Microsoft Word tarfilmet11. doc



Yüklə 0,53 Mb.

səhifə1/30
tarix17.11.2018
ölçüsü0,53 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   30


O’ZBEKSTAN RESPUBLİKASI JOQARI HA’M ORTA ARNAWLI 

BİLİMLENDİRİW MİNİSTRLİGİ 

 

BERDAQ ATINDAG’I QARAQALPAQ MA’MLEKETLİK 

UNİVERSİTETİ 

 

 

Ãóìàíèòàð ôàêóëòåòè 



Òàðèéõ 81ì àðõåîëîãèÿ êàôåäðàñû 

 

Tariyx filosofiyası h’a’m metodologiyası  



pa’ninen 

 

Ëåêöèÿ òåêñòëåðè 



 

Joqarı ta’limnin’  200000-gumanitar  pa’nler h’a’m pa’nler  

ta’lim bag’darı 5220200-Tariyx bakalavr bag’darı  

ushın 

 

 



ä6çãåí

  äîö. 



Æ. 

Àéòìóðàòîâ 

 

 

 



 

Í5êèñ-


2011 


Tema`   Tariyx filosofiyası pa’n sapatında.   Maqseti ha’m wazıypaları 

 

Jobası 



 

1. 


 Tariyx filosofiyası tu’sinigi. Tariyx filosofiyasının’ maqseti ha’m 

wazıypaları  

2. 

 Tariyxtın’ anıqlawshısı tariyx pa’ni 



3. 

 Tariyx pa’ninin’ usılları tariyxtın’ a’hmiyeti 

4. 

 Tariyxtın’ ma’nisi filosofiyalıq ko’z-qaras ma’selesi sıpatında  klassik ha’m 



ha’zirgi zaman tariyxı ma’nisine eki tu’r ko’z qaras 

5. 


 Tariyxıy sananın’ eki ta’repi 

A’debiyatlar dizimi 

 

1. 


 Karimov İ.A -O’zbekistonning wz istiqloli va taraqqiet ywli. T.,   

«O’zbekiston» 1992 y 

2. 

 Karimov İ.A.- O’zbekistonning siesiy-ijtimoiy va iqtisodiy   istiqbolining 



asosiy tamoyillari.  T.,  «O’zbekiston» 1995 

3. 


 Karimov İ.A. - O’zbekiston Milliy istiqlol, iqtisod, siesat, mafkura.   T.,  

«O’zbekiston» 1996 

4. 

Karimov İ.A. –Yangicha fikrlash va ishlash-davr talabi. T.,  «O’zbekiston» 



qooi y  

5. 


 Karimov İ.A.-Tarixiy xotirasiz kelajak ywq. T.,  «Sharq» 1998 y  

6. 


 Karimov İ.A. – Jamiyatimiz mafkurasi xalqni-xalq millatni-millat   qilishga 

xizmat etsin.    «Tafakkur» jurnal bosh muxarririning  savollariga javoblar.       T.,  

«O’zbekiston» 1998 y 

7. 


 Karimov İ.A –Yuksak manaviyat engilmas kuch. «Manaviyat» 2008 y   

8. 


Barg M.A. Epoxi i idei. Stanovlenie istorizma. M., 1987. 

9. 


 Blok M. Anologiya istorii ili remeslo istorika.  M., 1986. 

10. 


 Boling Brok. Pisma ob izuchenii i polze istorii. M., 1978. 

11. 


 Gerodot. İstoriya. L., 1972. 

II. Q’osımsha a’debiyatlar  

1. 

Berdiyaev N.A. Smısl istorii. M., 1990. 



2. 

Gubman B.L. Smısl istorii. Ocherki sovremennik zapadnıx kontseptsiy. 

M.,1991. 

3. 


Sorokin P. Chelovek, tsivizatsiya, obshestvo. M., 1992. 

4. 


Tarle E.V. –Ocherk razvitiya filosofii istorii. V kn.` «İz literaturnogo 

naslediya akademika E.V.Tarle». M.,1981. 

5. 

Tarnas R. İstoriya zapadnogo mıshleniya. M., 1995 



6. 

Tatsit Korneliy. Sochineniya v w-x tomax. L.1969 

7. 

Toynbi A. Postijenie istorii. M.,1991. 



Adamzat o’tmishin, jumıs da’rejesinin’ o’zgeriwin ha’m ha’zirgi jag’dayına jetip  

keliwin izertleytug’ın ilim tariyx dep ataladı. 

Tariyx (istoriya) a’yyemgi grek so’zinen kelip shıqqan bolıp, onın’ ma’nisi 

«izertlew» yamasa «waqıyalar haqqında gu’rrin’» degendi an’latadı. 




Filosofiya bul-adamzattın’ o’zin qorshag’an du’nyanın’ haslı ma’nisin tu’sinip 

alıwg’a bolg’an za’ru’rliginen kelip shıqqan bolıp, Filosofiya so’zi a’yyemgi grek 

so’zinen alıng’an bolıp «danıshpanlıqtı su’yiw» degen ma’nisti an’latadı. Yag’nıy, 

filosofiya ta’biyattın’, ja’miyettin’ ha’m Adam sanasının’ rawajlanıw protsesinin’ 

ulıwmalıq nızamlıqların u’yretetug’ın ilim bolıp tabıladı.  

Tariyx  filosofiyası-tariyxıy  pikirlew problemaların, onın’ nızamlıqların o’z 

ishine alatug’ın, tiykarınan adamzat ja’miyetinin’ rawajlanıwın tariyxıy biliwge 

qaratılg’an ilimler tarawı bolıp tabıladı.  

Tariyxıy ko’z-qarastan alıp qarag’anda tariyx filosofiyası a’yemgi da’wir 

filosofiyası ha’m avtobiografiyasınan baslanadı. Jan’a da’wirde bul ilimge XVIII-

a’sir ag’artıwshılarınan Viko, Volter, Gerder, Kondoxse, Monteske ha’m tag’ı 

basqalar u’les qostı. 

Solardan Volter quyt-jılı ilimge «tariyx filosofiyası» terminin qollandı. Ma’selen 

İ.G.Gerderdin’ tariyx filosofiyası miynetinde o’z aldına pa’n sıpatında tu’sindiriledi. 

Ag’artıwshılar Avgustin Blajennıy Avreliy (354-430) Xristian bogoslavı mistik-

filosof. Ol diniy isenimsiz bilim ha’m haqıyqatlıq joq degen printsipti qolladı. 

Avgustin o’zinin’ (rwy) «O grade bojiem » «Qudalar jarlıg’ı haqqında» 

shıg’armasında ja’ha’n tariyxının’ xristianlıq kontseptsiyasın rawajlandırdı. Onın’ 

pikirinshe tag’dir man’layg’a jazıladı degen qudaylıq anıqlamanı jarattı. Ol qudaylıq 

ku’shti shirkew u’stemligin ta’n aldı. Avgustinnin’ bul ta’liymatı Rim papasının’ 

hasılzada fiodallarg’a qarsı gu’resinde a’hmiyetli rol atqardı. Avgustin taliymatı 

xristian geologiyası ushın a’hmiyetli boldı. Olar vlasttın’ hu’kimine qarsı bolg’an 

adamlardı qudaylar ha’mirine qarsı boladı dep jazaladı. Avgustin ideyası xristian 

dininin’ protestant katolik ha’m provoslav shirkewlerinin’ ta’liymatınan orın aldı.  

XVIII-a’sir ag’artıwshıları Avgustinnin’ ta’liymatı Teologiyalıq tu’sindiriwine 

qarsı shıg’a otırıp, tariyx filosofiyasına sebepmalik ideyasın alıp kelip, rawajlanıw 

teoriyasın islep shıqtıyu Adamzattın’ rawajlanıwı ushın geografiyalıq ha’m 

ja’miyetlik ortalıqtın’ ta’siyrin tiykarlap berdi. Bunnan bılay tariyx-filosofiyası 

iliminin’ rawajlanıwına Gegel Georg Vilgelm Frinrix (17701831) nemets filosofı 

obektivnıy idialist, K.Marks (1828-1883) osnovatel dialekticheskogo i istoricheskogo 

materializma, O.Kant /Ogyust Kont (1798-1857) pozitivizm ta’repdarı-frapntsuz 

fmilosofı. N.Ya. Danilevskiy, O.Shpengler, A.Toinbi (Arnold Djozef) (1889-1975) 

angl istorik i sotsiolog, P.A.Sorokin, K.Yaspers ha’m basqalar bul ilimnin’ 

rawajlanıwına a’hmiyetli u’les qostı. Soldardan A.Toynbidin’ «İssledovanie istorii» 

dep atalatug’ın qw tomnan ibarat (1934-1962 jıllar) miyneti bar.  

Tariyx filosofiyası tariyxıy protsessti ha’m tariyxtı biliw menen baylanıslı 

bolg’an tu’siniklerdi beretug’ın arnawlı ilim bolıp tabıladı.  

O’aqıttın’ o’tiwi menen tariyx filosofiyasının’ mazmunı ha’m problemaları 

o’zgeriske ushıradı. Bu’gingi ku’nde tariyx filofiyasının’ tiykarg’ı  wazıypalarına   

to’mendegiler kiredi.  

-birinshiden, adamzat tariyxının’ qalay rawajlang’anlıg’ın, onın’ qanday 

da’wirlerge tsivilizatsiya, ma’deniyatqa iye ekenligin ha’m onın’ ulıwma 

sxemalarının’ kelip shıg’ıwın izertlewden ibarat. 

-ekinshiden, o’tmishke, bu’gingi ku’nge ha’m keleshekke qatnas jasaw 

xaraqterin ko’rsetiw arqalı tariyxıy rawavjlanıwdın’ ulıwma formaların analizlewden 






Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   30


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə