Microsoft Word Fuad-magistr-yenii doc



Yüklə 0,77 Mb.

səhifə26/31
tarix17.09.2018
ölçüsü0,77 Mb.
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   31

 

73 


edən gstəricilər daxil edilmişdir. Dördüncü qrup şirkətin qiymətli kağızlarına qoyulan 

vəsaitlərin  etibarlılıq  və  təhlükəsizlik  göstəricilərini  əks  etdirir.  Sonuncu  qrup 

göstəriciləraksiya qiymətlərinin artması perspektivliyini səciyyələndirir.  

 

3.3.Qiymətli 

kağızlar 

bazarında 

səhmlərin 

qiymətlərinin 

proqnozlaşdırılması  

Qiymətli  kağızlar  bazarında  səhmlərin  qiymətlərinin  proqnozlaşdırılması  istər 

emitentlər, istər qiymətli kağızlar bazarının peşəkar iştirakçıları, istərsə də investorlar 

üçün  mühüm  əhəmiyyət  kəsb  edir.  Çünki,  gələcək  dövr  üçün  qiymətlərin  dinamik 

hərəkət  perspektivinin  qiymətləndirilməsi  bazara  çıxış  imkanlarını  müəyyən  edən 

həlledici  şərtlərdən  biridir.  Qiymətlərin  proqnozlaşdırılmasının  əsas  vəzifəsi 

proqnozlaşdırılan  dövr  üçün  səhmlərin  qiymətlərinə  təsir  edən  dövrlik  və 

qeyridövrlikli  xarakterli  müxtəlif  amillərin  təsirini  və  eləcə  də  bir  sira  digər 

göstəriculrin  nəzərdə    tutulan  dəyişiklilkliyi  əsasında  qiymətlərin  hərəkətinin 

qiymətləndirilməsi.   

Səhmlərin qiymətlərinin pрогнозунun щазырланмасы чох мцряккяб вя чятин 

бир


  просесдир.  Müasir  dövrün  inkişaf  xarakterinə  uyğun  olaraq  qiymətlərə  təsir 

göstərən faktorların çoxluğu qiymət dinamikasının tez-tez volatillik ilə qarşılaşmasına 

səbəb olur. Digər tərəfdən isə proqnozun hazırlanması çətinliyi həm də  kifayət qədər 

tam və  etibarlı məlumatların alınmasının mürəkkəbliyi ilə şərtlənir.  

Hzırda  qiymətli  kağızlar  bazarında  prognozlaşdırmanın  bir  sıra  növlərindən 

istifadə  olunur  ki,  onları  da  aşağıdaki  kimi    qruplaşdırılır:  ekstrapolyasiya,  ekspert 

qiymətləndirmə,  iqtisadi-riyazi  metodlar  və    eləcə  də  bu  qruplara  daxil  olan 

metodlarınn müxtəlif  şəkildə  uzlaşdırılaraq əlaqələndirilməsi. 



Ekstrapolyasiya  metodları.    Ekstrapolyasiya  praktiki  olaraq  keçmiş  dövr 

ə

rzində səhmlərin qiymətlərinin statistik sıralarının  işlənməsi yolu ilə həyata keçirilir. 



Keçmişdə  qiymətli  kağızlar  bazarında  səhmlərin  qiymətlərinin  təsir  edən  bazarın 

inkişaf  meyyləri  və    sürətini  müəyyən  edən    səbəblər  thlil  edilir.  Həmin  təhlilin 

ə

sasında proqnozlaşdərəlan dövrə dair statistiki sıralar tərtib olunur və həmin statistik 



sıralar proqnozlaşdırılan dövrə köçürülür. 


 

74 


Keçmişdə  baş  verən  meyylərin  proqnozlaşdırılmış  dövrə  köçürülməsinin   

dövrlərin  sadə  mexaniki  uzadılmasını  nəzərdə  tutur.  lakin  faktiki  proqnozlaşdırılan 

dövrün  şərtlərini tamamilə təkrar  etmədiyindən  iqtisadi proqnozlaşdırma zmanı  belə 

bir  ekstrapolyasiyanın  tətbiqi  mümkünlüyü  məhdudlaşdırır.  Buna  görə  də  keçmişin 

qiymət  səviyyəsini  və  dinamikasını    müəyyən  edən  açmillərin  əmələ  gəlməsi 

mümkünlüyünü  uçota  almaqla  keçmiş  dövrlərdə  düzəliş  aparılmasını  nəzərdə  tutan 

ekstrapolyasiya geniş yayılmışdır. 

Ekspert  qiymətləndirmə  metodları  keçmişdə  qiymətli  kağızlar  bazarının 

konyukturasının  inkişaf  meylini  öyrənməklə  verilmiş  anda  səhmlərin  qiymətlərinin 

həqiqi  vəziyyətini  təhlil  edən  mütəxəsislərin  biliklərinin,  təcrübələrinin, 

intiusiyalarının istifadə edilməsinə əsaslanır. Optimal ekspert qiymətləndirmə, həm bir 

neçə  mütəxəssiz  arasında  fikir  mübadiləsi  və  bu  əsasda  vahid  qiymətin  alinmasına 

həm  də  bir-birinə  münasibətdə  olmayan  bir  neçə  mütəxəssisin  ekspert  qiymətlərinin 

emalına  əsaslanır. 

Bununla  əlaqədar  “beyin  hücumu”  metodunu  qeyd  etmək  olar.  Bu  zaman 

proqnoz  kollektiv  mütəxəssiz  qrupu  tərəfindən  hazırlanır.  Qrupla  ekspert 

qiymətlənmənin  digər  müxtəlif  növlü  metodlarına  “Delfi”  metodu  aiddir.  Bu,  60-cı 

illərin  əvvəllərində  “Rend”  amerikan  korporasiya  tərəfindən  hazırlanmışdılar.  Bu 

zaman  bir  sıra  ekspertlərin  yazılı  yolu  ilə  hər  bir  mütəxəssisin  proqnoz 

qiymətləndirilməsi  aşkar  edilir.  Ekspertlər  arasında  müzakirələrin  və  fikir 

mübadiləsinin  aparılması  istisna  edilir.  Sorğuların  nəticəsində  isə  bal 

qiymətləndirilməsini nəzərə alaraq  hər bir ekspertin etibarlığı müəyyən olunur. 

qtisadi-riyazi  metodlar.  Qiymətli  kağızlar  bazarına  aid  keçmiş  illərin 

məlumatları  əsasında  qiymət  (funksiyanın  göstəricisi)  və  səhm  bazarının  digər 

konyuktur  göstəriciləri  (arqument  göstəriciləri)  arasında  mürəkkəb  və  ya  sadə 

funksional asılılıqlaları əks etdirən riyazi modellər qurulur. 

Yuxarıda  qeyd  edildiyi  kimi,  səhm  bazarının  konyukturasının  inkişafına  çoxlu 

sayda  müxtılif  amillər  təsir  göstərir.  Eyni  zamanda  heç  bir  model  konyuktur  əmələ 

gətirən  amillərin  hamısını  özünə  tam  əks  etdirmək  iqtidarında  deyil.  Buna  görə  də 

iqtisadi-riyazi proqnozlaşdırmanın müvəfəqiyyətinin ən mühüm şərtlərindən biri təkcə 




 

75 


keçmişə deyil, həm də əvvəllərə aid olan vaxib amillərin qiymət dinamikasına təsirini 

ə

ks etdirən göstəricilərin seçilməsidir. 



Belə  məsələnin  həll  edilməsi  üçün,  hər  şeydən  əvvəl,  çoxlu  sayda 

göstəricilərdən  elələrini  seçmək  zəruridir  ki,  onlar  səhmlərin  qiymətləri  ilə  daha  sıx  

korelyasiya əlaqələrinə malik olsun və bunun vasitəsilə bazrın konyukturasının bir sıra 

xarakterik göstəriciləri arasında korellyasiya əmsalının hesablanması həyata keçirilir.  

Korrelyasiya  əmsalının  hesablnması,  sonra  isə  korelyasiya-reqressiv 

tənliklərinin qurulması və həll edilməsi seçilmiş göstəricilər arasında qarşlıqlı əlaqələri 

kəmiyyətcə  qiymətləndirməyə  nəticə  etibarıilə  digər  konyuktura  göstəricilərinin 

müvafiq  dəyişmələrinin  nəticəsi  kimi  qiymət  dəyişməsini  öroqnozlaşdırmağa  imkan 

verir. 

Yuxarıda  qeyd  olunanları  nəzərə  almaqla,  hər  bir  əmtəə  kimi  səhmlərində 



qiymətinin  hərəkəti  prognozu  aşağıdakı  tənliyin    həll  edilməsi  yolu  ilə  (yalnız 

asılılığın   düzxətli formaları) müəyənləşdirilir: 

y = a + b

1

x



1

 + b


2

x

2



 + ... + b

n

x



n

  

burada: y — asılı dəyişən (qiymət), x



1

, x


2

, ..., x


n

 — müxtəlif müstəqil dəyişənlər 

(konyuktur göstəricilər sırası, bunların dəyişilməsindən asılı olaraq qiymət dəyişir); b

1



b

2

, ..., b



n

 — y-in x

1

, x


2

, ..., x


n

-dən asılılıq kəmiyyətini göstərən reqressiya əmsalı; a — 

x

1

, x



2

, ..., x


n

-dən əlavə digər amillərin qiymətə təsirini nəzərə alan əlavə əmsal. 

Göstərici arqumentlərə (x

1

, x



2

, ..., x


n

) müxtəlif  rəqəm kəmiyyətini verərək, yeni 

proqnoz  dövrünə  bu  göstəricilərin  dinamikasının  qiymətləndirilməsini  qurmaqla 

verilmiş tənliklə proqnozlaşdırılan dövr qiymətlərini hesablamaq olar. 

Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  səhmlərin  qiymətlərinin  proqnozlaşdırma 

metodlarlarından ayrı-ayrılıqda istifadə olunarsa bu zaman proqnozun nəticə nisbətən 

aşağı  olar.  Ona  görə  də  daha  əsaslandırılmış  nəticə  əldə  etmək  üçün  mütləq  bu 

metodlardan  -  ekstrapolyasiya,  ekspert  qiymətləndirilməsi  və  iqtisadi-riyazi 

modelləşdirmədən  birgə  və  ya  onların  müxtəlif  uzmaşmalarından  istifadə  olunması 

daha məqsədəuyğun hesab olunur. 

Bu  metodlardan  istifadə  indiki  zamanda  böyük  əhəmiyyət  kəsb  edir.  Belə  ki, 

hətta  süni  intekt  və  ekspert  sistemləri  əsasında  qurulan  müasir  elektron  hesablama 

maşınları  kimi  səmərəli  vasitədən  istifadə  edilən  iqtisadi-riyazi  metodlar  bazasında 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   31


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə