Microsoft Word Fuad-magistr-yenii doc



Yüklə 0,77 Mb.

səhifə13/31
tarix17.09.2018
ölçüsü0,77 Mb.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   31

 

35 


ə

rzində  Azərbaycan  poteka  Fondunun  istiqrazları  üçün  artıq  likvid  təkrar  bazarın 

formalaşması  müşahidə  olunmuşdur.  Belə  ki,  ipoteka  istiqrazlarının  təkrar  bazarında 

ə

məliyyatların  həcmi  ötən  ilin  müvafiq  dövrü  ilə  müqayisədə  2,9  dəfə  artaraq  463,4 



milyon manat təşkil etmişdir.  

2014-ci  ildə  bazara  yüksək  həcmdə  xarici  valyutada  nominasiya  olunmuş 

istiqrazlar  təklif  olunmuşdur.  Belə  ki,  dövr  ərzində  bazarda  xarici  valyutada 

nominasiya  olunmuş  istiqrazlarla  ümumi  əməliyyatların  həcmi  402,4  milyon  manat 

təşkil etmişdir ki, bu da korporativ borc bazarının 36 faizini təşkil edir. 2014-ci ildə, 

həmçinin  yerli  bazar  üçün  yeni  alət  olan  xarici  valyutada  nominasiya  olunmuş 

konvertasiya hüququna malik istiqrazlar ilk dəfə dövriyyəyə buraxılmışdır.  

Qeyd etmək lazımdır ki, ənənəvi olaraq qiymətli kağızlar bazarının ilkin inkişaf 

mərhələlərində olduğu kimi korporativ sektorun əsas artım mərkəzi borc bazarı alətləri 

olmuşdur.  Buna  baxmayaraq,  2014-ci  il  ərzində  səhm  bazarının  dərinliyi  artmaqda 

davam  etmişdir.  Belə  ki,  2014-ci  il  ərzində  səhm  bazarında  əməliyyatların  sayı  ötən 

ilin  müvafiq  dövrü  ilə  müqayisədə  14  faiz,  əməliyyatların  həcmi  isə  2  dəfə  artaraq 

1029  milyon  manat  təşkil  etmişdir.  2014-ci  il  ərzində  səhmlərin  ilkin  bazar 

ə

məliyyatlarının  həcmi  2,1  dəfə,  təkrar  bazar  əməliyyatlarının  həcmi  isə  4  faiz 



artmışdır.  

Yuxarıda qeyd olunanların əsasında belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, Azərbaycan 

iqtisadiyyatı üçün qiymətli kağızlar bazarı yeni olsada, bu sahə daim inkişafa meyllidir 

və ilbəil qiymətli kağızlar bazarı inkişaf edərək ölkə iqtisadiyyatının mühüm hissəsinə 

çevriləcəkdir. 

 

 



 

 

 

 

 

 

 


 

36 


 

 

Fəsil  2.  Azərbaycanda  qiymətli  kağızlar  bazarının  qiymətləndirilməsi  və  onun 

müasir vəziyyətinin təhlili 

2.1 Qiymətli kağızlar bazarında qiymətlərin dəyişilmə təmayülü və ona təsir edə

amillər. 

qtisadi sistemə xas olan əsas xarakterik xüsusiyyətlər qiymətli kağızlar bazarı 

üçün də xarakterikdir. Belə ki, dəyişən sosial-siyasi şəraitə adekvat təsirlər sözügedən 

bazarda  da  qiymətlərin  dinamikasına  təsir  göstərir.  Məhz  bu  səbəbdən  qiymətli 

kağızlar  bazarında  qiymətlərin  dinamikasına  təsir  göstərən  əsas  faktorlar  aşağıdakı 

kimi qruplaşdırılır. 

Maliyyə  təsirləri:  bu  təsir  daha  çox  səhmin  aid  olduğu  şirkətin  maliyyə-

idarəetmə  sistemi  ilə  əlaqədardır.  Belə  ki,  əgər  şirkət  zərərlə  üzləşərsə  və  ya 

müflisləşmək  təhlükəsi  ilə  qarşılaşarsa,  о  zaman  həmin  şirkətə  yatırılmış 

investisiyalarında  iflasa  uğramaq  ehtimalı  olur.  Belə  ki,  2007-2008-ci  illər  maliyyə 

böhranı  nəticəsində  şirkətlərin  mövcud  balansının  pozulması  nəticəsində  bir  sıra 

ş

irkətlər  maliyyə  riskləri  ilə  qarşı-qarşıya  qalmışdırlar  ki,  bu  da  qısa  müddət  ərzində 



həmin  şirkətlərin  səhmlərinin  qiymətlərinin  ucuzlaşması  ilə  nəticələnmişdir.  Misal 

olaraq, Bear Stearns şirkətinin səhmlərinin qiyməti 2007-ci ilin əvvəllərində 170 ABŞ 

dolları  olduğu  halda  qısa  müddət  ərzində  həmin  şirkətin  səhmləri  2  ABŞ  dolları 

səviyyəsinə  enir.  Bunun  səbəbini  araşdıran  maliyyəçilər  şirkətin  səhmlərinin  qısa 

müddət  ərzində  belə  sürətlə  düşməsinin  əsas  səbəbi  kimi,  həmin  şirkətin  mühasibat 

sistemində  mövcud  olan  boşluqlarla  əlaqələndirdilər.  Qeyd  edək  ki,  realda  Bear 

Stearns  şirkətinin  səhmlərinin  qiymətinin  süni  şəkildə  yüksəldilməsi  şirkətin 

investisiya  cəlbediciliyi  artırmaq  üçün  irəli  sürülmüş  bir  siyasət  idi.  Lakin  bunun 

arxasında heç bir iqtisadi faktor dayanmırdı. Məhz bu səbəbdən da maliyyə sistemində 

baş vermiş böhran bu siyasətin qısa müddət ərzində iflasa uğramasına səbəb oldu.  

Faiz  dərəcəlinin  dəyişməsi:  Faiz  dərəcəlinin  dəyişməsi  səhmlərin  qiymətlərinə 

və  gəliliklərinə  təsir  göstərən  səbəblərdəndir.  Belə  ki,  faiz  dərəcələrinin  artması 

qiymətli  kağızlar  ikinci  bazarına  mənfi  təsir  göstərməklə  istehlakçılara,  biznes 

fəaliyyətinə və investorların gəlirlərinin azalması ilə nəticələnir. Misal üçün, fərz edək 




 

37 


ki, investor uzunmüddətli, yüksək keyfiyyətli və etibarlı korporativ istiqrazın sahibidir 

və  illik  sabit  6  faiz  gəlir  götürür.  Ölkədə  faiz  dərəcələrinin  yüksəlməsi  nəticəsində 

həmin qiymətli kağızın illik faiz dərəcəsi də müvafiq olaraq artaraq 8 faizə çatır. Əgər 

investor  1000  AZN  müqabilində  6  faizlik  illik  faizlə  60  AZN  əldə  edirdisə,  faiz 

dərəcələri  yüksəldikdə  bu  gəliri  750  AZN  illik  8  faizlə  əldə  etmək  olar.  Bununla  da 

investor  faiz  dərəcələrinin  dəyişməsi  nəticəsində  250  AZN  itirmiş  hesab  olur.  Digər 

tərəfdən  də  investor  bu  qiymətli  kağızı  təkrar  bazarda  sata  bilmir,  çünki  bazarın 

mövcud  vəziyyəti,  yəni  illik  8  faizli  qiymətli  kağızlara  tələb  daha  yüksəkdir.  Tarix 

boyu,  artan  faiz  dərəcələri  səhmlərin  qiymətinə  mənfi  təsir  göstərmişdir.  Məsələn, 

ABŞ-da  borc  səviyyəsi  çox  yüksək  olduğundan  artan  faiz  dərəcələri  həm  səhmlərə, 

həm  də  sabit  gəlirli  qiymətli  kağızlara  (məsələn,  istiqrazlar)  təhlükə  yaradan  əsas 

risklərdən biri hesab olunur. 

Digər  tərəfdən,  artan  faiz  dərəcələri  böyük  məbləğdə  borcu  olan  və  ya  borc 

götürməyə  ehtiyacı  olan  şirkətlərə  də  mənfi  təsir  göstərir,  belə  ki,  faiz  dərəcələri 

artdıqda, borc götürülən pulun dəyəri də artır. Nəticə etibarı ilə, şirkətin rentabelliyi və 

artım  qabiliyyəti  məhdudlaşdırılır.  Şirkətin  əldə  etdiyi  mənfəət  nisbəti  (və  ya 

qazancları) azaldıqda, səhmlərinin də dəyəri azalır və səhm qiymətləri enir. 

nvestorları bazarın ümumi vəziyyəti və bazarda məzənnələrin dinamikası daha 

çox  maraqlandırdığı  üçün  onu  vahid  iqtisadi  subyektə  bənzədirlər.  Əslində  bu  bazar 

səhmlərin  alqı-satqısı  haqda  gündəlik  qərarlar  qəbul  edən  milyonlarla  fərdlər 

toplusudur.  Cəmiyyətimizin  və  iqtisadi  sistemin  nə  dərəcədə  müasir  olduğuna 

baxmayaraq,  tələb  və  təklif  qanunlarından  kənara  çıxa  bilməz.  Minlərlə  insan  eyni 

səhmi almağa can atdıqda, bu tələbə çevrilir və həmin səhmin qiyməti yüksəlir. Təklif 

məhduddursa,  qiymət  daha  da  yüksəlir.  Əksinə,  səhmlərin  alqı-satqısı  ilə  heç  kəs 

maraqlanmırsa, qiymət aşağı düşür. Tələb və təklif bazarda qiymətlərin dinamikasını 

təyin  edən  mühüm  amillərdəndir.  Bazar  tələbinin  dəyişkənliyindən  asılı  olaraq, 

aldığınız səhmin qiyməti qalxa və yaxud da enə bilər. 

Qiymətli  kağızlar  bazarında  qiymətlərin  səviyyəsi  psixoloji  faktorlara  da  qarşı 

çox  həssasdır.  Səhmlərin  qiymətinin  aramsız  aşağı  düşməsi  və  bəzən  də  qalxması 

investorlara  bu  il  keçən  il  qazandıqlarının  hansı  hissəsini  qazana  biləcəklərini 

hesablamaqda çətinlik yaradır. Ən önəmli məsələ yuxarıya doğru inkişaf və ya iflasa 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   31


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə