Microsoft Word bvkm-xopks docx



Yüklə 3,15 Mb.

səhifə5/133
tarix14.09.2018
ölçüsü3,15 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   133

 

14

ödənişlər,  mal,  xidmət  və  kapital  hərəkətlərinin  dəyəri  dollarla 

ölçülürdü.  Halbuki,  müntəzəm  bir  şəkildə  dəyərini  dəyişdirən  bir 

pul  vahidi  yaxşı  bir  dəyər  standartı  vəzifəsini  yerinə  yetirə 

bilməzdi.  kincisi, dollar əhəmiyyətli bir «rəsmi pul»u idi. Ölkələr 

rəsmi  qızıl    ehtiyatlarının  böyük  bir  hissəsini  Amerika  dolları  ilə 

tuturdu.  Üçüncüsü,  Bretton-Vudsun  dağılmasından  sonra, 

ə

ksəriyyəti  inkişaf  etməkdə  olan  ölkələrdən  ibarət  bir  qrup  ölkə, 



sabit  kurs  praktikasını  davam  etdirərək,  pullarını  Amerika 

dollarına  bağladılar.  Dolların  digər  pullara  görə  dəyərinin 

dəyişməsi,  o  biri  ölkələrin  də  milli  pullarının  eyni  valyutalarına 

görə  dəyərinin  dəyişməsi  deməkdir.  Məsələn,  dollar  dəyər 

qazanarkən ondan asılı olan pullar da dəyər qazanmış olar. Məhz 

belə bir problemlər müasir bir dövrün xüsusiyyətlərindəndir. 

 Bununla  yanaşı  dolların  dəyərinin  tez-tez  dəyişməsi, 

dolların  ideal  bir  dəyər  ölçüsü  olma  xüsusiyyətlərinə  xələl 

gətirməkdədir.  

ndi  də  pul  sahəsində  əməkdaşlıq  getdikcə  artır.  Məsələn, 

1985-ci  ilin  sentyabr  ayında  beş  böyük  ölkə  dolların  dəyərinin 

düşürlməsi məqsədi ilə valyuta birjalarına əməkdaşlıq çərçivəsində 

müdaxilə  etmək  üçün  sövdələşdilər.  Bu  təşəbbüsün  nəticəsində 

doların  dəyəri  sürətli  bir  şəkildə  düşdü  və  1987-ci  ilin  axırında 

daha  əvvəlki  dövrlərdə  dollarda  müşahidə  edilən  marginal 

dəyərləndirmə tamamilə yox edildi. 

1986-cı  ildə  ABŞ,  Yaponiya  və  Almaniya  kapital 

hərəkətlərinə  bilavasitə  təsir  etmədən  artımı  canlandırmaq  və 

işsizliyi  azaltmaq  məqsədi  ilə  faizləri  düşürmək  mövzusunda 

ə

məkdaşlıq ediblər. Bunun kimi 1987-ci ilin fevral ayında inkişaf 



etmiş  yeddi  ölkədə  dollar-iyen  və  dollar-marka  münasibətlərində 

hədəf  dəyişmə  sahəsinin  müəyyənləşməsin  üçün  sözləşmə  oldu. 

Amma  bu  ölkələrin  mərkəzi  banklarının  böyük  müdaxilələrinə 

baxmayaraq,  valyuta  kursları  yenə  də  kəskin  şəkildə  dəyişməyə 

davam  etmişdi.  Beynəlxalq  valyuta  əməkdaşlığının  başqa  bir 

uğurlu  nəticəsi  1987-ci  ilin  oktyabr  ayında  dünya  maliyyə 

bazarında  görülən  böhran  qarşısında  sürətli  və  uyğunlaşdırıcı 



 

15 

reaksiyanı verməsi idi. Amma 1989-cu ildən sonra bu beynəlxalq 

uyğunlaşma və əməkdaşlıq tendensiyası bir az zəiflik göstərdi. Bu 

gün beynəlxalq valyuta sistemi ilə əlaqədar başqa bir problem də, 

yuxarıda  qeyd  edildiyi  kimi,  «isti  pul»  adı  verilən  və  həcmi 

milyardlarla  ölçülən  qısamüddətli  dollar  fondlarının  asanlıqda  bir 

ökədən  digərinə  getməsidir.  Bu  fondlar  beynəlxalq  faiz  hədlərinə 

və  məzənnələrdə  gözlənilən  dəyişikliklərə  qarşı  çox  həssasdırlar. 

01.11.2010-ci  il  tarixinə    dünya  üzrə  bütün  ticarət  əməliyyatları 

üzrə heablaşma və  ödəmələrin   50%-  yaxını Amerika dolları ilə 

aparılır. 

 

 

1.2. AVROPA VALYUTA S STEM  TAR X NDƏ

 

Daha  əvvəlcə  qeyd  edildiyi  kimi,  dollar  18  dekabr  1971-ci 



ildə  kurs  tənzimlənməsi  ilə  9%  devalvasiya  edilərkən,  milli 

valyutaların  dollar  paritetləri  ətrafındakı  dalğalanma  həddi  cəmi 

4,5%-ə yüksəldi. Bu isə dollar xaricində qalan iki valyuta arasında 

dalğalanma  həddinin  cəmi  9%-ə  çatması  idi.  Avropa  qtisadi 

Birliyinin üzvləri bu dərəcədə yüksək bir dalğalanmanı öz pul bir-

liyi baxımından məqsədəuyğun hesab etmədilər. Bu səbəblə 1972-

ci  illərin  əvvəllərinə  aldıqları  qərara  görə  iki  birlik  üzvünün  milli 

valyutaları  arasında  paritet  münasibətinin  dalğalanması  2,25%-lə 

məhdudlaşdırıldı.  Beləliklə,  birlik  ölkələrində  valyutalar  üçün 

«ikili bağlı» bir sistemi meydana gəldi. Bir yandan milli pul cəmi 

4,5% dalğalanma həddi ilə dollar paritetinə, digər yandan isə 2,5% 

dalğalanma  həddi  ilə  bir-birlərinin  paritetlərinə  bağlandı.  Bu 

praktikaya qərb iqtisadçıları  «tuneldəki ilan» adını veriblər. Onlar 

öz valyutaları arasında dar hədləri «ilanla», dollar partitetinə qarşı 

geniş  dalğalanma  hədlərini  isə  «tunellə»  simvollaşdırdılar.  Bir  də 

hər  bir  pulun  ətrafında  dalğalanma  hədlərini  qorumaq  üçün  də 

valyuta bazarına dollarla deyil, öz milli pulları ilə müdaxilə etməyi 

qərara aldılar. 




 

16

1972-ci  ilin  fevral  ayında  dolların  ikinci  devalvasiyasına 

baxmayaraq,  dollardan  qaçış  bitmədi.  Bundan  sonra  birjalar  bir 

müddət  bağlanıb,  16  mart  1973-cü  ildə  açıldıqda  Avropa  Birliyi 

ölkələri  yeni    qərarlarını  dünyaya  elan  etdilər.  Bundan  sonra 

dollardan  asılılqlarını  ləğv  edərək,  milli  valyutaların  dollarla 

münasibətdə  sərbəst    dalğalanmasına  icazə  verdilər  və  öz  val-

yutalarının  dar  sərhədlər  çərçivəsində  bir-birindən  asılılıqlarını 

davam etdirdilər.  

Avropa  Valyuta  Sistemi  1979-cu  ilin  mart  ayında  birlik 

üzvləri  arasında  valyuta  bütünləşməsinin  bir  həlqəsi  şəklində 

qurulmuşdur.    Avropa 

qtisadi  Birliyinin  üzvləri  valyuta 

birləşməsini  iqtisadi  bütövləşmənin  zəruri  şərtlərindən  biri  olaraq 

görürdülər.  Çünki  valyuta  kurslarının  tez-tez  dəyişməsi  milli 

firmaların digər ölkələrə qoyduqları investisiyaya mənfi təsir gös-

tərirdi.  Bu  da  bütöv  bir  geniş  bazardan  tam  şəkildə  yararlanmağa 

mane 


olurdu. 

Bu 


baxımdan 

region 


daxilində 

kurs 


dəyişikliklərindən  uzaq  olmaq  məqsədi  ilə  sabit  bir  pul  birliyi 

sistemini yaratmaq məqsədəuyğun idi. 

Avropa  Valyuta  Sistemi  –  Almaniya,  Belçika,  Danimarka, 

Fransa,  rlandiya,  taliya,  Lüksemburq  və  Hollandiya  arasında 

qurulmuşdur.  ngiltərə  ölkə  daxilində  iqtisadi  problemlərdən 

dolayı  bu  sistemə  ancaq  1990-cı  ilin  oktyabr  ayında  girmişdir. 

Lakin 1992-ci ildə iqtisadi böhran səbəbinə görə  taliya ilə birlikdə 

bu  sistemdən  çıxmışdır.  Birliyə  sonradan  daxil  olan  ölkələr 

spaniya,  Portuqaliya,  Avstriya  və  ən  sonda  isə  Yunanıstan    bu 

prosesə qoşuldu.  

 Avropa  Valyuta  Sisteminin  qəbul  etdiyi  valyuta  kursu 

mexanizminin  bəzi  xüsusiyyətləri  var.  Valyuta  kursları  əsasən 

Bretton-Vuds  sisteminə  oxşar  şəkildə,  «sabit,  lakin  tənzimlənə 

bilən»  kurs  sisteminə  əsaslanır.  Aşağıda  deyildiyi  kimi  sistemin 

idarə  edilməsi  məqsədi  ilə  müxtəlif  müdaxilə  və  kredit 

mexanizmləri  qurulur.  Sistemə  girəcək  ölkələrin  iqtisadi  və 

maliyyə  siyasətləri  yüksək  səviyyədə  bir-birinə  uyğunlaşmalı  və 

ə

məkdaşlıq olmalıdır.  Avropa Valyuta Sisteminin təməlini qoyan 






Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   133


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə