Mövzu: 21 Nitqin üslubları


Təyinin təyin olunan sözlə yerini dəyiĢməsi



Yüklə 58,64 Kb.
səhifə18/23
tarix15.04.2022
ölçüsü58,64 Kb.
#85466
növüYazı
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   23
Mövzu -21 1
RAMIZ MEHDIYEV-MAQALA, Ali cəbr və riyazi analiz - PDF, muh. 4, Siddharta, referat 1089, Informatika-Abdullayeva Rena-, Insan resursları, Insan resursları, Misir memarlığı, Əyyub Fətəliyev, Akademik kommunikasiya, İşdən azad əmri-21 (2), Əyyub Fətəliyev, GƏNCƏ, Az rbaycan Respublikas T hsil Nazirliyi Q rb Universiteti M lki
Təyinin təyin olunan sözlə yerini dəyiĢməsi
Ürək böyük, arzular çox, yollar uzun, səbrimsə az (C.V.); Buludlar don geydi sarı, qırmızı (N.X.)
Cümlədə üzvlərin yer dəyişməsi bütün hallarda müəyyən sözün daha çox nəzərə çarpdırılması tələbindən irəli gəlir ki, bu da nitqdə ifadəliliyi artırır, emosionallığı gücləndirir, məntiqi vurğunu nəzərə çarpdırır, nəticədə üslubi effekt yaranır.
Nitqin emosionallığını artıran, ona üslubi çalarlıq verən vasitələrdən biri də xitablardır. Xitablar dinləyicinin diqqətini söylənilən məsələyə cəlb etmək məqsədilə işlənilir. Başqa cür desək, bu vasitə ilə danışan dinləyəni söyləniləcək fikri eşitmək üçün hazır vəziyyətdə saxlayır.
Bundan başqa, xitablar digər məzmunlu cümlələrdə işlənərək nitqə üslubi rəngarənglik verir, onun təsirini artırır. Məsələn: Xoş gördük, ay Səməd (İ.A.) (səmimiyyət); Ay aman! Heydər bəy, Səfər bəy, yetişin mən boğuldum! (qorxu, təlaş) (M.F.A.); Əzizim, dedim ki, boz at sağalan kimi səni tərkimə alıb dağlara aparacağam (əzizləmə, istək); Ay ana, təqsirin hamısı məndədir (M.İ.) (etiraf) və s.
Bir sıra hallarda danışan cansız qüvvələrə müraciət edir ki, belə xitablar üslubi məqsəd daşıyır. Sırf ekspressiv səciyyə kəsb edən bu xitablar bədii ədəbiyyat üçün səciyyəvidir:
Lalə, rəngindəki yanğın de, nədən?
Niyə məlulsan, a dağlar qızı, sən? (S.V.)


Çiçəyini, gülünü sevdim, Vətən!
Obanı, elini sevdim, Vətən! (N.K.)
Bəzən daha güclü üslubi effekt yaratmaq məqsədilə xitablar təkrar olunur:

Bakı, Bakı, ana Vətən!
Bizə şöhrət yarandın sən! (S.V.)
Bəziniz uyqulu, bəziniz uyqusuz
Küləklər, küləklər, ey əziz küləklər (M.M.)
Müxtəlif hissi halları ifadə edən cümlələrdə xitablar bəzən nidalarla işlənir ki, bu ekspressivliyi artırır, məna çalarları yaradır:

Ah, mehriban ana! Ah, əziz ana!
gündən bəridir, həsrətəm sana (S.V.)
Sintaksisin üslubi imkanları, şübhəsiz ki, yuxarıda deyilənlərlə məhdud-laşmır. Digər sintaktik quruluşların - təktərkibli cümlələrin, söz-cümlələrin, mürəkkəb cümlələrin və sairənin də nitqin obrazlılıq və ifadəliliyini yaratmaq, təsir gücünü artırmaq, incə məna çalarlarını yaratmaq imkanları vardır. Natiq ünsiyyət prosesində onlardan istifadə edərək nitqini zənginləşdirməlidir.


Yüklə 58,64 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   23




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə