Microsoft Word Dissertasiya doc



Yüklə 5,01 Kb.

səhifə14/35
tarix17.09.2018
ölçüsü5,01 Kb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   35

41 
 
 
 
     
  lkin  bazar  ,iqtisadiyyatın  əsas  tənzimləyicisi  kimi  çıxış  edir.O,  ölkədə 
yığım  və  investisiyaların  ölçülərini  müəyyən  edir,təsərrufatların  proporsional 
inkişafı  üçün  şərait  yaradır,ölkədə  mənfəətin  maksimallaşmasının  meyarı  kimi 
çıxış  edir. lkin  bazarda  korporasiyalar,mərkəzi  hökumət  və  bələdiyələr  tərəfindən 
buraxılan qiymətli kağızların ilkin yerləşdirilməsi baş verirsə , ikinci bazarda əvvəl 
buraxılmış qiymətli kağızların dəfələrlə yenidən alınıb-satılması vasitəsilə tədavülü 
baş verir. 
       Ilkin bazarın fəaliyyəti mütləq ikinci bazarın olmasını tələb edir. kinci bazar 
ə
vvəllər  (ilkin  bazarda)  buraxılmış  qiymətli  kağızların  alınıb-satılmasını  nəzərdə 
tutur.Bu  bazarın  əsas  subyektləri  emitentlər  deyil,müəyyən  qazanc  əldə  etmək 
məqsədilə  fəaliyyət  göstərən  vasitəçilərdir.Vasitəçilər  qiymətli  kağızların  kurs 
fərqini əldə etməklə qiymətli kağızların daimi alqı-satqısı ilə məşğul olurlar.  kinci 
bazarda yeni investorlar da qiymətli kağızların alınması ilə məşğul olurlar ki,bunun 
ə
sasında  kiçik  mülkiyyətçilərin  səhmlərini  daha  iri  investorlar  tərəfindən 
alınmasını təşkil  edir. kinci  bazar ölkə üzrə  investisiya  və  əmanətlərin  məbləğinə 
təsir  etmir,lakin  bu  vəsaitləri  yenidən  bölüşdürülməsini  həyata  keçirir.Bundan 
başqa  iknici  bazar  qiymətli  kağızların  likvidliyini  təmin  edir.Bu  cəhətdən 
göstərmək  olar  ki,  ikinci  bazarın  əsas  funksiyası  qiymətli  kağızlar  bazarının 
balanslaşdırılması və likvidliyini təmin etməsidir. 
        Ikinci  bazarın  özü  təşkil  olunan  və  təşkil  olunmayan  bazardan 
ibarətdir.Təşkil  olunan  bazarda  adətən  birja  ticarəti,təşkil  olunmayan  bazara  isə 
birjadankənar  ticarət 
aiddir.Təşkil  olunan 
bazarda  alıcılarla  satıcılar 
görüsürlər,tələb və təklifdən asıl olaraq müxtəlif əqdlər bağlayırlar.Təşkil olunmuş 
bazarlara  ABŞ-da  fəaliyyət  göstərən  7  fond  birjası  ,  Yaponiya  və  Almaniyada  8 
fond  birjası  London  fond  birjası  və  digər  birjalar  aiddir.Azərbaycanda  1999-cu 
ildən  Bakı  Fond  Birjası  yaradılmışdır.Birjanın  inkişafı  ölkədə  dövlətsizləşmənin 
səviyyəsindən  və  səhmləşdirilmiş  mülkiyyətin  ÜDM-da  xususi  çəkisindən 
asılıdır.Deməli  Azərbaycanda  birja  fəaliyyətinin  canlanması  üçün  ilk  növbədə 
özəlləşməni sürətləndirmək lazımdır. 


42 
 
 
 
     
 Birjadankənar    ticarət  əsasən  birja  ticarətinin  alternativi  kimi  çıxış  edir. 
Bunun  səbəblərindən  biri  odur  ki,bəzi  müəssisələrin  göstəriciləri  birjada 
qeydiyyatdan  keçmək  üçün  kifayət  etmədiyinə  görə  bu  müəssisələr  birjaya  çıxa 
bilmirlər. 
       Hal-hazırda  kiçik  və  orta  müəssisələrin  səhmlərinin  satışının  böyük 
ə
ksəriyyəti  birjadan kənar həyata  keçirilir.Birjadan kənar  əməliyyatları  ,  ayrı-ayrı 
broker  və  diler  kompaniyaları  həyata  keçirir,  əsasən  telefon  və  kompyuter 
vasitəsilə  əqdlər  yerinə  yetirilir.Belə  ticarətdə  konkret  olaraq  hər  hansı  vahid 
mərkəz  olmur    və  qiymətlər  adətən  müxtəlif  səviyələrdə  aparılan  danışıqlarda 
müəyyən edilir. 
       Onu  da  qeyd  etmək  vacibdir  ki,qabaqcıl  ölkələrdə  fond  bazarının  inkişafı 
nəticəsində  ikinci  bazarın  ənənəvi  olaraq  birja  və  bijadankənar  seqmentlərə 
bölünməsi  artıq  əvvəlki  kimi  aktual  deyil.Son  dövrlərdə  özünə  yer  tapmış 
konsepsiya görə qiymətli kağızların ikinci bazarı daxilində aşağıdakı dörd səviyyə 
fərqləndirilər. 
 
Birinci  fond  birjasının  özüdür.Burada  birjada  qeydiyyatdan  keçmiş  və 
qiymətləndirməyə  buraxılmış qiymətli kağızlarla əqdlər baş verir. 
 
Ikinci  səviyyə    birjada  qeydiyyatdan  keçməmiş  qiymətli  kağızlarla 
ə
məliyyatların keçirildiyi birjadankənar bazardır. 
 
Üçüncü səviyyə vasitəçilərin vasitəsilə və yüksək rüsumlar təyin etmiş fond 
birjalarını ötərək qeydiyyatdan keçirilmiş qiymətli kağızların alqı-satqısı  baş verən 
birjadankənar bazardır. 
 
Dördüncü  səviyyə    ticarətin  vasitəçiləri  birləşdirən  kompüter  şəbəkələri 
vasitəsilə  keçirdiyi  kompyuterləşdirilmiş  bazardır.Bu  cür  sistemin  vasitəsilə 
investorlar komisiyon ödəmələrdə böyük qənaət əldə edir və fond bazarının qeyri-
sabitliyə düçar olması riskini azaldır. 
       Yeni  informasiya  texnalogiyalarının  və  kompüter  texnalagiyasının  fond 
ticarətində  böyük  miqyaslarda  tətbiqi    qiymətli  kağızlar  bazarının  ənənəvi  və 
kopmüterləşdirilmiş seqmentlərinin fərqləndirilməsi üçün zəmin yaradır. 


43 
 
 
 
       Sifarişçi  üçün  qiymətli  kağızların  dərhal  alqı-sarqısı  tələb  olundiqda  o, 
qiymətli  kağızların  kassa  bazarından  istifadə  edir.Kassa  bazarına  keş  (ing  Cash) 
bazar    yaxud  spot  bazar    da  deyilir.  Burada  əqdlər  1-2  iş  günü  ərzində 
keçirilir.Yerinə yetirmə müddəti 2 gündən çox olan əqdlər isə qiymətli kağızların 
müddətli bazarında keçirilir. 
       Bundan başqa ,ilkin bazarda yeni buraxılan qiymətli kağızların bazar qiyməti 
müəyyən  edilir,investisiya  riski  qiymətləndirilir,buraxılışın  dövlət  qeydiyyatı  və 
buraxılışın  nəticələrinin  qeydiyyatı,  reyster  saxlayıcısının  təyin  edilməsi  və 
qiymətli  kağızların  saxlanılması  baş  verir.Bunula  qiymətli  kağızların  ilkin 
bazarının  başlıca  əməliyyatları  müəyyən  olunur.Eyni  zamanda  buradan  ilkin 
bazarın funksiyaları və vəzifələri irəli gəlir. 
       Müvafiq olaraq, ilkin bazarın funksiyaları aşağıdakılardır. 
 
Qiymətli kağızların buraxılışının təşkili 
 
Qiymətli kağızların yerləşdirilməsi 
 
Qiymətli kağızların uçotu 
 
Təlblə təklif arasında tarazlığın təmin olunması 
 
Ilkin bazarın vəzifələrinə aşağıdakılar aid edilir. 
 
Müvəqqəti sərbəst resursların cəlb olunması 
 
Maliyyə bazarının fəallaşdırılması 
 
Inflyasiyanın zəiflədilməsi 
       Ilkin  bazar  mərhələsində  qiymətli  kağızların  emitentləri  tərəfindən  maliyyə 
resursları  səfərbər  olunur. lkin  yerləşdirmə  şərtinin  necə  yerləşdirilməsindən  cəlb 
olunan  vəsaitlərin  həcmi,emitentin  sonrakı  işguzar  nüfuzu  asılıdır.Buna  görə  də 
emitent  üçün  qiymətli  kağızların  ilkin  buraxılışı  və  yerləşdirilməsi  ilə  yüksək 
nüfuzlu banklar, o cümlədən investisiya bankları,həmçinin ixtisaslaşdırılmış kredit-
maliyyə  qrumları  (siğorta  şirkətləri,investisiya  və  pensiya  fondları  və  b.)  məşğul 
olur.Nəticədə  qiymətli  kağızların  yerləşdirilməsi  asanlaşır  və  surətlənir.Qiymətli 
kağızların zəmanətli yerləşdirilməsinə anderraytinq deyilir. 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   35


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə