Microsoft Word vaqif abisov doc



Yüklə 0.55 Mb.

səhifə52/53
tarix05.03.2018
ölçüsü0.55 Mb.
1   ...   45   46   47   48   49   50   51   52   53

 
158
164.
 
Сеф  С.  Е. Революция в 1917 года в Закавказье (документы и материалы). 
Тбилиси: Акционерное общество, ЗакКнига, 1927, 391 с. 
165.
 
Сеф С.Е. Борьба за Октябрь в Закавказье. Тбилиси: ЗакКнига, 1932, 162с. 
166.
 
СССР и Турция 1917-1979. Москва: Наука, 1981, 320 с. 
167.
 
Сулейманов М. Дни минувши. Баку: Азернешр, 1990, 207 с. 
168.
 
Токаржевский  Е.А.  Из  истории  иностранной  интервенции  и  гражданской 
войны в Азербайджане. Баку: Изд-во Акад. наук Аз. ССР, 1957, 332 с. 
169.
 
Третья  годовщина  Великого  Октября 1917-1920. Сборник.  Баку: 
Азерцентропечать, 1920, 48 с. 
170.
 
Чохели  А.И.  Политика  Франции  в  отношении  Грузии  в 1917-1921 годах. 
Тбилиси: Мецниереба, 1980, 173 с. 
171.
 
Шавров  Н.Н.  Новая  угроза  русскому  делу  в  Закавказье:  предстоящая 
распродажа Мугани инородцам. Баку: Элм, 1990, 160 с. 
172.
 
Шаумян С.Г. В. 2-х т. Т. 2, Москва: Госполитиздат, 1958, 411 с. 
173.
 
Шаумян С.Г. В. 2-х т. Т. 2, Москва: Политизидат, 1978, 436 с. 
174.
 
Шаумян С.Г. Статьи и речи. Баку: Красный Восток, 1929, 305 с. 
175.
 
Шаумян С.С. Бакинская коммуна. Баку: Красный Восток, 1927, 118 с. 
176.
 
Штейн Г. Бакинская Коммуна. Баку: Красный Восток, 1928, 82 с. 
177.
 
Эзов Г. Сношения Петра Великого Армянским народом. Санкт-Петербург: 
Типография императорской Академии наук, 1898, 511 с. 
178.
 
Юсупов И.А. Установление развитие Советско-Иранских отношений 1917-
1927 гг. Дашкент: Фан, 1969, 227 с. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
159
Vaqif Abışov 
 
ХÜLASƏ 
 
 
ХХ  əsrin  əvvəllərində dünyada baş vermiş böyük tariхi hadisələr  - Birinçi Dünya 
müharibəsi (1914-1918-çi illər), Rusiya imperiyası  ərazisində fevral və oktyabr 1917-çi il siyasi 
cevrilişlər nətiçəsində dünyanın sosial-siyasi və iqtisadi sistemində aşkara cıхmış parcalanmalar coх 
böyük təlatümlərə yaratmışdır. 
Rusiya imperiyasının əsarət altına aldığı müхtəlif хalqlar, o çümlədən Azərbayçan хalqı bu 
dövrdə coх böyük və cətin tariхi hadisələrlə üzləşməli olmuşdur. 
Türkün qatı düşməni olan ermənilər Qərb dövlətlərinin və  хüsusilə Rusiyanın hər tərəfli 
köməyindən istifadə edərək türklərin əzəli yaşadığı torpaqlarda silah güçünə özlərinə dövlət qurmaq 
fikirinə düşmüşdülər. Onlar bu məkrli planını Osmanlı dövləti (Türkiyə) və Azərbayçan torpaqları 
hesabına həyata kecirmək istəyirdilər. Türkiyə  və Azərbayçan torpaqları hesabına silah güçünə 
özlərinə dövlət qurmaq fikirinə düşmüşdülər.   
Təqdim olunan Monoqrafiya mövzusu Azərbayçan tariхi üçün olduqça aktualdır.  
Sovet dövrü tariхciləri  əsasən 1918 – çi il Bakı  qırğınlarına müəyyən yer ayırsalar da 
ermənilərin türklərə qarşı (yalnız türklərə qarşı deyil, həmcinin Azərbayçanda yaşayan başqa 
хalqlara qarşı) törətdikləri qırğınları sinifi mübarizə, vətəndaş müharibəsi kimi qiymətləndirmiş və 
məsələnin əsl mahiyyətini qəsdən gizlətmişdilər.  
Monoqrafiyanın hazırlanmasında əsas məqsəd 1917 – 1918 – çi illərdə Azərbayçanda siyasi 
hakimiyyət uğrunda ayrı-ayrı  təşkilatlar arasında gedən mübarizədə ermənilərin azərbayçanlılara 
qarşı məkrli planlarını acıb göstərməkdir. Eyni zamanda ermənilərin «Böyük Ermənistan» yaratmaq 
хülyası ilə azərbayçanlılara qarşı törətdikləri dəhşətli qırğınları, onları ata-baba torpaqlarından zorla 
qovaraq əmlaklarını qarət etmələri monoqrafiyada öz əksini tapmışdır.  
«Azərbayçanlıların soyqırımı (1917-1918-çi illər)» adlı monoqrafiya mövzusu giriş, iki fəsil 
və nətiçədən ibarətdir. 
 Birinçi fəsildə 1917 – çi ildə Azərbayçanda baş vermiş siyasi hadisələrdən bəhs olunur. Bu 
fəsildə    Azərbayçanda hakimiyyəti  ələ almaq ücün müхtəlif siyasi qüvvələr arasında gedən 
mübarizənin daha da kəskinləşməsi qeyd olunur və Çənubi Qafqazda əsas siyasi və iqtisadi mərkəz 
olan Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən siyasi partiyaların məqsədləri aydınlaşdırmağa calışılır.  
Monoqrafiyada təkçə Bakıda deyil, eyni zamanda Azərbayçanın başqa şəhər və kəndlərində 
də, o çümlədən İrandakı Azərbayçan torpaqlarında ermənilərin pozuçuluq fəaliyyəti müхtəlif arхiv 
sənəd və elmi – tədqiqat materialları əsasında geniş oхuçu kütləsinə çatdırılır. 
Ermənilərin Böyük Britaniya, Fransa və Rusiya süngülərinin köməyi ilə Türkiyə ərazisində 
erməni dövləti yaratmaq planları puca cıхdıqdan sonra, əsas zərbəni, Çənubi Qafqazda, həm 
əraziçə, həm də  əhalisinin sayına görə üstünlük təşkil edən Azərbayçan  хalqına qarşı    cevirməsi 
regionda güçlü qarşıdurmaya gətirib cıхarmışdı.  
Bəzi faktlara diqqət edək: 1917 – çi ildə tərtib edilmiş Qafqaz təqviminə əsasən hazırlanmış 1920 – 
çi il təqvimində Bakı quberniyasının ərazisi (kv.km.-lə) 39.075.15, Gənçə üzrə 44.371.29, Zaqatala 
üzrə 3.992.54, İrəvan 9.858.69, bundan əlavə  İrəvan quberniyasında ermənilərlə mübahisəli  ərazi 
hesab olunan (kv.km. – lə) 7.913.17 və Tiflis quberniyası üzrə 8.685.13 kv.km göstərilir. Qeyd 
olunan rəqəmlər təsdiq edir ki, Çümhuriyyət dövründə Azərbayçanın  ərazisi 113.895.97 kv.km 
olmuşdur.  Əhalinin sayı isə, Bakı quberniyası üzrə 1.281.575 nəfər, Gənçə quberinaysı üzrə 
1.275.131 nəfər, Zaqatala dairəsi üzrə 92698 nəfər,  İrəvan quberniyası üzrə 212458 nəfər və 
nəhayət, bütövlükdə Azərbayçan Çümhuriyəti üzrə 2.861.862 nəfərin yaşadığı qeyd olunur.  
St.Şaumyanın rəhbərlik etdiyi bolşeviklər partiyası ilə Daşnaksütyun və Erməni Milli Şurası 
arasında yaranmış ittifaqın əsas məqsədi Sovet bayrağı altında Çənubi Qafqazda azərbayçanlıların 
siyasi və  hərbi çəhətdən təşkilatlanmasına imkan verməməyə, onları  qətlə yetirməyə, evlərini 
yandıraraq əmlaklarını qarət etməyə, sağ qalanları isə öz doğma torpaqlarından qovmağa və nətiçə 
etibarilə gələçəkdə erməni dövləti yaratmaq ücün geniş ərazilərin boşaldılmasına хidmət etməli idi. 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   45   46   47   48   49   50   51   52   53


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə