Microsoft Word zahid -ders vesaiti docx



Yüklə 4,77 Mb.

səhifə26/230
tarix14.09.2018
ölçüsü4,77 Mb.
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   230

 

 

53



4) Forvard kontraktlarında tərəflər bir-birilərini tanıyırlar, təhvil öhdəlik-

lərini bir-birilərinə qarşı yerinə yetirirlər.  

Opsion  (seçənəkli  əməliyyat)  bazarları.  Opsion  sahibinə  müəyyən  bir 

qiyməti, müəyyən bir tarixdə və ya müəyyən bir müddət içində, öncədən müəy-

yən  edilən  bir  qiymətdən  satma  və  ya  satınalma  haqqı  verən  bir  kontraktdır. 

Opsion  haqqı  haqq  sahibinə  irəlidəki  bir  tarixdə  qərarvermə  imkanı  saxlayır. 

Şə

rtlər uyğundursa satma haqqı istifadə edilir, deyilsə, istifadə edilməz. Haqqın 



mövzusunu təşkil edən varlıq keçən müddət içində dəyər qazanmışsa, onda op-

sion haqqı alma tətbiq edilir, satma haqqı isə istifadə edilməz. 

Malın dəyəri düşdüyü təqdirdə də, opsion satma haqqı tətbiq edilir, alma 

haqqı  isə  istifadə  edilməz.  Opsion  istifadə  edilməyi  təqdirdə,  yatırımçının 

opsion  dəyəri  qədər  itkisi  olur.  Opsionlar  valyuta  kursu  və  faiz  nisbəti  kimi 

riskləri ortadan qaldırmaq məqsədi ilə istifadə edilən və bu gün istifadə sahələri 

daha  da  genişlənən  aksiya  və  istiqrazlar  kimi  alətlər  üzərinə  də  yazıla  bilən 

maliyyə alətləridir. Opsion alış və satış opsionu olaraq ikiyə ayrılır. Alış opsio-

nu müəyyən bir tarixdə  müəyyən bir hissənin  sənədini alıb-almama,  satış op-

sionu isə müəyyən bir tarixdə bir aksiyanı satıb-satmama haqqını verir. 

Opsion əməliyyatlarında tərəf olan investordan biri opsion kontrakt hazır-

layan və satan tərəf, digəri isə bəlli bir dəyər qarşılığı opsionu satın alan yatı-

rımçıdır. 

Opsion və futures əməliyyatlarının bəzi bənzər və fərqli cəhətləri vardır: 

1) Hər ikisi gələcək bir tarixdə təhvil əsasına dayanır; 

2) Futures sözləşməsi satın alanların (satanların qazancları, zərərləri) fu-

tures qiymətlərdəki artıma bağlıdır. Alış və satış opsionu satıcılarının mənfəət 

və zərər durumu isə investorların mənfəət və zərər profilinin tam tərsidir; 

3)  Opsiyon  almaq  opsionu  yazmaqdan  daha  az  risklidir.  Alıcının  riski 

opsion primi ilə məhduddur. Futures kontraktlarında isə uzun mövqe alanın ris-

ki qısa mövqe alandan daha yüksəkdir; Opsion primi opsiyon satın alınan anda 

ödənir.  Futures  üçün  isə  prim  ödənməz.  Buna  qarşı  futures  kontraktları  üçün 

başlanğıc marjı və günlük hesablaşma uyğulaması vardır; 

4) Opsion yazıldığında (satıldığında) prim gəliri əldə edilir. Futures kon-

traktlarında isə belə bir gəlir yoxdur; 

5) Opsionlar və futureslər meyilli qorumaya malikdirlər. 

SWAP əməliyyatları. SWAP sözünün mənası dəyişmə deməkdir. SWAP 

ə

məliyyatı hər hansı bir pulun, ya da maliyyə varlığının eyni anda spot bazarda 



və forward bazarlarında əməliyyat görməsidir. SWAP əməliyyatında bir müd-

dət başqa bir müddət ilə dəyişdirilir. Məsələn, bir xarici pul spot bazarda alınıb 

forvard  bazarda  satıla  bilir.  Ya  da  eyni  xarici  pul  fərqli  müddətlərdə  iki  ayrı 

forvard əməliyyatının predmeti olur. SWAP texnikasından istifadənin səbəbləri 

aşağıdakılardır:  arbitraj,  varlıqların  gəliri  nisbətini  yüksəltmək  üçün  risk  me-

necment xərcini azaltmaqdır. 



 


 

 

54



1.4. Kapital bazarı 

 

Kapital bazarı orta və uzunmüddətli fond təklif və tələbinin qarşılaşdığı 

bazardır. Kapital bazarının tipik xüsusiyyəti və pul bazarından ayrıldığı ən baş-

lıca əsası bu bazarın uzunmüddətli fondlardan meydana gəlmiş olmasıdır. Ka-

pital bazarından saxlanan fondlar daha çox şirkətlərin bina, avadanlıq kimi olan 

vəsaitlərinin maliyyə  bazarında istifadə edir. Qısaca, desək, kapital bazarından 

saxlanan  fondlar  sabit  sərmayə  ehtiyacının  ödənilməsində  böyük  əhəmiyyətə 

malikdir.  

Pul  bazarında  olduğu  kimi,  kapital  bazarının  mənbələri  də  yığımlardır. 

Kapital bazarının ən önəmli və ya uyğun olaraq istifadə etdiyi alətlər: səhm və 

istiqrazlardır. Kapital bazarında təklif və tələb bəzi alətlər yardımı ilə qarşılaşır. 

Sərmayə  fondları  qiymətli  kağızların  alqı-satqısı  yolu  ilə  bir  əldən  digər  ələ 

dəyişdirilir. Ona görə də bu halda kapital bazarını qiymətli kağızlar bazarı ilə 

birlikdə  düşünmək  məcburiyyətindəyik.  Adətən  kapital  bazarı  ilə  qiymətli 

kağızlar bazarı anlayışları çox vaxt bir-birinə yaxın olduğundan, sinonim kimi 

qəbul edilir. Qiymətli kağızlar bazarı isə özəlliklə istiqraz və səhm bazarlarını 

ə

hatə  edir.  Bir  az  da  dərinliyə  girsək,  sərmayə  bazarları  ilə  qiymətli  kağız 



bazarındakı hərəkətlərin gerçəkdə tərs yöndə olduğu anlaşılır. Kapital bazarında 

"Mal"  kapital  fondları,  qiymətli  kağız  bazarında  isə  istiqraz,  səhm  kimi  "ka-

ğ

ızlar"dır. Bir kimsə 100 manatlıq aksiya satın almaq istədiyi zaman, bu kapital 



bazarı yönündən sərmayə təklifi, qiymətli kağızlar bazarı yönündən isə qiymətli 

kağız  tələbi  anlamını  verir.  Göründüyü  kimi,  kapital  bazarı  qiymətli  kağız 

bazarı gerçəkdə bərabər anlamlı deyil, tərs anlamlı qurumlardır. 

Birində təklifi təşkil edən bir hərəkət, digərində tələbi şərtləndirir. Bu tərs 

yönlüyə  baxmayaraq,  qiymətli  kağızlar  bazarını  kapital  bazarı  içində  və  ya 

onun bir parçası olduğunu söyləmək mümkündür, ya da başqa bir yöndən bax-

saq, əsil bazarın kapital bazarı olduğunu, qiymətli kağızların isə ayrıca bir ba-

zarı  təşkil  etmədiyini  sadəcə  qiymətli  kağızların  kapital  bazarında  fondların 

ə

ldən-ələ dəyişdirilməsində istifadə edilən alətlər olduğunu da irəli sürə bilərik. 



Qiymətli kağız bazarında, digər bazarlarda olduğu kimi təklif-tələb qanunu keç-

ə

rli olmaqla bərabər, bəzi hallarda bundan kənaraçıxmalar da müşahidə olunur, 



yəni bu bazarda xatırladılan qanun işləmir. Digər bazarlarda bir malın qiyməti 

düşüncə,  ona  qarşı  tələb  artırsa,  qiymətli  kağızlar  bazarında  isə  bəzi  hallarda 

qiymət düşərkən tələb azala da bilər. Alınıb-satılan malın fiziki bir dəyərinin ol-

maması,  doğrudan-doğruya  hər  hansı  bir  ehtiyacı  ödəməməsi  və  spekulativ 

xarakterli olması təklif və tələbdə tərsinə elastikliyi yarada bilir. 

Kapital  bazarının  növləri.  Kapital  bazarını  müxtəlif  meyarlara  görə 

qruplara ayıra bilərik: 

1)  Qiymətli  kağızların  ilk  dəfə  bazara  çıxıb-çıxmadığına  görə:  I  bazar, 

tədavülə  ilk  dəfə  çıxarılan  qiymətli  kağızların  əldən-ələ  dəyişdirildiyi  bazar-






Dostları ilə paylaş:
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   230


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə