Microsoft Word kitab elm doc



Yüklə 332,27 Kb.

səhifə14/71
tarix02.01.2018
ölçüsü332,27 Kb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   71

Osman Türkayın poetik irsi 
 
 
46
1) 1946-1951-ci illər 
2) 1951-1956-cı illər 
3) 1956-cı ildən sonrakı mərhələ 
Bu bölgünü şairin özü müəyyənləşdirmişdir. O, 1990-cı il 3 mart 
tarixində Ankarada nəşr olunan “Mədəniyyət” qəzetinə verdiyi mü-
sahibədə bu barədə  aşağıdakıları söyləmişdir: “Benim sanat haya-
tımı üç devreye ayırmak mümkündür. Birinci devre: 1946’dan 
1951’e kadar devam eder. Bu devrede sembolik bir şairdim, Yahya 
Kemal’in, Ahmed Haşim’in ve Rıza Tevfik’in tüm şiirlerini ezbere 
biliyordum. İşlediğim konular, aşk, tabiat ve ölümdü. Aruz ve hece 
vezinlerini kullanıyordum.  Şimdi bir eleştirmeci gözü ile baktı-
ğımda Yahya Kemal ile Ahmed Haşim’in o zamanlar üzerimde 
küvvetli bir tesiri olduğunu anlıyorum. İkinci devre 1951’de başlar 
ve 1956’da sona erer. Bu devre içinde tek bir mısra bile yazmadım. 
Türkiye’den sonra Londra’ya gitmiştim. Gazetecilik ve felsefe öğ-
renimi yapıyordum. Boş zamanlarımda sanat çevrelerine sık sık 
uğrar, kütüphanelere devam ederek batılı yazarların eserlerini okur 
ve imkan nisbetinde incelemeler yapardım. Bu yıllar zarfında 
İngiliz dili kanalı ile Japon, Güney ve Kuzey Amerika, İngiliz ve 
Avrupa Edebiyatı ile sıkı bağlar kurmaya çalıştım. Okuduğum eser-
ler ve yaşadığım çevre, bende ruh ve düşünce bakımından devrim-
ler yarattı. Artık feza (uzay) çağının konuları ile başbaşa bulunuyor-
dum. Üçüncü devre 1956 yılının başlangıcından bugüne kadar de-
vam eder.” (Türkay, 2002: 26) 
Sitatdan da bəlli olduğu kimi, yaradıcılığa klassik Şərq şeri üslu-
bunda yazılmış əsərlərdən başlayan O. Türkayın ultra-modernist he-
sab edilən ədəbi nümunələri geniş bir poeziya aləmini əhatə edərək, 
öz rəngarəngliyi və orijinallığı ilə seçilməkdədir. Fikrimizi başqa 
şəkildə ifadə etmiş olsaq, bu poeziya klassik Şərq  şeri nümunə-
lərindən modern Qərb  şerinə doğru istiqamət alaraq, iki böyük və 
xeyli dərəcədə fərqli mədəniyyətin xarakterik cəhətlərini birləşdirir.  
O. Türkayın ilk dövr yaradıcılığı XIX əsrdə Fransada meydana 
çıxan və bir çox xalqların ədəbiyyatlarında özünü göstərən simvo-


Elmira Fikrətqızı 
 
47
lizm ədəbi cərəyanının təsiri altında formalaşmışdır. Əgər simvoliz-
min “həm reallığı əks etdirmək, həm də onun sərhədlərini aşmaq ar-
zumuza eyni zamanda cavab verən bir sənət növü” olduğunu nəzərə 
alsaq, Kıbrıslı  şairin  əsərlərində  də obyektiv gerçəkliklə subyektiv 
duyğuların, lirik mənin xəyal, arzu və istəklərinin vəhdətdə ifadə-
sinə təsadüf edirik. Məsələn: 
 
Süzülürken enginden gurubun yanan alı: 
Uyuyan engin deniz olur bir kızıl halı 
Sandalımız rakseder, dalgalar ninni söyler 
Canlı bir tablo gibi oynar suda hayaller. 
 (Türkay, 2002: 34) 
 
“Girnə limanında axşam” adlı  şeirdən götürülən bu misralarda 
həmin gerçəklik və onun yaratdığı təəssüratdan doğan xəyallar alə-
mindən bəhs edilir; həm qalanın tarixlərdən keçib gələn sirli əfsa-
nəsi, həm Toros dağlarından Beşbarmağa doğru əsən yellərin ana-
sının ilıq nəfəsinə bənzəməsi, həm də üfüqdə görülən bəyaz tüllərin 
o tərəfində mövcud olan qeyri-real dünyanın mövcudluğu ehtimalı 
simvolik şəkildə qələmə alınır.  
Digər bir şerində – “Gerçək eşqi – torpaq ana”da isə O. Türkay 
bütün kainatın duman kimi xəyala büründüyünü qeyd edərək və 
xülyalara, xəyallara müraciətlə ondan əl çəkmələrini xahiş edir, 
başqa dünyalarla işi olmadığını, onu rahat buraxmalarını  və tapın-
dığı yeganə həqiqətin Ana Torpaq olduğunu yazır: 
 
Bırakın beni rahat, rahat bırakın beni, 
Kabus gibi çökmeyin safsatalar, rüyalar 
Gerçeğin ateşinde durmadan yakın beni, 
Yakın da kandırmasın ihtiraslar, hülyalar.  
(Türkay, 2002: 35) 
 


Osman Türkayın poetik irsi 
 
 
48
Osman Türkay ilk şeirlərini Kıbrısın bir sıra yerli mətbuat or-
qanlarında – “Hürr söz” qəzetində, “Beşbarmaq”, “Gənclik”, “Çar-
daq” kimi ədəbi dərgilərdə çap etdirir və ədəbiyyata gəldiyi ilk gün-
lərdən diqqəti çəkərək, gələcəyin böyük şairi kimi alqışlanır. Nazif 
Süleyman 26 noyabr 1946-cı ildə “Hürr söz” qəzetində  gənc  şair 
haqqında yazdığı  məqalədə digər yaşıd  şairlərlə müqayisələr apa-
raraq üstünlüyü Türkaya verir və onu başqalarından fərqləndirən 
cəhətlər üzərində durur. “…evvel çıkan bir yazımda bir çok genç 
heveskarlara yurd sevgisini, yurd abidelerini, yurdun hayat ve renk 
tablolarını terennüm eden şiirler yazmalarını ve ancak bu suretle 
yazdıkları  şiirlerin zamanın silindirine dayana bileceğini tavsiye 
etmiştim. Ne yazık ki onlar hala, yarı adaptasyon manzumelerinde 
mevhum sevgililerden, hayali ufuk ve denizlerden, uydurma göl ve 
havuzlardan bahsetmekle devam ediyorlar, ve içinde yaşadıkları bu 
yurdu terennüm edemiyorlar. Dün gazetemizde manzumesini oku-
duğunuz Osman Türkay’ı ancak bir müstesna olarak göstere biliriz. 
O. Türkay bir köy ve toprak çocuğudur, şiire yeni başlamıştır, genç-
tir ve henüz üç şiiri ancak neşredilmiştir. Böyle olduğu halde o, öz 
şiirin sırrına bir hamlede varmış görünüyor. Yurdunu ve vatanını, 
içinde yaşadığı toprakları seviyor, müşahhas güzellikleri müşahade 
edebiliyor ve onları tatlı bir lirizmle dile getiriyor…Şiire yeni başla-
masına bakılırsa, O. Türkay’dan istikbalde çok şeyler bekleye-
biliriz.” (Türkay, 2002: 8-9) 
Nazif Süleyman bu tənqidi məqaləsində  şairin yuxarıda adını 
çəkdiyimiz “Girnə limanında axşam”  şerindən müəyyən misraları 
nümunə  gətirərək, öz fikirlərini  əsaslandırmağa çalışır. Lakin biz 
şairin parlaq istedadı haqqında deyilən fikirlərlə razılaşsaq da, 
onunla müqayisə edilən digər  şairlərin yaradıcılığına xas olan hə-
min simvolik obrazların, müxtəlif rəmzi məqam və surətlərin O. 
Türkayın ilk dövr yaradıcılığında olmadığını deyə bilmərik. Hətta 
“Hürr söz” qəzetinin 1946-cı il nömrələrindən birində dərc olunmuş 
və yüksək vətənpərvərlik hissi ilə yazılmış “Toroslarla baxış” şerin-
də Bozqurdun mifoloji xilaskarlıq dövründən başlayaraq Atillanın 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   71


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə