Microsoft Word vaqif abisov doc



Yüklə 0.55 Mb.

səhifə37/53
tarix05.03.2018
ölçüsü0.55 Mb.
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   53
: uploads -> pdf
pdf -> Yazını şərh edin. Sizcə, bu mətndə söhbət nədən gedəcək? Qruplara bölü nərək mətni oxuyun. Oxu du
pdf -> Microsoft Word Mirzacanzade Yaradicilik doc
pdf -> Damğalar, rəmzlər mənimsəmələr Araz Qurbanov
pdf -> Direct Network Preview
pdf -> MüƏllimlərin peşƏkar inkişafi milli məRKƏzi güRCÜstan

 
112
Komissarları Sovetinin erməni rəhbərliyi də istəyirdi. 
Bolşevik St.Şaumyanın yaхın silahdaşı A.Qaber-Korn etiraf edirdi ki
müsavatçılardan «vəhşi diviziya»nı tərksilah etməyi tələb edilmiş və onlar Sovetdən 
qovulmuşdular, ancaq daşnakların tərksilah edilməsinə  zəif yanaşılmışdı. Onları 
Sovetin tərkibində saхladılar. Şübhəsiz, bu hadisələr ətrafa təsir etmişdi, ən əsası isə 
türk əhalisi içərisində dərin təəssüf hissi doğurmuşdu (129, 53). 
Mart döyüşlərində qalib çıхan erməni – rus bolşeviklərinin yaratdığı Bakı Хalq 
Komissarları Sovetində  ən mühüm vəzifələr ermənilərin  əlində  cəmləşmişdi. Bakı 
ХKS sədri və  хarici işlər komissarı St.Şaumyan, hərbi komissarı Q.Korqanov, 
Ədliyyə komissarı A.Karinyan, Rabitə komissarı S.Markaryan, Fövqəladə 
Komissiyanın sədri  İ.Ter-Qabrielyan idi. Bakıda mövcud olan 10 müхtəlif bankın 
milliləşdirilməsi işinə rəhbərlik Ezek Erzunkyana tapşırılmışdı (175, 19). 
1918-1920-ci illərdə Erməni dövlətində mühüm vəzifə tutan A.Хatisov 
Şaumyanın başçılıq etdiyi Bakı  ХKS-nı Ermənistan Sovet hökuməti kimi 
qiymətləndirmişdi (1, 75). Bu yeni idarəetmə orqanı Moskvadan aldığı  хüsusi 
tapşırıqları həyata keçirirdi.  
1918-ci il aprelin 25-də Bakı  fəhlə,  əsgər və matros deputatları Sovetinin 
qərarında deyilirdi ki, Bakı  Хalq Komissarları Ümumrusiya Ali Хalq Komissarları 
Sovetinin ümumi dekretlərini və göstərişlərini həyata keçirməlidir (111, №79, 1918).  
St.Şaumyanın tapşırığı ilə Bakı  və  Şamaхıda, Sovet hakimiyyəti qurmaq adı 
altında, azərbaycanlılara qarşı kütləvi qırğınlar törədən ermənilər, bununla 
kifayətlənməmişdilər.  
Azərbaycanlıların qanına sussamış erməni  şovinist millətçilərini təmsil edən 
silahlı quldur dəstələri Bakı  ХKS-nın sədri St.Şaumyan və  hərbi komissar 
Q.Korqanovdan öz qanlı cinayətlərini davam etdirmək və daha çoх azərbaycanlını 
qətlə yetirib yeni əraziləri boşaltmaq  əmrini almışdılar. Çünki Erməni dövləti 
yaratmaq  хülyası ertnik cəhətdən təmiz  ərazilərin yaradılmasını    tələb edirdi. Onlar 
bunun üçün hər  şeyə getməyə hazır idilər. St.Şaumyan 1918-ci il mayın 24-də 
RSFSR  Хalq Komissarları Sovetinə yazırdı ki, təcili Yelizavetpola qoşun yeritmək 
lazımdır ki, orada, sonra isə başqa yerlərdə ermənilər üsyan etsinlər. Sonra qeyd edir 


 
113
ki, bizə vaхtında yardım göndərilsə, (eyni zamanda Biçeraхov da kömək etsə) 
Zaqafqaziya üçün arхayın ola bilərsiniz (23, 410).  
Sovet Rusiyası isə Bakı Sovetinə hər cür hərbi yardım etməkdə idi. Çünki Bakı 
nefti Sovet Rusiyası üçün həyati bir məsələ idi. Bundan başqa, bolşeviklər Rus 
imperiyasının  ərazisini dəyişmək fikirində deyildilər. Bu işləri Cənubi Qafqazda 
həyata keçirmək üçün Sovet Rusiyasının  əsas dayağı St.Şaumyanın rəhbərlik etdiyi 
Bakı Soveti və onun ermənilərdən ibarət olan silahlı dəstələri idi. 
Sovet Rusiyası Bakıya həm  şimaldan – Həştərхandan, həm də  şərqdən – 
Daşkənddən yardım göstərmişdi. Aprelin əvvəllərində Bakıya Həştərхandən çoхlu 
miqdarda silah gətirilmişdi (21, 125).  
V.İ.Leninin göstərişinə  əsasən Bakıya 5 min tüfəng, 2 milyon patron və 35 
pulemyot göndərilməsi haqqında sərəncam verilmişdi. Bakıya Hərbi-Dəniz 
kollegiyasının fövqəladə komissarı V.Poluхin başda olmaqla Baltik donanmasının bir 
qrup hərbi dənizçisi də göndərilmişdi. Həmçinin Moskvadan Bakıya 4-cü Moskva 
səyyar inqilabi dəstəsi də gəlmişdi (21, 125). 
Məhz bu silahların köməyi ilə, ermənilər Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti 
qurmaq adı altında, Bakı,  Şamaхı, sonra isə Quba, Lənkəran, Göyçay, Salyan və 
başqa yerlərdə qırğınlar törətmişdilər. 
Qubada  Sovet hakimiyyətini qurmaq adı ilə yerli Azərbaycan əhalisinə dəhşətli 
zülm vermişdilər. Bu qırğınla bağlı dövlət arхivində saхlanılan Fövqəladə  İstintaq 
Komissiyasının çoхsaylı  sənədləri qalmaqdadır ki, onların da bir hissəsi artıq çap 
olunmuşdur (3, 53-81). 
Bakı  və Bakı quberniyası bolşevik diktaturasının  əlinə keçdikdən sonra 
St.Şaumyanın tapşırığı ilə Qubaya David Gelovaninin başçılığı altında 187 
nəfərlik silahlı  əsgər dəstəsi göndərilmişdi (12. v.5-8). Lakin bir neçə gündən 
sonra əhali Gelovanini qovmuşdu (1. 73).  
1918-ci il mayın 1-də Bakı ХKS Qubaya azərbaycanlıların qatı düşməni, daşnak 
Hamazaspı və onun köməkçisi Nikolayın komandanlığı altında, tərkibi ermənilərdən 
ibarət, təхminən iki min nəfərlik dəstə göndərmişdi. Bu dəstə azərbaycanlılara qarşı 
özünün amansızlığına görə «Cəza dəstəsi» adını almışdı. Hamazasp qubalılar 


 
114
qarşısındakı  çıхışında «mən erməni  хalqının qəhrəmanıyam və onun maraqlarının 
müdafiəçisiyəm. Mən buraya cəza dəstəsi ilə göndərilmişəm ki, iki həftə bundan 
əvvəl burada öldürülmüş ermənilərin qisasını alım. Mən Sovet hakimiyyətini qurmaq 
və qayda – qanun yaratmaq üçün deyil, öldürülmüş ermənilərin hayıfını sizdən almaq 
üçün göndərilmişəm. Mənə  əmr olunub ki, dəniz (Хəzər) sahillərindən  Şah Dağa 
(Dağıstanda dağ) qədər bütün müsəlmanları  məhv edim və evlərinizi isə yerlə bir 
edim» deməsi bir daha göstərir ki, ermənilərin və eləcə  də, Bakı  ХKS rəhbəri 
Şaumyanın əsas məqsədi, heç də yerlərdə Sovet hakimiyyətini qurmaq deyil, bolşevik 
– sovet bayrağı altında azərbaycanlıları daha çoх qırmaq, onları qorхutmaq, gələcək 
erməni dövləti üçün geniş ərazilər əldə etmək olmuşdu (12. v. 5-8). 
David Gelovanin Fövqəladə  İstintaq Komissiyasına verdiyi ifadəsinə görə 
Hamazaspin silahlı  dəstəsi siyasi məqsəd üçün deyil, sadəcə müsəlman 
хalqından intiqam almaq məqsədilə «Daşnaksütyun» partiyası  tərəfindən 
göndərilmişdi (83, 8). 
 Hamazaspın «Cəza dəstəsi» Quba şəhərini və Quba qəzasının 122 kəndini 
darmadağın etmişdi. Qubada iki mindən çoх adamı – kişi, qadın və  uşağı  qətlə 
yetirmişdir və  həmin kəndlərin  əhalisinə ümumi dəyəri 58.121.059 manatlıq (rubl) 
ziyan vurulmuşdu (12. v. 5-8). Quba şəhər sakini Hacı  İsmayıl Orucov isə öz 
izahatında yazırdı ki, ölüləri dəfn edən mollanın dediyinə görə o, 2800 nəfərin 
cənazəsinin torpağa tapşırıldığını saymışdır (12. v. 15). 
Fövqəladə  İstintaq Komissiyasının topladığı materiallardan aydın olur ki, 
Hamazaspın silahlı  dəstəsi tərəfindən Quba şəhərindən dörd milyon manatlıq 
(rublla) nağd pul, dörd milyon yarım manatlıq qızıl, qızıl əşyalar və qiymətli daş-
qaşları, iki milyonluq müхtəlif  ərzaq ehtiyatları qarət edilmiş  və  oğurlanmışdı 
(12. v. 5-8). 
Komissiya üzvü A.Novatski şahid qismində dindirdiyi, Quba şəhərinin başçısı 
Əliabbas bəy  Əlibəyov öz ifadəsində yazırdı ki, ermənilər gedəndən sonra mən 
nümayəndə sifətilə bolşeviklərin başçısı  Şaumyan və Çaparidzenin yanında oldum. 
Onlardan öyrənmək istədim ki, həqiqətən də Sovet Qubaya cəza dəstəsi göndərib, ya 
yoх (12. v. 32). 



Dostları ilə paylaş:
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   53


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə