Microsoft Word Dissertasiya doc



Yüklə 5,01 Kb.

səhifə4/35
tarix17.09.2018
ölçüsü5,01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35

10 
 
 
 
12.Maliyyə  vəsaitlərinin  çatışmamazlığına  baxmayaraq  digər  ölkələrin  maliyyə 
bazarlarına daxil olmaq çətinləşdirilmişdir ki,bu da yüksək riskin mövcudluğu ilə 
bağlıdır. 
    
Maliyyə bazarlarının iştirakçıları və ya subyektləri aşağıdakılardır. 
1.investorlar  –təlabatından  artıq  maliyyə  ehtiyatlarına  malik  olan  və  investisiya 
kimi istifadə edən müəssisə və təşkilatdır. 
2.əmanətçilər  –şəxsi  istehlakı  azaltmaqla  müəyyən  məqsədlər  üçün  müxtəlif  
yığımlar  həyata  keçirən fiziki şəxslər. 
3.borc  alanlar  –kifayət  qədər  maliyyə  ehtiyyatına  malik  olmayan  və  ya  maliyyə 
ehtiyyatlarının çatışmamazlığını hiss edən müəssisə və təşkilatlar,həmçinin dövlət 
hakimiyyət orqanları. 
   
Yuxarıda    deyilənlərlə  yanaşı,maliyyə  bazarının  subyekti  kimi  fəaliyyət 
göstərən  müxtəlif  vasitəçilər,ixtisaslaşdırılmış  maliyyə-kredit  inistitutları  da 
mövcuddur.Subyekt kimi fəaliyyət göstərən vasitəçilər aşağıdakılardır. 
1.Maklerlər.  Onlar  həqiqi  vasitəçi  kimi  çıxış  etməklə  investorların  və  ya  borc 
alanların  tapşırığı  əsasında  fəaliyyət  göstərərək  komission  şəklində  gəlir  əldə 
edirlər. Maklerlər fiziki və hüquqi səxslərdən ibarər ola bilər. 
2.Dilerlər.  Onlar  sərbəst  şəkildə  fəaliyyət  göstərməklə,bəzi  hallarda  digər 
vasitəçilərlə, hətta investor və borc alanlarla da birbaşa sövdələşməyə girirlər. 
3. xtisaslaşdırılmış  maliyyə-kredit  inistitutları.  Bura  investisiya  bankları,maliyyə 
ş
irkətləri,  siğorta  şirkətləri  və  s.  daxildir.Onlar  həm  investor,  həm  borc  alan, 
həmçinin də vasitəçi kimi çıxış edirlər. 
    
Beləliklə,maliyyə  infrastrukturunun  fəaliyyəti  genişləndikcə  maliyyə 
bazarının  formalaşmasında  və  inkişafında  nəzərə  çarpacaq  dərəcədə  irəlləyiş  baş 
verir. Belə ki, müxtəlif mülkiyyət formalı istehsal müəssisələri arasında vasitəçilik 
edən  maliyyə  bazarının  subyektləri  iqtisadi  resursların  dövriyyəsinin  başa 
çatdırılmasında aparıcı rol oynayır, kommersiya uğurlarının əldə edilməsinə kömək 
edir.Maliyyə    bazarının    əsasını    tələblə    təklif  arasında  vasitəçilərin  köməyi  ilə 


11 
 
 
 
kreditorla  borc  götürənlər  arasında  kapitalın  yenidən  bölgüsü  mexanizmi  təşkil 
edir. 
     
Ümumiyətlə maliyyə bazarının formalaşmasında aşağıdakı bazarlar mühüm 
yer tutur.Borc bazarı,kapital bazarı,valyuta bazarı,pul bazarı,siğorta bazarı,qiymətli 
kağızlar  bazarı,lizinq  bazarı  və  s.Bu  bazarlar  maliyyə  bazarının  tərkib  hissələrini 
təşkil  edir.Valyuta  bazarı  subyektləri  aşağıdakı  növ  əməliyyatları  həyata 
keçirir:alıcılıq  qabiliyyətini  ötürmə,  həsirləşdirməni  (açıq  valyuta  mövqeyini 
siğortalama)  möhtəkirlik  (valyuta  məzənnəsinin  və  ya  faiz  dərəcəsinin 
dəyişməsinin  gözlənilməsindən  fayda),  faiz  dərəcəsinin  arbitrajı  (depozitlərin 
qəbul edilməsindən,razılaşdırılmış dövrdə daha yüksək dərəcə ilə onların yenidən 
yerləşdirilməsindən fayda əldə etmək). 
    
Alıcılıq  qabiliyətinin  ötürülməsi  aşağıdakı  tipik  bağlaşma  növündə  həyata 
keçirilir. 
1.Kassa  (spot)  –  valyutanın  təcili  surətdə,hər  şeydən  əvvəl  sövdələşmə 
bağlanıldıqdan iki iş günü ərzində verilməsini nəzərdə tutur. 
2.Müddətli (forvard) – valyutanın dəqiq müəyyən edilmiş vaxt ərzində verilməsini 
nəzərdə tutur. 
3.Svop  –  müxtəlif  istifadə  müddətli  satış  və  alış  əməliyyatlarının  birgə  həyata 
keçirilməsini nəzərdə tutur. 
    
Valyuta  bazarının  obyekti  ilə  əməliyyat  aparıldığı  zaman  subyektlər  nəinki 
iqtisadi  məqsədyönlülük  nöqteyi  nəzərdən  və  habelə  müəyyən  mənada 
təşkilati,iqtisadi  və  hüquqi  məhdudiyyət  baxımdan  fəaliyyət  göstərir.Bu  cür 
qarşılıqlı  münasibətləri  valyuta  maliyyə  münasibətləri  sistemi  adlandırmaq 
olar.Qızıl bazarı – qızıl həm yığım və ölkənin maliyyə ehtiyatlarının artırılması və 
həm də biznesi təşkil etmək və sənaye istehlakı məqsədilə alqı-satqı  ilə əlaqədar 
olan  iqtisadi  münasibətlər  sferasıdır.Qızıl  bazarlarında  əsasən  yeni  hasil  edilən 
qızıl,dövlət və xususi,qızıl  ehtiyatları  alınıb-satılır.Təşkilati  baxımdan  qızıl bazarı 
bir neçə bankdan ibarət konsersum olub,qızıl alqı-satqısı üzrə sazişlər bağlayır.Bu 
banklar  alıcılar  ilə  satıcılar  arasında  vasitəçi  rolunu  oynayırlar.Dünya  qızıl 


12 
 
 
 
bazarlarına  misal  olaraq  London,Sürix,Nyu-York,  Çikaqo  Honkonq    misal 
ğ
östərmək olar. 
       Kapital  bazarı  maliyyə  bazarının  ümumən  pul  bazarına  və  kapital  bazarına 
bölgüsünün  əsasında  müvafiq  maliyyə  alətlərinin  tədavül  müddəti  durur.  nkişaf 
etmiş  ölkələrin  təcrübəsində  hesab  edilir  ki,əgər  maliyyə  alətlərinin  tədavül 
müddəti  bir  ildən  azdırsa,onda  bu  pul  bazarının  aləti  hesab  edilir.Uzunmüddətli 
alətlər  (beş  ildən  artıq)  kapital  bazarına  aitdir.Dəqiq  desək  bir  ildən  beş  ilədək 
“Sərhəd sahəsi” vardır ki,bu da orta müddətli alət və bazar hesab edilir. 
       Azərbaycanda maliyyə alətləri uzunmüddətə və qısa müddətə bölünməsi bir 
az  fərqlidir.Qısa  müddətli  alətlərə  tez-tez  6  aydan  artıq  tədavül  müddətli  alətlər 
aitdir. 
    
Beləliklə  qisamüddətli  maliyyə  alətləri  ilə  uzunmüddətli  maliyyə  alətləri 
arasıda  sərhədləri  pul  bazarı  ilə  kapital  bazarı  arasındakı  sərhədlər  kimi  həmişə 
dəqiq müəyyən etmək mümkün deyildir.Bununla yanaşı bu cur bölgü dərin iqtisadi 
məna  kəsb  edir.Belə  ki,pul  bazarı  alətləri  ilk  növbədə    dövlət  təşkilatlarını  və 
biznes  sahəsini  likvid  vəsaitlə  təmin  edilməsinə  xidmət  etdiyi  halda,kapital 
bazarının alətləri əmanət və investisiyalaşma prosesi ilə əlaqədardır. 
       Pul  bazarının  alətləri  xəzinə  vekselləri,bank  akseptləri,bankların  depozit 
sertifikatlarından  ibarətdir.Kapital  bazarının  alətlərinə  isə  ,məsələn,  uzunmüddəli 
istiqrazlar,səhmlər,uzunmüddətli ssudalar aitdir.Nəzərə almaq lazımdır ki,nəğd və 
nəğdsiz pullar  öz-özlüyündə pul bazarında yalnız o hallarda tədavül edilir ki,əgər 
onların  özləri  əmtədirsə  və  əmtəə  və  xidmət  bazarında  olduğu  kimi  əmtəə 
dövriyyəsinə  xidmət  etmirlərsə.Kapital  bazarı  öz  növbəsidə    ssuda  kapitalı 
bazarına və pay qiymətli kağızlar bazarına bölünür.Belə bölgü bu bazarda satılan 
ə
mtəələrin  (maliyyə  alətləri)  alıcılar  və  maliyyə  alətlərinin  emitentləri  arasında 
münasibətlərin xarakterini ifadə edir. 
     
Ə
gər  maliyyə  aləti  kimi  pay  qiymətli  kağızları  çıxış  edirsə,  onda  bu 
münasibətlər  mülkiyyət  münasibətləri  xarakteri  daşıyır  və  qalan  hallarda  isə  bu 
kredit münasibətləri olur. 




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə