Microsoft Word dusguncelerim II hiss?doc


xassəsinə  malikdir,  genişlənəndir.  Genişlənmə  zamanı



Yüklə 2,8 Kb.

səhifə29/50
tarix30.12.2017
ölçüsü2,8 Kb.
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   50

87 
 
xassəsinə  malikdir,  genişlənəndir.  Genişlənmə  zamanı 
ə
sasən  ilkin  başlanğıcdan  (ilk  elementlərdən)  meydana 
gələn elementlər yeni obyektləri yaradır.  
Elm  deyir  ki,  kainatın  əsasını  hidrogen  elementi  təşkil 
edir. Bu belə olsa da, bu element öz başlanğıcını çox güman 
ki,  oksigendən  götürür.  Nəticədə  ulduzlar  meydana  gəlir. 
Hidrogen (sürətli hərəkət elementi) öz başlanğıcını nisbətən 
zəif  hərəkət  edən  elementdən  götürür.  Məsələn,  ulduzlar 
kosmik  fəzaya  nisbətən  daha  çox  sürətə  malikdirlər.  Bu 
sürətin  əsası  hidrogendədir.  Hidrogenin mənşəyi isə ondan 
nisbətən az sürətə  malik olan elementdədir. Deməli, kainat 
hidrogendən  nisbətən  çox  çəkiyə  malik  olan  elementdən 
daha 
çox 
ibarətdir. 
Həmin 
elementlərin 
hərəkətə 
keçməsindən  hidrogen  yaranır  və  təkrar  olaraq  qayıdaraq 
yaranışını  (baza  elementini)  zənginləşdirir.  Hidrogenin  ilk 
elementə qayıdışı, çevrilişi baş verir.  
Təsəvvür edək ki, ulduzlar və Günəş yoxdur. Əvəzində 
kosmik məkan necədir? - Kosmik məkan ulduzlar sönəndə 
(bütün  qalaktika  ulduzlarından  söhbət  gedir)  ilk  növbədə 
ani  bir  anda  sıxlaşmış  qaza,  onun  dalınca  suya,  onun 
dalınca isə həddən artıq bərk qayaya çevrilə bilər. Onun da 
dalınca dərhal qaz əmələ gələ bilər. Yenə də dalınca kainat 
müstəvisi  yaranar.  Təsəvvür  edək  ki,  kainat  müstəvisi 
yaranmayana qədər bərk materiya meydana gələr, hər yan 
daşlaşar.  Sonra  da  dağılar.  Ümumiyyətlə,  bərk  materiyanı 
saxlayan  ulduzlardır.  Burada  “Qara  ləkə”  nin  tərkibinin 
bərk  materiya  olması  qənaətinə  gəlmək  olur.  Ola  bilər  elə 
vaxtilə bərk planet partlayıb.  
Qalaktikalarda  olan  qazlar  (qaz  topaları)  formalaşmamış 
planetlərdir, asteroidlərdir. Belə güman etmək olar ki, ona görə 
onlar qaz halındadırlar ki, ya ulduzlara yaxındırlar, enerji onları 
qaz halına salır. Ya da ulduzlardan uzaqdadırlar və onların bərk 
materiya  (məsələn,  planetlər,  peyklər)  halına  gətirmək  üçün 
enerji  çatışmır.  Bu  fikrimizə  bir  qədər  aydınlıq  gətirək. 


88 
 
Ə
vvəlcə  qeyd  olundu  ki,  kosmik  fəzadan  bərk  materiyaya 
qədər bir keçid və  yaranış var. Eyni tərkibli formalar qüvvələr 
sayəsində məzmunlarını dəyişir, başqa tərkib alır. Bu baxımdan 
enerji  mənbəyinə  yaxın  olan  obyekt  qaz  halında  (qaz  halları 
da  sıxlıqdan  yüngül  formaya  qədər  dəyişə  bilər),  məsələn, 
kosmik  müstəvinin  özü  az  sıxılmış  qaz  halıdır),  ondan  bir  az 
uzaqda olan obyekt atmosfer halında (bu da qaz halının sıxlıq 
dərəcəsi  baxımından  bir  formasıdır),  ondan  da  bir  az  uzaqda 
olan  obyekt  qazın  nisbətən  çox  sıxılmış  forması  olan  maye 
halında  (maye  müəyyən  məkanda  çəkisi  çox  olan  qazdır,  yəni 
atmosferə nisbətən daha çox sıxılmış qaz halıdır), ondan da bir 
qədər uzaqda olan obyekt bərk materiya halında mövcud olur. 
Bərk  materiya  həddən  çox  sıxılmış  qazdır,  kosmik  müstəvinin 
ə
ksidir,  çox  bərkləşmiş  formasıdır.  Bu  baxımdan  planetlərin 
mənşələri  kosmik  fəza  və  Günəşlə  (ulduzlarla  əlaqəlidir). 
Ehtimal  əsasında  yaranışın  ardıcıl  prosesliyi  barədə  belə 
qənaətə  gəlmək  olar:  1-ci  kosmik  fəza,  2-ci  Günəş,  3-cü 
planetlər.  Bu  üçünün  qarşılqlı  təsirləri  və  vəhdəti  kainatın 
ə
saslarını meydana gətirir. 
Kosmik məkandan Günəşə-Günəşdən bərk materiyaya-
oradan  da  yenə  qaza  doğru  bir  trayektoriya  uzanır. 
Məsələn,  məcazi  mənada  qeyd  edək  ki,  Yer  kürəsinin  öz 
orbitindən  çıxarıb  Günəşdən  uzaqlaşdırsaq,  materiya 
ə
vvəlcə çox bərkləşəcək, sonra isə qüvvə çatışmazlığı (qüvvə 
azlığı)  sayəsində  qazlaşacaq, yəni  cazibə qüvvəsinin zəifliyi 
sayəsində  qaz  halına  (qazın  müxtəlif  dərəcələrinə) 
çevriləcək.  Sonra  isə  daha  uzaqda  dağılıb  toz  halına 
çevriləcək, daha uzaqda isə kosmik fəzaya –öz başlanğıcına 
dönəcək. Günəşə yaxınlaşdırdıqca da əvvəlcə bərk materiya 
maye  halına,  sonra  isə  qaz  halına  çevriləcək,  sonrada  isə 
Günəşə  qarışıb  məhv  olacaq.  Məsələn,  elm  qeyd  edir  ki, 
Günəş  sistemində  daxili  planetlər  var  (Merkuri,  Venera, 
Yer  və  Mars),  nəhəng  planetlər  var  (Yupiter  və  Saturn), 
xarici planetlər (Uran, Neptun, Pluton) mövcuddur. Xarici 


89 
 
planetlər  (Uran  və  Neptun)  qazlardan  ibarətdir.  Pluton  və 
onun peyki olan Xaron bərk kütlələrdən ibarətdir.  
Günəş  sistemindən  uzaqlaşdıqca  qaz  halında  olan 
kütləni  bərk  kütlə,  yenə  uzaqlaşdıqca  bərk  kütləni  qaz 
kütləsi,  sonra  isə  yenə  də  bərk  kütlə  əvəz  edəcəkdir. 
Ümumiyyətlə, qaz kütlələri çox enerji olan və az enerji olan 
hissələrdədir.  (Qeyd:  burada  biz  Günəşdən  planetlərin 
qopmaları ehtimalına da yaxın gəlmiş oluruq). Çünki burada 
bərk  materiya  həm  çox  enerjidən  (enerjiyə  yaxınlaşdıqca) 
öz quruluşunu itirir-  qaza  çevrilir,  həm də az enerjidən öz 
quruluşunu  itirir-qaza  çevrilir.  Günəşə  yaxınn  planetlər  –
maye-qaz  halında  (qaz  çoxluq  təşkil  edir),  Günəşin 
ortasında  olan  planetlər  –bərk  kütlə  halında,  Günəşdən 
uzaq  olan  planetlər  –qaz  halında  olurlar.  Belə  bir  fikirdən 
çıxış  edək-əgər  Yer  kürəsini  öz  orbitindən  “çıxarıb”  uzaq 
planetlərin  orbitinə  “salsaq”,  onda  Yer  kürəsi  qaz  halına 
çevriləcəkdir.  Uzaqdakı  isə  Yer  kürəsinin  məkanında 
bərkləşəcəkdir.  Burada  belə  bir  sual  ortaya  çıxa  bilər.  -Nə 
üçün  Günəşdən  uzaqda  olan  Pluton  və  Xaron  bərk 
kütlədən ibarətdir. Lakin ondan qabaqda olanlar –Uran və 
Neptun 
qaz 
halındadır. 
Burada 
ola 
bilər 
ki, 
qanunauyğunluğa  müvafiq  qaydada,  Uran  və  Neptun 
Günəşdən az enerji alırlar. Ona görə quruluşlarını bərkidə 
bilmirlər.  Pluton  və  Xaron  isə  bərk  kütlədirlər,  lakin, 
Günəşdən çox uzaqdadırlar. Bu necə ola bilər? Bu ola bilər 
ki,  Günəş  sisteminin  sərhəd  planetidir  və  öz  enerjisinin 
çoxunu  Günəşdən  yox,  digər  ulduzdan  götürür.  Ona  görə 
də  Uran  və  Neptuna  nisbətən  bərk  kütlə  halındadırlar. 
Günəşdən  uzaq  planetlərin  bərk  halı  qanunauyğunluqdur, 
o  halda  ki,  həmin  planetlər  başqa  ulduzlardan  da  enerji 
alırlar.  
Günəş  haqqında  fikir  bildirməklə  yanaşı,  qalaktikalar 
haqqında  qısaca  fikir  yürütmək  məqsədəuyğun  olar.  Çünki 
Günəş  sistemi-Günəş  və  onun  planetləri,  eləcə  də  Günəş 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   50


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə