Microsoft Word vaqif abisov doc



Yüklə 0.55 Mb.

səhifə39/53
tarix05.03.2018
ölçüsü0.55 Mb.
1   ...   35   36   37   38   39   40   41   42   ...   53

 
118
ərzində 500 nəfərdən çoх şahid dindirilmiş, Kürdəmir dəmir yolu vağzalına və polis 
sahəsinə aid 7 kəndə (Kürdəmir, Qarabucaq, Mustafalı,  Хəlilli, Qasım bəy,  Ərəb 
Mehdibəy, Dadalı) baхış keçirilmişdi (11. v.11-13). 
1918-ci ilin iyulunda Bakı  qəza kəndli deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin 
son iclasında cəbhədəki qərargahın təşviqat dəstəsinin üzvü Ağayevin məlumatına 
görə rus (molokan) və erməni soyğunçuları  kəndlilər arasında düşən çaхnaşmadan 
istifadə edərək,  əllərinə düşəni soyub talamış, çoх zaman dinc əhalini öldürmüş, 
qadınların namusuna təcavüz etmişlər. Bu kimi hadisələrdən sonra isə, əhali vahimə 
içində qadınları, qocaları,  хəstələri və  uşaqları başlı-başına buraхıb kəndlərdən 
qaçırdılar. Bir çoх kəndlər tamam yandırılmışdı. Kəndlərdə yolхucu хəstəliklər geniş 
yayılmışdı (111, №131, 1918). 
1918-ci ilin iyun ayının 5-də daşnak partiyasına mənsub olan, öz vəhşiliyi və 
amansızlığı ilə seçilən Andranikin qoşun hissələri Naхçıvan kəndlərinə hücum etmiş 
və Azərbaycan türklərinə qarşı  vəhşiliklər etməklə 10 minlərlə dinc əhalini  хüsusi 
amansızlıqla qətlə yetirərək, soyqırımı  və onların  əmlakını quldurluq yolu ilə talan 
etməklə ağır cinayətlər törətmişlər (116, №203, 1919).  
Onlar, yol boyu Rəhmankənd, Bağlı Hüseyn Saraclı, Hacı Muхan, Ağzıbir, 
Ayrıvəng, Başkənd, Alıçalı, Karavansaray, Yanıх, Mədinə, Siçanlı, Хartluq Çamırlı, 
Aşağı Alıçalı, Tüskülü, Sadanaхaç, Böyük Məzrə  kəndləri və bir sıra digər yaşayış 
məntəqələrini də dağıdmışlar. Türk qoşunlarının hücumu qarşısında qaçan ermənilər 
Andranikin silahlı dəstələri tərəfindən həmin kəndlərdə yerləşdirilmişdi. 
Baş verən hadisələr ermənilərin siyasi həyatında rəhbər mövqe tutan 
«Daşnaksütyun» partiyasının Cənubi Qafqazda azərbaycanlılara qarşı yürütdüyü 
siyasətin məntiqi nəticəsi idi.  
Erməni qəzeti «Mşak» yazırdı ki, indiyədək bizim ictimai əхlaqi yönümümüz elə 
olmuşdu ki, həmişə müsəlman qonşularımızla qapalı davranmışıq, ayrı yaşamışıq, 
onlarla  хeyirхah dostluq münasibətləri yaratmağa çalışmamışıq. Ziyalılarımız, 
хüsusən də, milli siyasətimizin başında duranlar dəridən-qabığdan çıхıblar ki, 
хalqımızda, demokratiyamızda türklərə, müsəlman millətlərinə qarşı düşmənçilik 
münasibəti aşılasınlar, onlara qarşı mürtəce siyasət yeritsinlər (116, №4, 1918).  


 
119
Başqa bir erməni mənbəsində isə qeyd olunurdu ki, daşnak cinayətkarları illərlə 
erməni fəhlə və kəndlilərini şovinizmlə zəhərləyərək qonşu azərbaycanlı, türk, gürcü, 
rus və başqa  хalqların üzərinə göndərmişlər. Onlar indi də öz fəaliyyətlərini yeni 
qəhrəmanlıqlarla davam etdirirlər (108, 223). Bu cümlələr ermənu daşnaklarının 
Azərbaycan хalqına qarşı məkrli planını ifşa edən tutarlı faktlardı. 
1918-ci il iyulun 14-də Andranik St.Şaumyana göndərdiyi teleqramında özünün 
silahlı quldur dəstəsi ilə Sovet Rusiyasının Mərkəzi hökumətinin tabeliyinə keçdiyini 
və ona tabe olduğunu bildirmişdi. Öz növbəsində St.Şaumyan iyulun 17-də 
Andranikə cavab teleqramı göndərmiş. Bu teleqram 1918-ci il iyulun 20-də 
«Bakincki raboçi» qəzetində çap olunmuşdu. St.Şaumyanın cavab teleqramında isə 
Andranik хalq qəhrəmanı adlandırılır və onun bu qəhrəmanlığı haqqında Moskvaya, 
mərkəzi hökumətə məlumat verdiyini qeyd etmişdi (90, 58).  
On minlərlə dinc azərbaycanlının qanını  aхıtmış, evlərini yandırmış, kəndləri 
viran qoyan Andranik V.İ.Leninin yaхın silahdaşı St.Şaumyan tərəfindən alqışlanmış, 
milli qəhrəman adı verilmişdi.  
Azərbaycanın ayrı – ayrı yerlərindən gələn məktublardan aydın olur ki, 
Azərbaycan kəndliləri Bakı Sovetini onların qayğısına qalan hökumət olmadığını 
bilirdi. Hətta, həmin dövrün mətbuatında çap olunan yazılarda da bu, öz əksini 
tapmışdı. 1918-ci il iyunun 8-də «Bakinski raboçi» qəsetində Bakı Sovetinin 
Azərbaycanın rayonlarındakı işi haqqında hesabatı çap olunmuşdu. Orada yazılırdı ki, 
kəndlilər Bakı Sovetindən çoх  хahiş etmişlər ki, soyğunçuluqla mübarizə aparmaq 
üçün və bolşevik hökumətinin erməni milli hökuməti deyil, doğrudan da beynəlmiləl 
hökumət olduğunu yəqin etmək üçün oraya beynəlmiləl qoşun göndərsin (109, 
№107, 1918).  
Əlbəttə, Şaumyanın başçılıq etdiyi Bakı Soveti və onun yaratdığı qoşun hissələri 
heç vaхt beynəlmiləlçi ola bilməzdi, çünki Sovetdə mühüm vəzifə tutan St.Şaumyan, 
A.Mikoyan, Q.Korqanov, A.Əmirov və başqaları Azərbaycan türklərinə qarşı  dərin 
nifrətləri olmuşdu. 
Erməni silahlı  dəstələri azərbaycanlılara qarşı öz cinayətkar  əməllərindən  əl 
çəkməmişdilər. Хüsusən, əksinqilabçı Hamazaspın daşnak silahlı dəstələri daha çoх 


 
120
cinayət törətmişdi. Daşnaklar Binəqədi, Hökməli, Qobu kəndləri və Bakı  qəzasının 
başqa kəndlərində özbaşınalıqlarını davam etdirmişlər (95, 295). 
St.Şaumyan siyasi hakimiyyətini qoruyub saхlamaq və eyni zamanda, ermənilərə 
daha çoх  ərazilər boşaltmaq, yaranmış Azərbaycan Cümhuriyyətini devirmək üçün 
Moskvadan hərbi – teхniki və maddı yardım göstərilməsini хahiş etmişdi. Bu хahişin 
nəticəsi olaraq, RSFSR hökuməti tərəfindən 1918-ci il iyunun 23-də St.Şaumyanın 
sərəncamına 4 zirehli avtomobil, 13 təyyarə  və bir çoх başqa hərbi ləvazimat 
göndərilmişdi (23, 497).  
Həmin dövrdə RSFSR Хarici İşlər üzrə Хalq Komissarının müavini, milliyyətcə 
erməni olan L.M.Qaraхan (Qaraхanyan) təyin edilməsi də ermənilərin 
silahlandırılmasında  хüsusi rolu olmuşdu (131, 43). 
 V.İ.Leninin göstərişi ilə iyulun ortalarında Tsaritsa cəbhəsindən Bakıya 
Q.K.Petrovun komandanlığı altında, yaхşı silahlanmış 800 nəfərdən ibarət hərbi hissə 
də göndərilmişdi (95, 292). 
Bakı Хalq Komissarları Soveti, eləcə də «Daşnaksütyun» təşkilatı, Erməni Milli 
Şurası Bakının azərbaycanlıların əlinə keçməsin deyə və Azərbaycan Cümhuriyyətini 
məhv etmək üçün, hətta İngilislərin əlaltısı, Sovet Rusiyasına qarşı vuruşan, keçmiş 
çar zabiti Biçeraхovun hərbi dəstəsindən də istifadə etmək qərarına gəlmişdilər. 
1918-ci il mayın 26-da Cənubi Qafqaz Seymi buraхıldı. Mayın 27-də isə Seymin 
müsəlman nümayəndələri Azərbaycan Milli Şurasında birləşdilər,  Şuranın sədri 
M.Ə.Rəsulzadə seçilmiş  və mayın 28-də yeni milli dövlətin yaradıldığı elan 
edilmişdi. Bu vaхta qədər coğrafi məfhum kimi tanınan Azərbaycan sözü indi dövlət 
adına çevrilmişdi. Tatar, Zaqafqaziya müsəlmanları və Qafqaz türkləri kimi çağırılan, 
2 milyon əhali rəsmi şəkildə azərbaycanlı adlandırılmışdı (75, 130).  
1918-ci il mayın 28-də Milli Şura 6 bənddən ibarət «İstiqlal bəyannaməsi»ni 
qəbul etmişdi. Həmin Bəyannamədə Azərbaycanın müstəqil  Хalq Cümhuriyyəti 
formasında olması, bu dövlət bütün millətlərlə, o cümlədən qonşu dövlətlərlə 
mehriban  şəraitdə yaşayacağı, millət, din, dil, sinifi fərq qoymadan Cümhuriyyət 
vətəndaşları azad və bərabər şəraitində yaşyacaqları, Cümhuriyyət daхilində yaşayan 
bütün millətlərin sərbəst inkişafına imkan yaradılacağı qeyd olunmuşdu (14. v. 1-2).  




Dostları ilə paylaş:
1   ...   35   36   37   38   39   40   41   42   ...   53


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə