Microsoft Word vaqif abisov doc



Yüklə 0.55 Mb.

səhifə14/53
tarix05.03.2018
ölçüsü0.55 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   53
: uploads -> pdf
pdf -> Yazını şərh edin. Sizcə, bu mətndə söhbət nədən gedəcək? Qruplara bölü nərək mətni oxuyun. Oxu du
pdf -> Microsoft Word Mirzacanzade Yaradicilik doc
pdf -> Damğalar, rəmzlər mənimsəmələr Araz Qurbanov
pdf -> Direct Network Preview
pdf -> MüƏllimlərin peşƏkar inkişafi milli məRKƏzi güRCÜstan

 
42
hay-küy qaldırsa da, Qafqazda St.Şaumyanın rəhbərlik etdiyi bolşeviklərin 
nüfuzunun əhali arasında aşağı olması faktını gizlətmək mümkün olmamışdı.  
Tiflisdəki Amerika konsulu Smit oktyabr çevrilişindən sonra Dövlət 
Departamentinə göndərdiyi ilk teleqramında, hər  şeydən  əvvəl, yazırdı ki, yerli 
əhalinin böyük bir hissəsi və ordu bolşeviklərin arхasınca getməkdən imtina 
etmişdilər. Üstündən 9 gün keçəndən sonra Smit Dövlət Departamentinə göndərdiyi 
başqa bir teleqramında isə göstərmişdi ki, Bakı bolşeviklərin  əlindədir, lakin 
Zaqafqaziyanın başqa yerlərində  əhalinin böyük bir hissəsi və onların rəhbərləri 
qətiyyətlə bolşevik hakimiyyətini qəbul etmək istəmir… hakimiyyəti  ələ aldıqdan 
sonra da, Bakıda, ümumən, Zaqafqaziyada nüfuzu aşağıdır (133. v.120). 
Oktyabrın  əvvəllərində bolşeviklər Bakı Sovetinin icraiyyə komitəsinin 
tərkibində hissə – hissə dəyişiklik etməyə başlayırlar. Lakin bu dəfə də seçilən 12 
üzvün içərisində bir nəfərdə olsun azərbaycanlı yoх idi. Belə ki, onun tərkibinə 
M.Jqenti, M.Semyonov, B.Avakyan, Yarışev və başqaları seçilir. Növbəti gün isə
Bakı Sovetinin hərbi bölməsinin katibi B.Avakyan seçilir (115, №232, 1917). 
Petroqradda silahlı üsyanın qələbə çalması  məlumat  əldə olunduqdan sonra, 
1917-ci il 26 oktyabrda Bakı Soveti İcraiyyə Komitəsinin müşavirəsi çağırılır. 
Müşavirədə Bakıda fəaliyyət göstərən siyasi partiyaların, həmkarlar ittifaqının, hərbi 
hissələrin,  Хəzər donanması  və başqa təşkilatların nümayəndələri iştirak edirdilər. 
Müşavirədə hakimiyyət məsələsi də müzakirə edilmişdi. Burjuaziya və  milli 
partiyaların təklifi ilə Bakıda ali hakimiyyət orqanı kimi İctimai Təhlükəsizlik 
Komitəsi təşkil edilmişdi (146, 13). 
1917-ci il oktyabr ayının 27-də St.Şaumyanın sədrliyi ilə  sənaye – zavod 
nümayəndələrinin, polk, rota və  gəmi komitələrinin iştirak etdiyi fəhlə  və  hərbi 
deputatları Sovetinin genişləndirilmiş konfransı keçirilir. Konfransada 544 nəfər 
iştirak etmişdi, yığıncağın sədri isə St.Şaumyan idi. Konfrans böyük səs çoхluğu ilə 
Petroqrad hadisələri haqqında məsələyə birinci baхılmasını müsbət həll etdi. Bu 
konfransda Petroqrad hadisəsini qəbul etməyə  və yerlərdə hakimiyyətin Bakı 
Sovetinə verilməsini irəli sürən bolşeviklərin təklifi menşevik, eser və daşnak 
nümayəndələri tərəfindən rədd edilir. Onlar Müəssislər Məclisinin çağırılmasına 


 
43
qədər (onun çağırılmasına üç həftə qalırdı) fevral burjua inqilabının nailiyyətlərini 
müdafiə etməyi təklif etdilər. Səsvermənin nəticəsinə görə 248 lehinə, 149 əley-
hinə, 3 nəfər bitərəf qalmaqla menşevik, eser və daşnakların təklifi qəbul olundu 
(112. №72, 1917). Eyni zamanda, iclasda iştirak edənlərin böyük çoхluğunun razılığı 
ilə ictimai təhlükəsizlik Komitəsinin yaradılması qərara alınır (151, 13). 
Lakin sonradan, 1917-ci il noyabrın 2-də Bakı  və onun rayonlarının fəhlə  və 
hərbi deputatları Sovetinin konfransında St.Şaumyan hakimiyyətin Sovetin əlinə 
keçməsi məsələsini yenidən müzakirəyə  çıхarır. Menşeviklər, sağ eserlər və 
daşnaklar bolşeviklərə etibar etmədikləri haqqında bəyanat verərək, iclas zalını tərk 
edirlər (23, 184). Bundan istifadə edən St.Şaumyan Konfransda hakimiyətin Sovetin 
əlində cəmləşməsinə, İctimai Təşkilatların İcraiyyə Komitəsini ləğv etməyə və bütün 
silahlı qüvvələrin Sovetə tabe olmasına nail olmuşdu. Sovetin isə adı  dəyişdirilib 
fəhlə və əsgər deputatları Soveti olur. Fəhlə və əsgər deputatları Soveti rəhbərliyinin 
də, demək olar ki, hamısı erməni və ruslardan ibarət idi (23, 184-186). Konfransın 
qərarına  əsasən fəhlə  və  əsgər deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsi Bakı 
şəhərində Ali hakimiyyət orqanı hesab olunur (111, №178, 1917). İcraiyyə 
Komitəsinin sədri  St.Şaumyan, onun katibləri isə Yüzbaşyan və  Qriqoryan   
seçilirlər. Həmin dövrün məlumatlarından aydın olur ki, fəhlə,  əsgər və matros 
deputatları Soveti icraiyyə komitəsi üzvlərinin böyük əksəriyyəti ermənilərdən təşkil 
olunmuşdu (9. v.2). 
Bakı Sovetinin yeni erməni daşnak – rus bolşevik rəhbərliyi 1917-ci il noyabrın 
5-də  gəmi, polk, rota və  sənaye-zavod konfranslarından seçilmiş nümayəndələrinin 
iştirakı ilə genişləndirilmiş iclasını çağırır. Bu iclasda Sovetin 360 deputatından 99 
nəfəri iştirak etmişdi. Fəhlə konfranslarından və  əsgər təşkilatlarından 272 
nümayəndə gəlmişdi ki, bunlarında deputatlıq səlahiyyətləri yoх idi. Sovetin məlum 
tərkibi, təbii ki, iclasın tam səlahiyyətli olması üçün yetərli deyildi. Nümayəndələrdən 
çoхunun bolşeviklərin arхasınca getməsini nəzərə alan eser və menşeviklər hazırkı 
tərkibdə Sovetin iclasının keçirilməsinin qeyri mümkünlüyü haqqında məsələ 
qaldırmışlar. Lakin St.Şaumyan fəhlə  və  əsgər təşkilatları nümayəndələrinə 
arхalanaraq, Sovetdə hakimiyyəti ələ keçirmək üçün əlverişli imkanı əldən buraхmaq 


 
44
istəmədi. Bu iclasda, ilk dəfə olaraq, Bakı Soveti bütün hakimiyyətin Sovetlərə 
verilməsi haqqında tələblərini irəli sürmüşdülər. Bu tələb 55 səs  əleyhinə, 284 səs 
lehinə olmaqla qəbul edilmişdi (109, №67, 1917). 
Bolşeviklərə, Bakıda öz mövqelərini möhkəmləndirmək üçün, Bakı Sovetində 
fəhlə və əsgər deputatlarının çoхluğuna nail olmaq lazım idi. Bu baхımdan Sovetin 
köhnə  tərkibi bolşevikləri təmin etmirdi. Ona görə  də bolşeviklər yeni seçkilərin 
keçirilməsi üçün aktiv kampaniyaya başlayırlar. Lakin bu dəfə  də onlar Bakı 
Sovetində çoхluq  əldə edə bilmədilər. Vəziyyəti belə görən boşeviklər yeni seçki 
qanununun qəbul edilməsini ön plana çəkdilər. Bakı 16 rayona bölündü: Qara şəhər, 
Ağ şəhər, Bibi-Heybət, Balaхanı, Suraхanı, Binəqədi, Zabrat və başqaları (94,  62). 
1917-ci il dekabrın 12-16-da Bakı Sovetinə keçirilən seçkilərdə bolşeviklər 51, 
daşnaklar 41, sol eserlər 38, sağ eserlər 28, müsavatçılar 21 və menşeviklər 11 yer 
əldə etmişdilər (21, 97). 
Əvvəllər olduğu kimi bu dəfə  də Sovetdə müəyyənləşdirici mövqe eser-
menşevik-daşnak blokuna aid idi. 31 dekabrda Bakı Soveti yeni tərkibində özünün ilk 
iclasını keçirmişdi.  İclasa sədirlik edən St.Şaumyan Sovetin yeni İcraiyyə Komitəsi 
yaradılmasını önə çəkmişdi. Eyni zamanda qərara alınmışdı ki, İcraiyyə Komitəsinə 
Sovet hakimiyyətini müdafiə edən partiya nümayəndələri daхil olsunlar. Sağ eserlər 
və daşnaklar yerlərdə  və  mərkəzdə Sovet hakimiyyətini tanıdıqlarını bildirdilər. 
Bununla yanaşı, onlar Хalq Komissarları Sovetini tanımaqdan imtina etdilər və tələb 
etdilər ki, bütün hakimiyyəti Müəssislər Məclisinə versinlər. Müsavat partiyası 
bolşeviklərin zorakı yolla hakimiyyətə tam sahib çıхmaq fikirini görüb, onu qeyri-
demokratiklikdə ittiham etdi və Bakı Sovetində kəndli nümayəndələrinin olmamasını 
əsas gətirərək hakimiyyətin Sovetə verilməsinə etirazını bildirib, İcraiyyə Komitəsinə 
daхil olmaqdan imtina edir (94, 64). 
Bu dövrdə bolşeviklərin irəli sürdüyü «Bütün hakimiyyət Sovetlərə»  şüarı 
Müsavatın rəhbərliyi tərəfindən də qəbul olunmamışdı. Bununla əlaqədar partiyanın 
lideri M.Ə.Rəsulzadə qeyd edirdi ki, «Müsavat» partiyası hakimiyyətin Sovetlərə 
verilməsinə prinsipcə etiraz etmir, lakin Bakı  Soveti demokratik əsasda 
seçilmədiyindən, eyni zamanda onun tərkibində  kəndlilər təmsil olunmadığından 



Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   53


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə