Divan  Edebiyatında  başlı  başına  ele 

alındığı  nadirdir.  Divan  şiirinde  şairlerden  söz  edilmesi  genellikle  müstakil  olarak 

değil  herhangi  bir  bölümde  yer  vermek  suretiyle  olur.  Sözgelişi  Yenipazarlı  Vâlî 

(1571/72-  1598/99),  Hüsn  ü  Dil  Mesnevîsi’nin  “Hatime”  bölümünde,  yad  ettiği 

şairlerden on bir şairin adını zikretmiştir.  

Zâtî ve Celilî vü Mu’idî 

Sağ olsa olurdı müstefidi 

 

Hamdî ile Lâmi’î, Fuzulî 



Urur idi hatm-i Kabulî 

 

‘Âlî dahi ‘Ârifî vü Yahyâ  



Tahsîn ile olur idi gûyâ 

 

Rûmî şu’arâda mesnevî-gûy 



Meşhur hünerdür iy hüner-cûy 

 

Her birine sada hezâr rahmet 



Kim eylediler bu resme himmet

2

 



                                                

2

  M.  Fatih  KÖKSAL,  Yenipazarlı  Valî’nin  Hüsn  ü  Dil  Mesnevîsi  (İnceleme-Metin-Sözlük), 



Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri, 1996, s. 455-456 (Basılmamış Yüksek Lisans 

Tezi). 



 

XVI.  yüzyıl  şairlerinden  İşretî  (Öl.  1566/67)  de  âşık  şiirinde  olduğu  gibi  bir 



şairname  örneği  ortaya  koymuştur.  Metinde  İran’daki  şairlerden  söz  edilmiş,  bazı 

özelliklerine yer verilmiştir.  

Maârif bahrinin yokdur eğerçi hadd ü payânı 

Velî nâdânı söyletsin temam etmiş geçer anı 

 

Budur bî-bahr-ı bî-pâyân muhit olmaz anı insan 



Hüdadır cümlesin âlim budur Sünnîler imânı 

 

Muradullah olup bu bahr-ı fülk-i nazm ile tezyin 



Getirdiler melekler ehl-i 

Nazmî bir yere anı 

 

Tekellüf etdiler anlara fülk-i nazmın esbabın 



Belâgat kûhuna azm eyledi her tab-ı nûrânî 

 

Varup sa’y-i beliğin bezl idüp şâir-i Horasani 



Getirdi her ne ise ma-hasal takdir-i Yezdanî 

 

Hemandem tîşe-i hikmet salındı dest-i kudretden 



Taalluk eyledi keşti-i nazma sun’-ı 

Rabbanî 


 

Biçüp sandal ağacı levhalar 

Sâdî Gülistânı 

Anın idlaını kavs-ı kazhıdan etdi 

Hakânî 

 

Dakikî mîhler düzdi dekayıkdan edüp dikkat 



Hasan meşk ile ibrişimdir etdi kır u kettanı 

 

Nihal-i bağ-ı cennetdir direkler dikdi 



Firdevsî 

Serenler kesdi şah-ı sadreden 

Assar-ı sehbanı 

 

Anasırdan sütuna 



Unsurî bir bad-ı bân etdi 

Gülüp gül gibi gülen etdi 

Camî mihr-i rahşanı 

 

Kemaleddin resen takdı hayal-i zülf-i dilberden 



Mücevher yelken etdi 

Hace Selman ebr-i nisanı 

 

Şua-i mihrden etdi görükler 



Kasım-ı envâr 

Dümen etdi 

Hilâlî mah-ı nevden ol kerem-kânı 

 

Meh-i tabanı fanus etdi ana 



Nuri çün filhâl 

Kevakibden alemler dikdi 

Hüsrev cümle sultânı 

 

Ana top atdı ra’d-ı can-güdâzı 



Hatifî yer yer 

Tüfenkler atdı yer yer 

Azerî her berk-i cevzani 

 



 

Eder kıble-nüma âyine-i İskender-i 



Hocu 

Ki keşti olmaya güm-rah olursa Nuh tufanı 

 

Gemiye 


Kâtibî nakş etdi Bismillah-i mecreyha 

Yüridi ol sefine oldı bir taht-ı 

Süleymanî 

 

Kılağuzdur 



Zahir ol keştiye gam yok bihamdillah 

Açar 


Hafız hemişe ol gemide fal-ı Kur’an’ı 

 

Nizamî, Rudekî, Molla Siyamî cümle fazıllar 



Kapudanlardır anlar her birinin akl-ı hayranı 

 

Elimden gelse yüz bin can ile ben haste-yi miskin 



Olurdum ol geminin 

İŞRETΠsandâl oğlanı 

 

Necat ehlidir anlar cümlesinin ruhu şad olsun 



Saadetdir biri ben hake etse meyl-i ruhani

*

 



Divan  Edebiyatında  şairname  tarzında  ortaya  konulmuş  bir  şiir  de  Antepli 

Aynî  (1766–1839)’ye  aittir.  Aynî  divanının  sonunda  (Mefâîlün  Mefâîlün  Feûlün) 

kalıbıyla  yazılmış  134  beyitlik  mesnevî  şairname  özelliği  göstermektedir.  Mesnevî 

Mehmet  Arslan  tarafından  tanıtılmıştır.

3

  Aynî  sırayla,  Arap  şairlerinden  (9  şair); 



Arap  şairlerinin  tabakalarından  (19);  Fars  şairlerinden  (36),  şair  olan  Osmanlı 

padişahlarından  ve  şehzadelerinden  (14),  vezirlerinden  (22),  şeyhülislam  şairlerden 

(9);  Enderun  (15),  İstanbul  (70),  Anadolu  ve  Rumeli  şairlerinden  (18);  kadın 

şairlerden (4) bahsetmiştir.  

Daha  ziyade  Divan  Edebiyatı  alanında  eserler  veren  Tahirü’l-Mevlevî  (Tahir 

Olgun, İstanbul, 1877–1951) de Şair Anıtları adlı eserinde şairleri söz konusu etmiştir. 

Yazar  yakınen  tanıdığı  24  şair  hakkında  biyografik  bilgiler  vermiş  ve  ölümlerine 

tarihler düşürmüş, bunları ölüm tarihlerine göre sıralamıştır. Eserin üzerinde yazılış 

tarihi  olarak  6  Kânunıevvel  1944.  Eser  müellif  hattı  olup  Ali  Emirî  (Millet) 

Kütüphanesinde  (Şer’iye  1168)  de  kayıtlıdır.  Eserde  yer  alan  şairler  sırasıyla 

şunlardır:  Bursalı  Eşref  Paşa,  Ebu’l-Burhan  Mehmed  Celaleddin  Dede  Efendi,  Rıza  Saffet 

Bey, Şair Eşref Efendi, Ahmet Mithat Efendi (Ahmet Remzi Efendi’nin Kardeşi), Yaşar Şadi 

Bey,  Ali  Emirî  Efendi,  Bergamalı  Cevdet  Efendi,  Şeyh  Elif,  Hüseyin  Vassaf  Bey,  Şeyh  Ali 

Fakrî  Efendi,  Tokadîzade  Şekib  Bey,  Cenap  Şahabeddin Bey,  Babanzade  Ahmet  Naim,  Şeyh 

Abdül  Efendi,  Sezaî  Bey,  İhsan  Mahvî  Bey,  Mehmet  Akif,  Giritli  Ali  İffet  Bey,  Abdülaziz 

Mecdî  Efendi,  Elmalılı  Mehmet  Hamdi  Efendi,  Kalkandelenli  Sabrî  Bey,  Ömer  Ferid  Bey, 

Şeyh Ahmet Remzî Efendi

.

 4



  

                                                

*

 Şiir Araştırmacı Rasim Deniz’deki bir cönkte (Cönk no: 16, Varak: 8/a) bulunmaktadır. 14.4.2001 



günü  Kayseri’de  okuyup  buraya  aldığımız  bu  şiirin  daha  önce  yayımlandığını  sanmıyoruz.  Bir 

vesile ile Rasim denize içten teşekkürlerimi sunuyorum. (D.K.) 

3

 Mehmet ARSLAN, Aynî’nin “Şairname” Özelliği Taşıyan Mesnevîsi Üzerine, Yedi İklim, S. 4, 



Temmuz 1992, s. 21-27. 

4

 Atilla ŞENTÜRK, Tahir’ül Mevlevî Hayatî ve Eserleri, İstanbul, 1991, s. 105-106. 




 

Divan  şiiri  tarzında  ortaya  konulmuş  bir  şairname  günümüz  bilim 



adamlarından Cem Dilçin’e aittir. Şiir Şairname- Kaside-i Kâr-ı Natık Der-Hakk-ı Şuara-

yı Sabık


 başlığını taşımaktadır. Cem Dilçin şiirinde mahlas olarak adını kullanmıştır. 

Şiir, 162 beyittir ve Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün kalıbıyla yazılmış olup 20 Ağustos 

1993 tarihinde tamamlanmıştır. Şairnamede Divan Şiirinin önde gelen isimleri konu 

edinilmiştir.  Bunlar;  Mevlâna,  Yunus,  Kadı  Burhaneddin,  Necatî,  Ali  Şî  Nevaî,  Fuzulî, 

Bâkî,  Ruhî,  Nefî,  Nailî,  Nâbî,  Nedim,  Şeyh

  Galib’dir.  Cem  Dilçin  şiirinde,  zikrettiği 

şairler  hakkındaki  kanaatlerine  yer  vermiş  ve  bunu  da  oldukça  ayrıntılı  olarak 

işlemiştir.

5

 

Şairnâmeler  farklı  gayelerle  ve  usullerle  söylenmiş  eserlerdir.  Bu  bakımdan 



onları  bir  tasnife  tâbi  tutmak  gerekir.  Aşağıdaki  tasnif,  eldeki  şairnâmelere  göre 

yazılmış  bir  tasniftir.  Ancak  şairnamelerle  ilgili  bu  tasnifin  ileride  eser  sayısı 

çoğaldıkça  ve  bunların  gösterdiği  özelliklere  göre  değişebileceğini  de  unutmamak 

gerekir.  

1. Elifname düzeninde şairnameler 

a. Arap alfabesindeki harf sırasına göre şairnameler 

b. Latin alfabesindeki harf sırasına göre şairnameler 

2. Bektaş î inancı ile yazılmış  ş airnâmeler 

 

3. Âşıkların yakınen tanıdığı şairlerden bahseden şairnâmeler 



 

a. Şairlerin tanıtıldığı ve özelliklerinin konu edildiği şairnameler 

b. Kıyasa dayalı şairnâmeler 

c. Âşıkların dertlerinin konu edildiği şairnâmeler  

 

4. Yöre âşıklarını konu alan şairnâmeler 



 

5. Âşık kolunu konu alan şairnâmeler 

 

6. XX. Yüzyıl âşıklarını konu alan şairnâmeler 



 

7. Âşıklık geleneğini konu edinen şairnameler 

 

8. Âşık karşılaşması olarak şairnameler 



Şairnâmelerin  yazılma  sebebi  nedir?  Bir  şâirin  ileride  bunun  bir  kaynak 

olabileceğini  düşünmesi;  üzüntülü  bir  anında,  kendisi  gibi  dertli  olan  şairleri 

zikrederek  derdinin  hafifleyeceğini  umması;  bir  âşığın,  şairlerin  başından  geçen 

hadiseleri  şiir  diliyle  kendisinden  sonrakilere  yansıtmak  fikri;  yahut  birisinin 

arzusunu yerine getirmek için kaleme alınmış olması akla ilk gelen ihtimallerdendir. 

                                                

5

  Cem  DİLÇİN,  “Şairnama-  Kaside-i  Kâr-ı  Natık  Der-Hakk-ı  Şuara-yı  Sabık”,  Journal  of  Turkish 



Studies

 (Türklük Bilgisi Araştırmaları), Harvard University, 1996, s. XIII-XXIII. 




 

Burada  örnek  olması  bakımından  iki  önemli  şairnameyi  örnek  olarak  vermek 



istiyorum. 

 

ÂŞIK ÖMER (Gözleve / Kırım, Öl. 1707) 



Şairnâme  

Olmak ister isen gönül zû-fünûn 

Derûnî zikreyle ganî Yezdân’ı 

Be-emr-i sâni’i sun’i Kâf u Nun 

Yarattı âlem-i kevn ü mekânı 

 

Geldi dil bülbülü medh-i lisâne 



Kasd-ı şuarâyı çekmek beyâne 

Gör ne âşıklar var gelmiş cihâne 

Dilde yad edelim hep şâirânı 

 

Sultan 



Nesîmî’dir cümleye serdâr 

Esrâr-ı aşkı ol eyledi izhâr 

Derisin yüzdüler etmedi inkâr 

Cânâna erince terk etti canı 

 

Ahmed-i Küfrî’nin kem namı kaldı 



Küfür sözleriyle çok zarar buldu 

Mansûr da Enelhak tablını çaldı 

Kaygusuz belürsüz etti mekânı 

 

Hâfız-ı Şîrâzî, Rûmî, Fuzûlî 



Anları geçince yeğdir 

Usulî 


Okunur dillerde nazm-i 

Kabûlî 


Her demde şâd ola rûh-ı revanı 

 

Eğer görmedinse yüzün 



Kamî’nin 

Kelâmın gûş ettikte 

Kelâmî’nin 

Fârisî güftesi Molla Câmî’nin 

Nazm-ı dürer bârı tuttu cihânı 

 

Zatî’nin kormuyam san’atın meğer 



Beyânî’nin fazlı cihânı değer 

Koca 


Necâtî’yi sorarsan eğer 

Oldur şuarânın pîr-i irfânı 

 

Lutfî sözleriyle tuttu İshak’ı 



Yahşî Firkatnâme söyler 

Firâkî 


Sultan Süleyman’ın devriydi 

Bâkî 


İşretle geçirdi vakt ü zamânı 


 

 



Ârifler 

Hayâlî


*

 nazmın beğendi   

Sultan Selim Han’a kılup pesendi 

Semend-i tab’ile 

Yahyâ Efendi 

 

Nice dem cüst ü cû kıldı 



Meydânî(?) 

 

Nâmın ma’rifetle andırdı 



Fevrî 

Ulvî gûne gûne gösterdi tavrı 

Meşhûrî âlemdir hecv ile Cevrî 

Yâveye üns olmuş anın lisanı 

 

Suûd Efendi ol müfti-i İslâm 



İlm ile âlemde buldu hoş makam 

İns ü cinne fetvâ verdi bir eyyâm 

Bir nesne olmazdı andan pinhânî 

 

Âlî’de derc oldu aşkın künûzu 



Nef’î ile Nev’î kopardı tozu 

Molla 


Garîbî’nin garâîb sözü 

Eksik olmaz 

Figânî’nin figânı 

 

Askerî âleme gulgule saldı 



Kadılar sadrında hükûmet kıldı 

Molla Celâleddin ilm ile doldu 

Hakikat bahrinin gevher-i kâni 

 

Fazlî üstâdıdır tarz-ı îcâdın 



Bahâyî dâmenin komaz inadın 

Tıflî Çelebi’dir Sultan Murad’ın 

Yâr-ı vefâdârı hem kıssahanı 

 

Nedîmî gelince tarz-ı îcâda 



Hudûdî

** 


süremez ola piyâde 

Rahşanî’nin

***

 tab’ı gayet küşâde 



Şuarâ bezminde şan verdi 

Şânî 


 

Atâyî, Hatayî Kâmil hünerver 

Sâderû sözlerle 

Hüsnî mu’teber 

Mecdî’nin

****


 divanı gerçi muhtasar 

Agâhî’ye sordum beğendi anı 

 

                                                



*

 Sadettin Nüzhet Ergun: Hayâtî 

**

 Ergun: Hudûdu 



***

 Ergun: Rahşanlı’nin 

****

 Elçin: Muhammed 




 

 



Behiştî, Nâimî, Feyzî, Dühurî 

Sabrî hakikatte hem dahi Nurî 

Ubeydî, Mesihî, Emrî, Sürûrî 

Emîrî


, rindane

*

 Şuhûdî



 kânî 

 

Âhi gark eyledi nûra cismini 



Hüsn ü dilde nazar eyle resmini 

Mahlas edinmişler cennet ismini 

Firdevsî, Cenneti, Adnî, Cinânî 

 

Hakikatten söyler 



Allâhî, Sabrî 

Aciz kodı niçe şâirî 

Hayrî 

Gerçi zimmî



 idi sûretâ Gebrî 

Dahl edemem belki müslim 

Nihânî 

 

Abdî’nin “Tahmis”i cümleye gâlib 



Hâşimî müseddes yapmağa Tâlib 

Rahmî’nin sözleri hâle münâsib 

Okunsa dinledir ehl-i irfânı 

 

Şemseddin’in candan gelir sedâsı 



Hoca Çelebi’nin nâzik edâsı 

Fisebîlillahdır 

Veysî nidâsı 

Tebrîzî sözleri bir hoşça mani 

 

Hayretî meydanın geçirdi merdi 



İmamlar medhini başa çıkardı 

Hâletî çok türlü sırlara vardı 

Gülşenî’den tutup dest ü dâmeni 

 

Niyâzî hakikat kılmada niyâz 



Yunus her dem eder keşif ile râz 

Yok 


Eşrefoğlu’nun sözünde güdâz 

Nutkî irşâd eder işiten cânı 

 

Fehmî’den kılalım hatmin kelâmın 



Halil de lezzetin aldı o câmın 

Âlî gazel ile meşhurdu nâmın 

Tamâm eyleyelim bu dâsitânı 

 

Bu denlü cem edip akl-ı perîşan 



 

Yazdık isimlerin oldukça imkân 

                                                

*

 Ergun: Rindî hem 




 

Asrımızda olan sâhib-i divân 



Dinle bizim şehrimizde olanı 

 

Şerifî değil mi cümleye üstâd 



Ol değil mi bizi eylelen irşâd 

Hâşimî şi’rine verdi özge tad 

Birinin yeğreği 

Kandî, Lisânî 

 

 

Rindî



**

 ma’rifetle buldu devleti 

 

Adlî çekti niçe dürlü mihneti 



Bursa’dan meşhurdur 

Derviş Uzletî 

Zârî’yi beğendim dursun kalanı 

 

Seleften geçenin muhtasar iyân 



İsm ü resmi ile eyledik beyân 

Bunlar ol şair-i sahib-i divan 

Görmedi saz çalıp söz çağıranı 

 

Evvel 



Kâtibî’den idelim âğaz 

Kâmil’in sözlerin derûnuna yaz 

Koroğlu çalardı perdesizce saz 

Kuloğlu’nun belli nâm ü nişânı   

 

Kayıkçı’nın ikrarını güderler 



Hüsam’ın ziyade medhin ederler 

Varat gazasında şehit(tir) derler 

Din uğruna feda eyledi canı 

 

Demiroğlu dolu destinde demler 



Süremez piyade yanında kemler 

Gezdi 


İvaz ile bir nice demler 

Köroğlu’nun dağlar oldu mikanı 

 

Pervizoğlu âlemde muradın aldı 



Bir zaman meydana velvele saldı 

Hacıoğlu akıbet Aydın’da kaldı 

Anda severdi bir kaşı kemanı 

 

Kul Balî’nin tatlı kelam dilinde   



Kul Himmet’in aşk silahı belinde 

Geda Muslî gidip bağdat elinde 

Şehit oldu deyü söylerler anı 

                                                

**

 Ergun: Anlar 




10 

 

 



Benli Ali’n, Küçük Ali’n, Kul Ali’n 

Derler miydi her şaire ne halin 

Bilmez misin ya 

Pir Sultan Abdal’ın 

Durgut illerinde var mı mekânı 

 

Emirzâde evliyâya verdi şan 



Beğzâde nüshasız olmazdı revân 

Âhî ile Gedâyî de bir zaman 

Bursa’da sürdüler dem ü devrânı 

 

Bursalı Halil’de sâdedir lisân 



Güzel medhetmede yok ana akran 

Birgün câm içerken sâkî-i devrân 

Öldürüp zehr ile sundu 

Yegânî 


 

 

Budur münâcâtım Rabb-ül-Mecîd’e 



Murâd edenleri müstedâm ede 

Yazıcı gark oldu Bahr-ı sefîde 

Hak nasîb eylesin hûr-ı cinânı 

 

Bîçâre 



Meylî de cihanda melîl 

Bir zaman gurbette süründü zelîl 

Gençlikte el çeküp hürmet-i 

Halîl 


Türk eyleyip gitti köhne cihânı 

 

Semudî, Seyyidyar yar-ı muvafık 



Seyyid Kethimeli bir hoşça natık 

Hasan’ın sözleri hale muvafık 

Çağrılsa dinletir ehl-i irfanı 

 

Cennetî’le Harbî söze gelince 



Derviş hasımından dönmez ölünce 

Göz mü açtırır rüzgârın bulunca 

Karabatak ise yave harmanı 

 

Bir zaman gurbete sürüldü 



Vefâ 

Ayaklar altında çok çekti cefâ 

Nice şâirlerin 

Dağlı Mustafa 

Kopardı sözünen tozu dumanı 

 

Öksüz Âşık deyişleri aseldir 



Karac’oğlan ise eski meseldir 

Ezgisi çığrılır keyfe keseldir 

Bir şâir saymayız öyle ozanı 



11 

 

Kabakoğlu sözceğizi açıktır 



Kimi uzun kimi hem kısacıktır 

Cünunî’nin çeneciği kaçıktır 

Fark edemez yahşı ile yamanı 

 

Âşık Mustafa da hakiki âşık 



Çarkacı seyahat sahib-i sadık 

Camcı Esir anılır namıyla Çalık 

Şimdi 

Haşimî de tuttu mizanı 



 

Deli Balta hasma gösterir hüner 

Arapça sözlerle Urfa’ya sefer 

Sipâhî’dir cümlesine ser-nefer 

Mekân tutup kıldı ol Karaman’ı 

 

Kör Ömer’in hüner gelir elinden 



Kör İbrahim hoşnut kendi halinden 

Kör Mustafa şaşmaz doğru yolundan 

Yine paktır köstebekten iz’anı 

 

Kör Hamza Kör Bektaş hoşça şakırlar 



...............................başa kakarlar 

Türkü geçmez ise ilahi okurlar 

Hele hele getirir bir lokma nanı 

 

 



Muhlis şeş ciheti kılsa der-aguş 

Tabiat anınla her dem eder cûş 

Hicabî’nin hicabı nesine uymuş 

Hele gör 

Hicranî’nin hicranı 

 

Kör Muhammet düştü yahşi çağına 



Kör Sefer kaildir sözün sağına 

Uğran şairlik Tekfur Dağına 

Yahşî anlar bilir Kör Aleksan’ı 

 

Yeni peydaları beyan etmeziz 



Azizî’nin hakkın inkâr etmeziz 

Çoktur ama aramıza katmazız 

Deyiş uğrusu kafiye bozanı 

 

Sözün eri ol durma çalış var 



Hasma sataşırsın yad var biliş var 

Şairdir sözünde başka geliş var 

Latifî, Mustafa, Şehrî, Dumanî 



12 

 

 



Müslimî de hoştur hünerkârında  

Lâkin nefes değil iştiharında 

Şimdi 

Karabatak çıraklarında 



Açıktan tutarlar Nalça Hasan’ı 

 

Cevherî’nin hoş nutkunu işittim 



Mahmud’un sözlerin hatırda tuttum 

Kara Mustafa’yla ünsiyet ettim 

Mekân tutmuş bekler Sulucahan’ı 

 

Mestlikte haline olmayan 



Dehrî 

Nûş-ı felekten yek kase zehri 

Yitirmiş aklını bu yolda 

Mihrî 


Divanedir 

Meylî arar divanı 

 

 

Efganî, Âşurî gördü Keyfî 



Elmas-ı ahmerdir destinde seyfi 

Sevdayî, Sipahî, Zahirî, Hayfî 

Küçük âşıklardır canımın canı 

 

Beli dedikleri her câne kalmam 



 

Bin cevap söylese aynıma almam 

Kâmil’in yanında bir nesne bilmem 

Hele ben böylece ettim iz’ânı 

 

Âşık-ı sadıkın dünya katında 



Bir şeyi kalildir eşya katında 

Bir katreyiz bunca derya katında 

Arzulayıp gidiyoruz ummanı 

 

 



Der ki 

Âşık Ömer sâde sözleriz 

İlm-i hakikatte biz can özleriz 

Postumuzun abdalıyız gözleriz 

Tekye-i aşk içer yolu erkânı

6

 



                                                

6

  Şairnameler  adlı  kitabımın  ilk  baskısında  38  sekiz  dörtlük  olarak  yayımladığım  şiiri,  Sadettin 



Nüzhet Ergun’un Âşık Ömer’in Hayatı ve Şiirleri (Semih Lütfi Matbaası ve Kitabevi, İstanbul, 1936, s. 

431-434.) adlı kitabından aktarmıştım. Bu  nüsha British Museum’daki bir yazma divandan içinde 

yer  almaktadır.  Prof.  Dr.  Şükrü  Elçin  de  Millî  Kütüphanede  Fahri  Bilge  Yazmaları  arasında  bu 

şairnamenin bir başka nüshasını bulmuştur. Bu nüshadaki şiirin dörtlük sayısı ise 59’dur. Buradaki 

metin,  her  iki  nüshanın  karsılaştırılmasıyla  ortaya  konulmuştur.  Ancak  dörtlüklerden  birisi 

okunamadığından buraya alınmamıştır. 

Sadeddin Nüzhet ERGUN, Âşık Ömer Hayatı ve Şiirleri, İstanbul (1936), s. 431–434. / Şükrü ELÇİN, 

Halk Edebiyatı Araştırmaları I,

 Ankara, 1988, s. 319-333. 



13 

 

 



BOSNAVΠ(XIX. Yüzyıl) 

 

Âşıklar Destanı 



Bahr-ı hakikate garik olanlar 

Bârî’ye hamd etmek hezar demişler 

Rûz u şeb aşık ile refik olanlar 

Dâr-ı dünyâ hep zehr-i mâr demişler 

 

İbtida mevlâ’ye şükür edelim 



Ruz u şeb hazretin zikir edelim 

Mevti unutmayıp fikir edelim 

Mevt âdemi hergün arar demişler 

 

Nice kim âşıklar geldi cihana 



Lâzım oldu getirelim dihâna 

Nihân olmaz bir şey ehl-i irfâna 

Cahile aşikâr olmaz demişler 

 

Harf-i hece ile eyleyelim yâd 



Ruhlarını Mevlâ dâim ede şâd 

Cümlemizi Allah eyledi irşâd 

Âşıkın gönlünde esrâr demişler 

 

Ecrî’den edelim ey yâr feth-i bâb 



Usulî’nin bağrı olmuştur kebâb 

İshâkî aşk ile olmuştur bitâb 

Ahû olmuşdurur nâmdâr demişler 

 

Beyanî’nin sözü kamu bî-hemta 



Bâkî, Beyanî’den dediler âlâ 

Bahayî öğrendi allemü’l-esmâ 

Basrî bir lutfu girdigâr demişler 

 

Türâbî’nin kelâmını beğendim 



Tamamî demiştir aşktan usandım 

Tâibî’n sözüne aldanıp yandım 

 

Tebrizî’de imân ikrar demişler 



 

Senayî etmekte sena ruz u şeb 

Sebatî de feda etti varın hep 

Sebabî (?) ariftir hem de ehl-i şeb 

Sabit’te çokdürür raz-kâr demişler 

 



14 

 

Celalî celil eyleye rahmet 



Cevrîyâ kendinden eyledi nefret 

Camî’ye vermiştir Hüda çok hikmet 

Cünunî aşk ile ağlar demişler 

 

Âşıklara oldu 



Hayatî sertaç 

Halimî derdine bulmadı ilaç 

Hamdi’yi dediler rehnüma mizaç 

Hafızî sever bir dildar demişler 

 

Huldî bir aşk ile etmekte efgan 



Halilî’ye himmet eyleye Rahman 

Hıdıvî dediler bir ehl-i divan 

Hüdayî sohbette karar demişler 

 

Delilî olmuştur dillerde destan 



Dehrî de dehirde tekâmül ey can 

Demirci olmuştur bir merd-i meydan 

Daima ağlıyor zâr zâr demişler 

 

Zatî’yi aşk ile velvele saldı 



Zakirî derler aşk rahında kaldı 

 

Zikrî ahir sazı yarlara çaldı 



Zekayî de sahip kibar demişler 

 

 



Raşidî âşıktır cihanda nadir 

Rüstemî’den oldu marifet sadır 

Ruhî de dasitan yapmaya kadir 

Recaî de sever bir yar demişler 

 

Zühdî’nin kelamı bir hoşça makam 



Zarî bir âşık-ı sadıktır tamam 

Zeminî kalender söylerdi müdam 

Zerde ile pilav uyar demişler 

 

Seyranî değildir fehm ile irfan 



Sülukî olmuştur merd-i sühendan 

Suzî’nin başına gelmiştir tufan 

Salimî’yi anma zinhar demişler 

 

Şakirî olmuştur dehre ser-efraz 



 

Şevkî de dediler âşık-ı mümtaz 

Şem’î dükkanında eyleyor avaz 

 

Şahidî sahib-i vekar demişler 



 


15 

 

Suphî sözlerini sahih eyledi 



Sabahî de bir hoş gazel söyledi 

Salihî aşk ile gör ki n’eyledi 

Sadıkî sahib-i esrar demişler 

 

Zaifî kendini eyledi zaif 



Ziya’nın kelamı gayetle şerif 

Zaif aşk bahrine dalmıştır nahif 

Ziyaî dağları aşar demişler 

 

Tuluî cihana geldi bî-bedel 



Tahirî söyledi bir hoşça gazel 

Taristan ilinde çokdürür güzel 

Taş yalınız olmaz divar demişler 

 

Zahirî destanı tuttu âlemi 



Zuhurî olmuştur onun hemdemi 

Zarifî methettim sanur âdemi 

Zulm ile mülk olmaz paydar demişler 

 

Âşık Ömer oldu cümleye sultan 



Âlemî dediler bir hub-ı zaman 

Âdlî’nin remzini anlamaz her can 

Ukulî meddahtır her bar demişler 

 

Gafurî’ye vacib oldu ma’rifet 



Gaffarü’z-zünubsun eyle mağfiret 

Gailî de dağı tuttu meskenet 

Gam yiyip çekmesin gubar edmişler 

 

Fehmî’nin kelamı cümleden âlâ 



Feyyazî’nin olsun mekanı bâlâ 

Fuzulî başında bir kuru belâ 

Fevzî’yi affetsin Gaffar demişler 

 

Kabulî’ye çoktan âlimdir dendi 



 

Kadirî’ye eylemişler pesendi 

Kadimî’yi her işiten beğendi 

Kaimî âşık-ı serdar demişler 

 

Gevherî sahib-i belâgat ayân 



Kenzî’ye dediler şair-i cihan 

Kemalî nadide bulunur revan 

Kâtibî’nin başı pınar demişler 

 



16 

 

Lüzumî olmuştur candan feragat 



Lamiî’de çoktur meyl-i muhabbet 

Latifî dilberi eyledi ülfet 

(?) candan bîzâr demişler 

 

Mahzunî cihanda söylenir müdam 



Mahfî de olmuştur sahib-i ikram 

Bulunmaz 

Mevzunî gibi vesselâm 

Meramî’nin sözü uyar demişler 

 

Nebatî’de çoktur aşk ile sevda 



Niyazî’ye rahmet eyleyen Hüda 

Nakşî’nin sözleri nakşeder peyda 

Nesimî bulmuştur esrar demişler 

 

Vücuhî’yi sahib-i divan dediler 



Vehbî’ye âlemde iyan dediler 

Vefayî sahib-i iz’an dediler 

Vahyî’dir hub-ı güftar demişler 

 

Haşimî’ye Hak’tan oldu hidayet 



Hebayî ruz u şeb bîzâr-ı hasret 

 

Hevesî sahib-i irfan be-gayet 



Hemdemî söyledi ihbar demişler 

 

Yarî kelamını duyup beğendim 



Yazıcı’ya lâyık olmuş pesendim 

Yeksanî olmuştur bugün efendim 

Yanbolu’da oldu pazar demişler 

 

Sana şükür olsun ey Rabbü’l-enam 



Bu destanı çünkü eyledin itmam 

Nazire verene hasıl-ı kelam 

Aferinler olsun hezar demişler 

 

Âşıkları şükür zikir eyledik 



Bahr-i aşka varıp fikir eyledik 

Hüdâ’nın lutfuna şükür eyledik 

Bosnavî de sâhip eş’âr demişler

7

 



                                                

7

 Mehmet Halit BAYRI’nın ifadesine göre şiirin orijinali kendisindedir ve Âşık Çınarî’nin oğlu Hacı 



Haşim’in  destan  defterinden  istinsah  edilmiştir.  Tamım1  34  dörtlüktür  ve  hemen  hemen  her 

dörtlükte  mısraların  başında  ilgili  harfle adı  başlayan  âşıkların  adları  zikredilmiş  ve  özelliklerine 

yer  verilmiştir.  Destanda  şöhretli  şairlerin  yanı  sıra  ilk  defa  adından  söz  edilen  şairler  de 

bulunmaktadır.  Bunların  yanında  Karacaoğlan,  Dertli  ve  Erzurumlu  Emrah  gibi  ünlü  âşıklardan 

söz  edilmemesi  dikkat  çekicidir.  M.  Halit  BAYRI,  Âşıklar  Destanı,  Çınar,  Aylık  İlmî  Edebî  İçtimaî 



17 

 

 



                                                                                                                                 

Mecmua,


 Ankara, yıl:1, S.1, Mart 1941, s. 3-6. / Sadettin Nüzhet ERGUN, Bektaşî – Kızılbaş Alevi ve 

Nefesleri, 



C. III, İstanbul, 1956, 159. 


Yüklə 133,34 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə