Negatywny platonizm o genezie, problematyce I zaniku metafizyki oraz pytaniu, czy filozofia



Yüklə 303,06 Kb.

səhifə3/17
tarix17.11.2018
ölçüsü303,06 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

―  172  ―

tegoż rozumienia. Struktura książki dzieli się na filologiczną i filozo-

ficzną. Oczywiście to, co proponują autorzy w miejsce Arystotelesa jest 

przeważnie – patrz ponownie Reinhard – tak nieadekwatne grackiemu 

pojmowaniu  rzeczy,  że  przy  wszelkiej  wspaniałości  tych  koncepcji, 

możemy je jedynie zanegować. Nie znamy więc dziejów najstarszego 

okresu greckiej myśli i chyba nieprędko je poznamy, jakkolwiek ich 

znajomość byłaby z filozoficznego punktu widzenia niezwykle ważna. 

Gdy metafizyka jest jedynie określoną formą na drodze, którą wytyczy-

ła zachodnia filozofia, wówczas jest dla filozofii zasadniczo doniosłym 

zadaniem zabezpieczyć sobie ten pierwotny obszar, w którym rozpo-

ściera się ona jako jeden z możliwych sposobów filozofowania, a jako 

taki  ma  on  swoje  historyczne  losy  i  w  sposób  naturalny  może  mieć 

również swój koniec.

Nie znamy historii powstania metafizyki i nieprędko ją poznamy, 

jednakże wiele w dziejach tzw. okresu presokratycznego przemawia za 

tym, iż centralnym zagadnieniem już wtedy była fundamentalna praw-

da, odsłonięcie, ἀλήθεια. Najstarsza filozofia nie była bogata w wiedzę, 

a nawet czasami świadomie dystansowała się od „bycia uczoną” (mno-

hovědění).  Fakt,  że  starożytni  filozofowie  byli  często  podróżnikami 

zaznajomionymi z licznymi zagadnieniami nie czyni jeszcze z ich filo-

zofii nieudolnego wysiłku bycia prymitywną nauką. Wszakże nie było 

jeszcze wówczas nauki w ścisłym tego słowa znaczeniu, tj. systematycz-

nej specjalistycznej teorii posługującej się systematyczną konstrukcją 

pojęciową. Ta powstała dopiero na przełomie XV i XVI stulecia, zresz-

tą nie bez uczestnictwa filozofii, a zwłaszcza ustanowionej już metafi- 

zyki. Na Platona miała wpływ matematyka tzw. pitagorejczyków, z ko-

lei Platońska systematyka niewątpliwie wspomogła wysiłki dokonania 

matematycznej  syntezy,  niewątpliwy  jest  również  wpływ  arystotele-

sowskiej logiki na zbiór Euklidesa. Pierwotna filozofia mówiła mało na 

temat wszechświata, nie proponowała również żadnego modelu świata. 

Jeśli starożytni filozofowie już to czynili, to odbywało się to na zasadzie 

takiego samego prawa i w taki sam sposób, jak tworzyli osady, wzbo-

gacali się będąc dobrymi kupcami umiejącymi właściwie oszacować 

ilość zysku lub jak stratedzy umiejętnie pokonujący nieprzyjacielską 

flotę. Jest rzeczą zrozumiałą, że w prafilozofii nie rozróżniono jeszcze 

rozlicznych rodzajów „teorii” w sposób jasny i precyzyjny. Przed nami 

wciąż znajduje się raczej chaos, w którym zarysowują się pewne zdu-

miewające,  nieprzewidywalnie  głębokie  i  nieprzebranie  bogate  lądy. 

Jednakże,  gdy  najstarsza  filozofia  naśladuje  mityczną  poezję  o  cha- 

rakterze eschatologiczno-kosmologicznym, i kiedy przyodziewa się 

Kwartalnik Filozoficzny, tom XLIII, 2015, zeszyt 4

© Copyright by Polska Akademia Umiejętności, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2015




―  173  ―

w szaty wieszczych, bożych przepowiedni, to jej „wiedza” jest szcze-

gólnego rodzaju. Dopiero na samym końcu całego tego ruchu, w reflek-

sji  nad  ostatnim  reprezentantem  całej  tej  pierwotnej  formy  myślenia 

pokazała filozofia – tym razem już metafizyczna – jak tworzyć wzór 

dla „wiedzy” właściwie „filozoficznej” w przeciwieństwie do innego 

rodzaju badań i dociekań, do innej ἱστορία. Czy Sokrates-filozof jest 

jedynie  literackim  mitem,  czy  może  postacią  historyczną?  Osobiście 

wciąż  skłanialibyśmy  się  ku  temu  drugiemu  rozwiązaniu.  Wydaje 

nam się bez wątpienia, że w jego postawie zaprezentowanej u Platona 

mamy przed sobą szczególnie aktywną, antropologicznie ukierunkowa-

ną wersję tejże filozoficznej „prawiedzy”. Platon, twórca metafizyki, 

tkwi swymi korzeniami w tej przedmetafizycznej glebie, starając się 

zarazem ją zachować i wykorzystać opisując postawę Sokratesa. Jego 

ogromnemu filozoficznemu i literackiemu ingenium udało się stworzyć 

postawę, której symboliczne znaczenie na sposób niezwykły przekra-

cza  każdą  historyczną  rzeczywistość,  a  która  słusznie  stała  się  zna-

kiem filozofii w ogóle. Dopiero wąska, pozbawiona życia interpretacja 

w tradycji arystotelesowskiej logiki (tj. metafizyki) mogła przedstawić 

filozofię Sokratesa jako typ uśpionego intelektualizmu, a jej „życiowe” 

pytania zastąpić logiczną niesprzecznością i sztuką sprawnego konstru-

owania definicji. Ale z drugiej strony platoński Sokrates nie jest jedynie 

zwykłym „moralnym filozofem” w tym sensie, w jakim przedstawił go 

H. Maier


 5

, tj. kimś, kto harmonizuje ludzkie wnętrze, jest przewodni-

kiem ku życiowemu „dobru”, wytrwałości i jedności. Można powie-

dzieć, że Sokrates w ten sposób również funkcjonuje, jednak nie będąc 

moralistą, wyłącznie niezwykłym moralnym ingenium, ale filozofem, tj. 

kimś przysposobionym „wiedzą” konkretnego rodzaju.

Ta „wiedza” jest charakteryzowana jako wiedza niewiedzy (vědění 

nevědění), tzn. jest pytaniem. Sokrates jest bowiem wielkim pytającym. 

Dopiero  będąc  takim  ujawnia  się  pod  postacią  wybitnego  zapaśnika 

w dialektycznej dyskusji, którym uczynił go Platon. Nie mógłby być 

tym  absolutnie  niezależnym  adwersarzem,  gdyby  nie  był  zupełnie 

wolny, gdyby był uzależniony od czegoś (skończonego) na ziemi czy 

w  niebie.  Sokratejska  niezależność  zakorzeniona  jest  w  absolutnej 

wolności  lub  w  nieustannym  uwalnianiu  się  od  wszelkich  przywią-

zań  względem  natury,  tradycji,  czyichś  i  własnych  schematów,  czy 

dóbr fizycznych i duchowych. Bezgraniczną śmiałością wykazuje się 

ta filozofia pozornie opierająca się na fakcie ukierunkowania na cel, 

5

  H. Maier, Sokrates. Sein Werk und seine geschichtliche Stellung, Tübingen 1913.



Kwartalnik Filozoficzny, tom XLIII, 2015, zeszyt 4

© Copyright by Polska Akademia Umiejętności, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2015





Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə