Microsoft Word Beyanat-2011. doc-final doc



Yüklə 69.1 Kb.

tarix14.09.2018
ölçüsü69.1 Kb.


 

Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının 2011-ci il üçün pul və maliyyə 



sabitliyi siyasətinin əsas istiqamətləri barədə 

B Ə Y A N A T I  

2010-cu ildə qlobal iqtisadiyyat resessiyadan tədricən çıxmağa başlamış, iqtisadi 

canlanma meylləri yaranmışdır. Lakin, böhrandan sonra dünya iqtisadiyyatında yenicə 

başlamış “tarazlaşma”, aparıcı iqtisadi mərkəzlərdə struktur və makroiqtisadi problemlər, o 

cümlədən büdcə dayanıqsızlığı qlobal artımın qeyri-bərabər getməsinə  və sabit olmamasına 

gətirib çıxarmışdır. Eyni zamanda dünya maliyyə sistemində  əhəmiyyətli risklərin hələ  də 

qalması maliyyə bazarlarında yüksək volatilliyin yaranmasına səbəb olmuşdur.  

Bu mürəkkəb qlobal fonda Azərbaycan iqtisadiyyatında cari ildə  də artım və inkişaf 

prosesləri davam etmiş, dayanıqlı makroiqtisadi sabitlik hökm sürmüşdür. Bütövlükdə, qlobal 

böhranın təsirləri aradan qaldırılmışdır. Ölkə iqtisadiyyatının maliyyə dayanıqlığı daha da 

güclənmiş, valyuta ehtiyatlarının əhəmiyyətli artımı baş vermişdir.  

2010-cu ildə Mərkəzi Bank pul siyasətinin bəyan olunmuş başlıca istiqamətlərinə uyğun 

olaraq öz fəaliyyətini inflyasiyanın məqbul səviyyədə saxlanmasına, manatın məzənnəsinin 

sabitliyinin qorunmasına, bank-maliyyə sektorunda sabit inkişafın və dayanıqlığın təmin 

olunmasına yönəltmişdir. Bu hədəflərin realizasiyası  çərçivəsində  Mərkəzi Bank il ərzində öz 

siyasətinə çevik korreksiyalar etməklə makroiqtisadi və maliyyə sabitliyini qorumuş, habelə 

iqtisadi artıma zəruri dəstək vermişdir.  

Mərkəzi Bankın 2011-cu il və strateji dövr üçün fəaliyyətinin  əsas istiqamətləri son 

qlobal meyllərə  və milli iqtisadiyyatın yeni inkişaf çağırışlarına  əsaslanır. Pul siyasətinin 

başlıca hədəfini makroiqtisadi sabitliyin təmin olunması  təşkil edəcəkdir. Bank sektorunda 

maliyyə sabitliyinin təmin olunması  Mərkəzi Bankın digər hədəfi olacaqdır. Bu hədəflərə nail 

olmaq üçün Mərkəzi Bank pul siyasətinin və bank nəzarətinin strateji çərçivəsinin davamlı 

təkmilləşməsini həyata keçirəcəkdir. Eyni zamanda makroiqtisadi koordinasiyanın daha da 

güclənməsinə və bank sektorunun maliyyə dərinliyinin artırılmasına zəruri dəstək veriləcəkdir.  

 

1. 2010-cu ildə iqtisadi vəziyyət və Mərkəzi Bankın siyasəti 

1.1. Qlobal iqtisadiyyatda vəziyyət  

2010-cu ildə dünya iqtisadiyyatında artım meyli yaranmış, lakin, bununla belə, 

qlobal bazarlarda yüksək volatillik müşahidə edilmişdir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun son 

proqnozuna görə, 2010-cu ildə qlobal iqtisadi artımın 4.8% olacağı gözlənilir. Dünya 

iqtisadiyyatında artım başlasa da, bu, özünün sektorial assimmetrikliyi və regional qeyri-



 

bərabərliyi ilə səciyyələnir. Əsasən inkişaf etməkdə olan ölkələr hesabına baş verən canlanma 



maliyyə sektoru ilə müqayisədə korporativ sektorda daha qabarıq olmuşdur. Makroiqtisadi 

tarazsızlığın və struktur problemlərin kəskinləşməsi fonunda yaranmış qeyri-müəyyənliklər 

bazarlarda volatilliyi artırmışdır. Belə ki, əmtəə qiymətlərinin  əhəmiyyətli artması, maliyyə 

bazarlarında isə aparıcı valyutların məzənnələrində  və fond indekslərində yüksək dəyişkənlik 

müşahidə edilmişdir. Xüsusilə neftin qiymətində  əhəmiyyətli artım baş vermiş,  ərzağın 

bahalaşması isə  əsasən buğda ixrac edən ölkələrdə  məhsuldarlığın azalması ilə  əlaqədar 

olmuşdur.  

Qlobal böhran dövründə ABŞ  və Avrozonada dövlət borcu əhəmiyyətli artaraq 

iqtisadiyyata fiskal dəstək imkanlarını məhdudlaşdırmışdır.  İnkişaf etmiş ölkələrdə büdcə 

kəsirləri orta hesabla Ümumi Daxili Məhsulun 9%-nə çatmış, dövlət borcu isə Ümumi Daxili 

Məhsulun həcminə yaxınlaşmışdır. Bu şəraitdə bir sıra ölkələr fiskal konsolidasiya, o cümlədən 

sosial xərclərin dondurulması planlarını elan etmişlər. Pensiya islahatlarının da mühüm yer 

tutduğu bu planların əsasən xərclərin azaldılması yolu ilə aparılacağı gözlənilir. Konsolidasiya 

tədbirləri qısamüddətli dövrdə aktivliyə neqativ təsir etsə də, uzunmüddətli dövrdə onun iqtisadi 

artımı yüksəldəcəyi gözlənilir.  

Resessiya başa çatdıqca, mərkəzi banklar tədricən öz başlıca mandatına - inflyasiya 

hədəfinə prioritet verməyə başlamışlar.  İl  ərzində ABŞ-da monetar siyasət yumşaldıldığı 

halda, Çində  sərtləşmə, Avropada isə neytral siyasətə üstünlük verilmişdir.  Eyni zamanda 

iqtisadi artımı  dəstəkləmək məqsədilə milli valyutaların qarşılıqlı  dəyərsizləşməsinə qarşı 

qlobal koordinasiya səyləri gücləndirilmişdir.  İqtisadi artımın stimullaşdırılması  vəzifəsinin 

başqa vasitələrlə, əsasən struktur islahatlarla həyata keçirilməsi məqsədəuyğun sayılmışdır.  

 

1.2. Azərbaycan iqtisadiyyatında proseslər 

Qlobal böhranın neqativ təsirlərinin neytrallaşdırılması  şəraitində iqtisadi artımın  

mənbələri daha da canlanmağa başlamışdır.  Ötən 11 ayda iqtisadi artım 4.5% olmuş, o 

cümlədən qeyri-neft sektoru 5.9% artmışdır. Sənayedə faktiki istehsal indeksinin və istehsal 

güclərindən istifadə  səviyyəsinin yüksəlməsi müşahidə olunmuşdur. Mikroiqtisadi 

monitorinqlərə görə istehsalı  və dövriyyəsi çoxalan müəssisələrin sayı ötən illə müqayisədə 

artmışdır. Qeyri-neft sənayesində artım 5.9% olmuş, sənaye, xidmət və ticarət üzrə Biznes İnam 

İndeksi ötən ilə nəzərən yaxşılaşmışdır. Bu şəraitdə iqtisadiyyatda məşğul olanların sayı artmış, 

sənaye, xidmət, ticarətdə məşğulluq gözləntiləri ötən illə müqayisədə yaxşılaşmışdır. 

Cari ilin ötən 11 ayında əhalinin nominal pul gəlirlərinin 12%, ev təsərrüfatlarına bank 

kreditlərinin isə 14.7% artımı daxili tələbin artmasına müsbət təsir etmişdir. Son aylar ticarət 

şəbəkəsində uzunmüddətli istifadə  əşyaları üzrə  yığılmış ehtiyatların azalması müşahidə 




 

olunmuşdur. Ticarətdə faktiki satış, xidmətdə isə  tələb indeksinin yüksəlməsi baş vermişdir. 



Ötən 11 ayda investisiya qoyuluşları 15.2%, o cümlədən qeyri-neft sektorunda 7.7% artmışdır.  

Qlobal böhranın təsirlərinin sovuşması fonunda ölkənin xarici mövqeyində 

yaxşılaşma davam etmişdir. Cari ildə  tədiyə balansına ixrac qiymətlərinin yüksəlməsi, 

bankların xaricdən kredit cəlb etmək imkanlarının tədricən bərpası, xarici maliyyə axınlarının 

artması pozitiv təsir etmişdir. 2010-cu ilin 9 ayında cari əməliyyatlar hesabının profisiti ötən ilin 

eyni dövrünə nəzərən 69% yüksələrək 12 mlrd. $-a yaxınlaşmışdır ki, bu da kapital hesabının 

kəsirini örtərək valyuta ehtiyatlarını 9.7 mlrd. $-dan çox artırmışdır. Strateji valyuta ehtiyatları 

1 dekabr 2010-ci il tarixinə 30 mlrd. $-a çatmış  və 3 illik mal və xidmət idxalına kifayət 

etmişdir.  

 

1.3. Pul siyasəti və makroiqtisadi sabitlik 



2010-cu ildə  Mərkəzi Bank makroiqtisadi sabitliyə  təsir edən amilləri nəzarətdə 

saxlayaraq adekvat siyasət həyata keçirmişdir.  Pul siyasəti qarşısında qoyulmuş son və 

aralıq hədəflərə nail olunmuş, pul kütləsi optimal səviyyədə  tənzimlənmiş, manatın 

məzənnəsinin sabitliyi qorunmuşdur. Nəticədə əsas hədəf olan inflyasiya təkrəqəmli səviyyədə 

qalmışdır.   



Mərkəzi Bank məzənnə siyasətini valyuta bazarında təklif kanallarının genişlənməsi 

şəraitində  həyata keçirmişdir. Ötən 11 ayda Mərkəzi Bank valyuta bazarında 1 mlrd. $-dan 

çox həcmdə xarici valyuta alışı  həyata keçirmişdir. Manatın ABŞ dollarına qarşı nominal 

məzənnəsi sabit qalaraq 0.4% möhkəmlənmişdir. Qeyri-neft sektoru üzrə real effektiv məzənnə 

demək olar ki, neytral qalmış, Azərbaycanın qeyri-neft ixracının çox hissəsinin getdiyi yaxın 

xarici ölkələr üzrə isə ucuzlaşmışdır ki, bu da rəqabət qabiliyyətinə müsbət təsir etmişdir. 

 

İqtisadi tsikldəki meylləri nəzərə alaraq 2010-cu ildə  Mərkəzi Bank yumşaq pul 



siyasətini davam etdirmiş, lakin, dəqiqləşmiş proqnozları nəzərə alaraq noyabr ayında pul 

siyasətinin “neytrallığı” istiqamətində  qərarlar qəbul etmişdir.  İşgüzar aktivliyi 

dəstəkləmək üçün cari ilin oktyabr ayının sonunadək Mərkəzi Bank pul siyasətini dəyişməmiş, 

uçot dərəcəsi 2%, məcburi ehtiyat norması 0.5% səviyyəsində qalmış, likvidlik pəncərəsi isə 

açıq saxlanmışdır. Mərkəzi Bankın əməliyyatları hesabına cari ilin 11 ayında manatla geniş pul 

kütləsi 20.2% artmışdır. Bu, faiz dərəcələrinə azaldıcı  təsir etmişdir. Lakin, ilin II yarısının 

sonlarında Mərkəzi Bank tərəfindən daim təhlil olunan tsikl göstəriciləri arasında pul 

siyasətinin korreksiyası lehinə olan göstəricilərin sayı artmağa başlamışdır. Məcmu tələbin 

canlanması, inflyasiya amillərini və tədiyə balansının proqnozlarını nəzərə alaraq Mərkəzi Bank 

noyabr ayının 1-dən uçot dərəcəsinin 3%-ə qaldırılmasına dair qərar qəbul etmişdir. Eyni 



 

zamanda pul kütləsinin xarici amillərini tənzimləmək məqsədilə bankların xarici öhdəliklərinə 



0.5% məcburi ehtiyat norması tətbiq edilmişdir.  

Dövr ərzində inflyasiya təkrəqəmli səviyyədə qalmış, cari ilin 11 ayının yekunu üzrə 

orta illik inflyasiya 5.5%, son bir ildə isə 7.4% təşkil etmişdir. Partnyor ölkələrdə 

inflyasiyanın sürətlənməsi, xüsusən də  ərzaq istehsalının azalması inflyasiyaya artırıcı  təsir 

göstərən önəmli faktor olmuşdur. Əlverişsiz təbii mühit kənd təsərrüfatı istehsalının azalmasına 

səbəb olmuş, nəticədə kənd təsərrüfatında istehsalçı qiyməti indeksi 11 ayda 3.7% yüksəlmişdir. 

Bütün bunlara baxmayaraq, cari ilin sonuna inflyasiyanın təkrəqəmli səviyyədə qalacağı 

gözlənilir. Daşınmaz əmlak bazarında isə qiymətlərin azalması prosesi davam etmişdir.  



 

1.4. Bank sektorunda inkişaf  və maliyyə sabitliyi siyasəti 

 

2010-cu ildə Azərbaycan bank sisteminin göstəriciləri artmaqda davam etmişdir. 

İlin əvvəlindən bankların məcmu kapitalının artımı 7.9% təşkil etmişdir. Ötən 11 ayda əhalinin 

əmanətləri 22.8%, kredit qoyuluşları 8.1%, bank aktivləri isə 8,8% artmışdır. Dövr ərzində 

müddətli depozitlərin 30.2% artması bank sisteminə inamın yüksəlməsini xarakterizə edir. 

Qlobal maliyyə bazarlarında canlanma bank sektorunun daxili mənbələrlə yanaşı xarici 

maliyyələşmə mənbələrinə çıxışını bərpa etmişdir. 

 

Bank nəzarəti üzrə formalaşan Bazel-III standartlarını nəzərə alaraq Mərkəzi Bank 

özünün makroprudensial çərçivəsini təkmilləşdirmişdir.  Prudensial tədbirlər sistem 

risklərnin minimallaşdırılması, bankların sabit fəaliyyətinin təmin edilməsi və etimadın 

saxlanılmasına yönəldilmişdir. Kapital, likvidlik və makroprudensial nəzarət alətləri üzrə yeni 

Bazel-III  konsepsiyasına  əsasən maliyyə sektoruna yeni dayanıqlıq normativlərinin tətbiqi 

tövsiyə olunmuşdur. Bu normativlər bütövlükdə, bank sektorunun protsiklik davranışlarını 

məhdudlaşdıraraq onları iqtisadi şokların mənfi təsirlərindən daha etibarlı şəkildə qorumalıdır. 

Bunları nəzərə alaraq, Azərbaycan Mərkəzi Bankı aşağıdakı tədbirləri həyata keçirmişdir:  

 

Bankların idarəetmə potensialı və risk menecment sistemləri gücləndirilmişdir; 



 

Maliyyə ehtiyatlanması səviyyəsi daha da artırılmışdır; 

 

Aktivlərin sağlamlaşdırılması tədbirləri davam etdirilmişdir; 



 

Kapitalizasiya proqramları qəbul edilmiş və həyata keçirilməyə başlanmışdır; 

 

Likvidliyin idarə edilməsinin yeni çərçivəsi qəbul edilmiş, yeni normativlərin tətbiqi 



üçün hazırlıq işlərinə başlanılmışdır. 

Mərkəzi Bank tərəfindən həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində Azərbaycan bank 

sistemi maliyyə dayanıqlığını qorumuşdur. Bank aktivlərinin keyfiyyət göstəriciləri dayanıqlı 

həddlərdə qorunaraq  stabilləşmiş, real sektorun və  əhalinin bank sisteminə vaxtı keçmiş 

borclarının xüsusi çəkisi 5%-i keçməmişdir. Potensial risklərin çox hissəsi özəl banklar 



 

tərəfindən tanınmış  və onlar üzrə  zəruri ehtiyatlar yaradılmışdır. Bank sistemi optimal 



gəlirliyini qorumuş  və investisiya cəlbediciliyini saxlamışdır. Hazırda ümumi likvidlik 

səviyyəsi yüksəkdir. Bank sektoru potensial risklərin örtülməsi və aktivliyin dəstəklənməsi 

üçün zəruri kapital səviyyəsinə malikdir. Kapitalın adekvatlıq göstəricisi 12%-lik normaya qarşı 

16.8% təşkil edir. Stress-testlər  göstərir ki, bank sistemi makroiqtisadi şoklara dözmək və 

itkiləri örtmək qabiliyyətinə malikdir.  

 Bank  sektorunun  regional  şəbəkəsi və regionlarda iqtisadi subyektlərin bank 

xidmətlərinə  çıxış imkanları genişlənmişdir.  Regionlara kredit qoyuluşları 12%-dən çox 

artmış, bank filiallarının sayı 316-ə çatmışdır. “Azərpoçt” layihəsi uğurla başa çatdırılmış, poçt 

şöbələri məhdud bank əməliyyatları aparmağa başlamışlar. Poçt-bank sisteminin fəaliyyətə 

başlması regionlarda maliyyə xidmətləri  şəbəkəsinin genişlənməsinə  və  rəqabət mühitinin 

yaxşılaşmasına imkan yaratmışdır.  

İpoteka kreditləşməsi cari ildə  də iqtisadi aktivliyin dəstəklənməsində mühüm rol 

oynamışdır.  İpoteka kreditləşməsi üçün dövr ərzində bazar resurslarının cəlb olunması 

praktikası davam etdirilmişdir. Ötən 11 ayda İpoteka Fondu vasitəsilə müvəkkil kredit 

təşkilatları  tərəfindən ümumilikdə 2213 nəfərə 87.3 mln. manat məbləğində ipoteka krediti, o 

cümlədən 453 nəfərə 15 mln.manat məbləğində sosial ipoteka verilmişdir. Eyni zamanda, son 

qlobal maliyyə böhranı nəzərə alınmaqla ipoteka mexanizmində adekvat təshihlər aparılmışdır. 

İpoteka kreditləri üzrə portfel yüksək dərəcədə sağlam olmuş  və kreditlər üzrə ödənişlərdə 

gecikmələr müşahidə edilməmişdir.   

 

2. 2011-cu il üçün pul və maliyyə sabitliyi siyasətinin əsas istiqamətləri 

2.1. Qlobal iqtisadi proqnozlar və makroiqtisadi siyasət çağırışları 

2011-ci ildə dünya iqtisadiyyatının artımı proqnozlaşdırılsa da, bu artımın qeyri-

sabitliyin və  əhəmiyyətli risklərin tam aradan qalxmaması fonunda baş verəcəyi 

gözlənilir.  Belə ki, Beynəlxaq Valyuta Fondunun son proqnozlarına görə 2011-cu ildə qlobal 

artımın 2010-cu illə müqayisədə 0.8% bəndi az olacağı (4.2%) gözlənilir.  Ərzaq istehsalının 

azalması ilə bağlı dünyada inflyasiyanın güclənməsi gözləntiləri yaranmışdır.  

Dünya iqtisadiyyatının tarazsızlığı, bununla bağlı yaranmış qeyri-müəyyənliklər 

qlobal tələbin,  əmtəə bazarlarının və maliyyə axınlarının qeyri-sabitliyini artırır.  Fiskal 

konsolidasiya planlarının reallaşması  və maliyyə sektorunda risklərin qalması  şəraitində 

qısamüddətli dövrdə  işsizlik probleminin hələ  də qalacağı gözlənilir. Bu şəraitdə beynəlxalq 

institutlar xarici ticarətdə defisitli ölkələrlə profisitli ölkələr arasında tarazlaşmanın qlobal 

sabitlik üçün önəmli amil olacağı qənaətindədirlər. Birincilər, fiskal intizamı gücləndirmək və 



 

yeni struktur islahatlarla xarici tələbin artmasına nail olmalı, ikincilər isə  məzənnə rejimlərini 



sərbəstləşdirməklə daxili tələbi stimullaşdırmalı, habelə inflyasiyanın artması  şəraitində pul 

siyasətinin sərtləşdirilməsi imkanlarını da diqqətdə saxlamalıdırlar.  Təbii resurs ixrac edən 



ölkələr isə xammal ixracından topladıqları maliyyə aktivlərini daxili tələbin stimullaşdırılması 

məqsədlərinə istifadə edərkən fiskal dayanıqlıq meyarlarını gözləməlidirlər. Eyni zamanda milli 

iqtisadiyyatın tsiklik həssaslığını azaltmaq və iqtisadi artımın daha dayanıqlı, uzunmüddətli 

mənbələrini təmin etmək üçün diversifikasiya siyasətini həyata keçirməlidirlər.    



Beynəlxalq maliyyə institutları inflyasiyaya, iqtisadi artıma və maliyyə köpüklərinə 

ayrı-ayrılıqda təsir edilməsində  fərdi makroiqtisadi vasitələrin tətbiqini tövsiyə edirlər. 

Qiymətlərin sabitliyi pul siyasətinin başlıca hədəfi olaraq qalmalı, bununla belə “kontrtsiklik” 

makroprudensial siyasətlə tamamlanmalıdır. Prudensial alətlər “ünvanlı” olduğundan onlar 

iqtisadi volatilliyə  səbəb olmadan köpükləri effektiv idarə etmək imkanlarını artırır. Qlobal 

iqtisadi tarazlaşmanın qısa zamanda baş verməsi üçün əsas vasitə isə struktur siyasətinin həyata 

keçirilməsidir. Xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə bazar mexanizmlərində olan boşluqları 

aradan qaldırmaq üçün geniş derequlyasiya tədbirləri mühüm rol oynaya bilər.  

 

2.2. Azərbaycan iqtisadiyyatının proqnozları və strateji çağırışlar  

Makroiqtisadi proqnozlar 2011-ci ildə Azərbaycanın xarici iqtisadi mövqeyinin 

əhəmiyyətli güclənəcəyini göstərir. Qlobal iqtisadi artım  şəraitində 2011-ci ildə  əsas ixrac 

məhsulları qiymətlərinin  əlverişli qalacağı  və neft gəlirlərinin artacağı, xaricdən ölkəyə 

maliyyə-investisiya axınının güclənəcəyi gözlənilir. Tədiyə balansının cari hesabında 

əhəmiyyətli profisitin qalacağı, strateji valyuta ehtiyatlarının isə daha da artacağı 

proqnozlaşdırılır. Ölkənin kredit reytinqinin yüksəlməsi isə iqtisadiyyata xarici kapital 

axınlarının artması üçün əlverişli şərait yaradır. Bütün bunlar 2011-ci ildə manatın məzənnəsinə 

və pul kütləsinə təsir edəcək fundamental amillərdir.  

2011-ci ildə daxili tələbin “təmkinli” artımı, xarici tələbin isə  tədrici yüksəlməsi 

şəraitində iqtisadi artımın davam edəcəyi proqnozlaşdırılır.  Ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf 

proqnozlarına uyğun olaraq neft sektorunun stabilləşməsi  şəraitində iqtisadi artımın başlıca 

olaraq qeyri-neft sektoru hesabına olacağı gözlənilir. Bunun da əsasən daxili tələbdən 

qaynaqlanacağı ehtimal olunur. Dövlət xərclərinin və özəl tələbin təkrəqəmli templə artması, 

qeyri-xammal ixracının tədrici genişlənməsi qeyri-neft sektorunda artım templərini 

formalaşdıran başlıca amillərdir. Bu şəraitdə 2011-ci ildə Ümumi Daxili Məhsulun potensial və 

faktiki səviyyəsi arasındakı fərqin azalacağı gözlənilir.  

2011-ci ildə dövlət xərclərinin konservativ artımı fiskal dayanıqlıq istiqamətində 

mühüm addımdır.  Fiziki və sosial infrastrukturun modernizasiyası istiqamətində  əldə edilən 



 

yüksək nəticələri nəzərə alaraq daxili fiskal konsolidasiyanın gücləndirilməsi, dövlət xərclərinin 



yeni inkişaf prioritetlərinə – iqtisadiyyatın diversifikasiyası, ixrac potensialının yüksəldilməsi, 

insan kapitalının inkişafı istiqamətlərinə yönəldilməsi vəzifəsi aktuallaşır.   

Bütövlükdə, neft gəlirlərinin həcmini nəzərə alaraq inflyasiyanın monetar amillərinə 

koordinasiya olunmuş  nəzarətin gücləndirilməsi zərurəti artır. 2011-ci ildə inflyasiya 

səviyyəsinə daxili tələblə yanaşı, partnyor ölkələrdə, habelə dünya ərzaq bazarlarında 

qiymətlərin qalxması da təsir edə bilər. Bütün bunlar növbəti ildə makroiqtisadi sabitlik 

hədəflərinin əsas prioritetə çevrilməsini şərtləndirir. 

 

  

2.3. Pul siyasətinin hədəfləri və strateji çərçivəsi 



Qlobal böhranın neqativ təsirlərinin artıq neytrallaşdığını  nəzərə alaraq, növbəti ildə 

Mərkəzi Bank öz mandatına uyğun olaraq pul siyasətini makroiqtisadi sabitliyin təmin 

olunmasına yönəldəcəkdir.  

Makroiqtisadi proqnozları, o cümlədən xarici iqtisadi amilləri və neft gəlirlərinin 

artmasını  nəzərə alaraq Mərkəzi Bank 2011-ci ildə pul siyasəti qarşısında aşağıdakı 

hədəfləri məqsədəuyğun hesab edir:  

 

İllik (12 aylıq) inflyasiyanın təkrəqəmli səviyyədə saxlanması  və inflyasiyanın yüksək 



volatilliyinin qarşısının alınması.  

Bu hədəfin realizasiyasında digər iqtisadi qurumların da fəaliyyətinin koordinasiyası mühüm 

rol oynayacaqdır.  

Bu hədəflərin realizasiyası üçün manatın məzənnəsinin valyuta təklifi və  tələbi 

əsasında dəyişməsi vacib şərtlərdəndir, lakin, maliyyə sabitliyi prioritetlərini də  nəzərə 

alaraq məzənnənin kəskin volatilliyinə yol verilməyəcəkdir. Uzunmüddətli dövrdə Mərkəzi 

Bank inflyasiyanın daha effektiv hədəflənməsini təmin etmək üçün çevik məzənnə rejimlərinə 

keçid prosesini davam etdirəcəkdir. Belə ki, dünya təcrübəsində çevik məzənnə rejimləri pul 

kütləsinə  nəzarətin gücləndirilməsinin başlıca  şərti hesab olunurlar. Bu və ya digər rejimə 

tədrici keçid valyuta gəlirlərinin diversifikasiya səviyyəsi, valyuta risklərini sığortalayan 

maliyyə alətlərinin inkişafı, dollarlaşmanın azaldılması, maliyyə bazarının dərinliyi, habelə, 

manatın ixrac sektorunun rəqabət qabiliyyətinə real təsir səviyyəsindən asılı olaraq mümkün 

olacaqdır.              



Mərkəzi Bank pul siyasəti hədəflərini yerinə yetirmək üçün bazar alətlərindən çevik 

istifadə edəcəkdir. Faiz dəhlizinin parametrləri, o cümlədən uçot dərəcəsi inflyasiya səviyyəsi, 

iqtisadi tsikl və maliyyə bazarlarındakı  vəziyyətdən asılı olaraq tənzimlənəcəkdir. Bank 

sisteminin likvidliyi əsasən qısamüddətli  əməliyyatlar vasitəsilə idarə olunacaqdır. Nisbətən 



 

uzunmüddətli yenidən maliyyələşmə əməliyyatları isə yalnız xüsusi zərurət kəsb edən hallarda 



tətbiq olunacaqdır. Məcburi ehtiyat normalarının tətbiqi mexanizmi daha da təkmilləşdiriləcək, 

normanın səviyyəsi bank sektoruna “qaynar kapital” axınının miqyasından asılı olaraq müəyyən 

olunacaqdır. Pul siyasəti alətlərinin makroiqtisadi effektivliyini artırmaq üçün banklararası pul 

bazarında aktivliyin təşviqi davam edəcəkdir.    



Pul siyasətinin institusional bazasının inkişafı diqqətdə saxlanacaq, iqtisadi 

diaqnostika, tədqiqat və proqnozlaşdırma bazası gücləndiriləcəkdir.  İqtisadi tsiklin 

izlənilməsi sisteminin tam formalaşması, bunun üçün makroiqtisadi və mikroiqtisadi 

statistikanın analitik dərinliyinin təmin olunması (aidiyyatı qurumlar ilə birlikdə), “tarazlı 

məzənnə”nin qiymətləndirilməsi,  əmlak bazarında “köpüyün” ölçülməsi, inflyasiyanın 

proqnozlaşdırılmasında yeni modellərin tətbiqi işləri davam etdiriləcəkdir.  

Müxtəlif iqtisadi şokların dinamik tədqiqi məqsədilə yerli xüsusiyyətlər, habelə 

postböhran dövrünün metodoloji çağırışları nəzərə alınmaqla ümumi tarazlıq modelinin nəzəri 

bazasında yeni  makroekonomik modelin işlənməsi nəzərdə tutulur. Bu model Mərkəzi Banka 

pul siyasətinin müxtəlif rejimlərində simulyasiyalar aparmağa və daha keyfiyyətli 

proqnozlaşdırmaya imkan verəcək.  

 

2.4. Bank sektorunda maliyyə sabitliyi siyasəti  

Postböhran çağırışlarını  nəzərə alaraq 2011-ci ildə  Mərkəzi Bank öz fəaliyyətini bank 

sektorunda maliyyə sabitliyini daha da gücləndirməyə yönəldəcəkdir. Uzunmüddətli dövrdə 

strateji hədəf iqtisadiyyatın diversifikasiyasında maliyyə sisteminin aktiv rolunu təmin etməkdən 

ibarətdir.  

2011-ci ildə  Mərkəzi Bankın bank sektorunda  maliyyə sabitliyi siyasəti aşağıdakı 

hədəflərin realizasiyasına yönələcəkdir:  

 

Kapital adekvatlığının qorunması; 

 

Optimal likvidlik səviyyəsinin saxlanması; 

 

Restrukturizasiyanın həyata keçirilməsi.   



2011-ci ildə tənzimləmə və nəzarət tədbirləri artım və dayanıqlıq arasında optimal 

nisbətin təminatına yönəldiləcəkdir.  Postböhran dövründə bank sektorunun daha stabil və 

dayanıqlı artım mənbələrinə söykənməsi vacib şərtdir. Bu, başlıca olaraq, maliyyə 

vasitəçiliyinin sağlam və uzunmüddətli iqtisadi artıma yönəlməsi zərurətini şərtləndirir. Bunun 

üçün bankların resurs bazasında uzunmüddətli yığım mənbələrinin, o cümlədən kapital 

bazarının rolunun artırılması zəruridir.     



 

Bank sisteminin stabil və təhlükəsiz inkişafının təmin edilməsi üçün tənzimlənmə və 



prudensial nəzarət çərçivəsinin yeni qlobal çağırışlara adaptasiyası davam etdiriləcəkdir. 

Bu məqsədlə mikro-prudensial (institutlar üzərində  fərdi nəzarət) nəzarətlə  əhatə olunmuş 

riskləri daha effektiv tənzimləmək üçün bank nəzarəti üzrə Bazel Komitəsinin platformasında 

tövsiyə edilmiş yeni alətlərin istifadəsi imkanlarının qiymətləndirilməsinə başlanacaqdır. Bank 

tənzimlənməsi və  nəzarətinin təkmilləşdirilməsi üçün makroprudensial yanaşmanın 

gücləndirilməsi başlıca vəzifə kimi müəyyənləşdirilmişdir.  



Bank aktivləri üzrə ehtiyatlanma siyasətinin yeni kontrtsiklik fəlsəfə  əsasında 

formalaşması son qlobal böhrandan sonra xüsusilə aktuallaşmışdır. Ənənəvi olaraq banklar 

fəaliyyətlərində “protsiklik” davranışa (iqtisadi artım dinamikasının arxasınca getmək meyli) 

meylli olurlar ki, bu da böhran zamanı  zəruri ehtiyat portfelinin olmaması ilə  nəticələnir. 

Kontrtsiklik yanaşmanın inkişafı bankların iqtisadi artım dövründə ehtiyatlı davranışını, böhran 

dövründə isə daha dayanıqlı olmalarını  şərtləndirəcək. Bunu nəzərə alaraq “kontrtsiklik-  

dinamik ehtiyatlanma” mexanizmləri tətbiq olunacaqdır. 



Banklarda kapital, likvidlik və kredit risklərinin təhlükəsiz həddə idarə edilməsi 

üçün Mərkəzi Bank aşağıdakı tədbirlərin realizasiyasını diqqətdə saxlayacaqdır:      

 

Növbəti ildən “leverec” (aktivlərin artımını kapitalın artımına bağlayan alət) normativinin 



tətbiqi, bu normativin kapitalizasiyaya əlavə təkan verməsi;  

 

Bank nəzarəti tərəfindən Bazel III çərcivəsində tövsiyə edilmiş kapitalın keyfiyyət 



parametrlərinə dair daha konservativ yanaşmanın tətbiqi, kapitalın daha stabil mənbələr 

hesabına formalaşdırılması;  

 

Bazel III platformasında tövsiyə edilmiş  qısamüddətli likvidliyinin idarə edilməsi 



alətlərinin tətbiqi üçün hazırlıq işlərinə başlanılması;  

 

Bankların maliyyə risklərinə qarşı davamlılığını artıran daxili institusional potensialın 



gücləndirilməsi. 

Bank sektorunun restrukturizasiyası  və dövlətsizləşdirilməsi, sektorda rəqabətin 

stimullaşdırılması əsas prioritetlətindən biri olacaqdır. Rəqabət şərtlərinin tam realizasiyası 

sektorun maliyyə vasitəçiliyi funksiyasının dərinləşməsi və bank-maliyyə xidmətlərinin 

keyfiyyətinin yüksəldilməsinin vacib amillərindən biridir. Bank sektorunun restrukturizasiyası, 

korporativ idarəetməyə olan keyfiyyətcə yüksək tələb bazarda rəqabət mühitinin 

gücləndirilməsinə imkan yaradacaqdır.  

 

Növbəti il və strateji dövrdə  Mərkəzi Bank başlıca vəzifəsini makroiqtisadi və maliyyə 

sabitliyinin qorunmasında və bu məqsədlə pul və maliyyə sabitliyi siyasəti strategiyalarının  

təkmilləşməsində görür. Bu, uzunmüddətli dövrdə dayanıqlı və dinamik iqtisadi artımın başlıca 

şərtlərindən biridir. Dayanıqlı iqtisadi artıma nail olunmasında ölkənin ixrac potensialının tam 

reallaşması  və diversifikasiya başlıca vasitədir. Bunun əsas  şərtləri birbaşa xarici 



10 

 

investisiyaların həcminin artırılması, kapital bazarının dərinləşməsi, institutların və insan 



kapitalının inkişafıdır.   



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə