Negatywny platonizm o genezie, problematyce I zaniku metafizyki oraz pytaniu, czy filozofia



Yüklə 303,06 Kb.

səhifə6/17
tarix17.11.2018
ölçüsü303,06 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

―  178  ―

przygotowuje jednak własną śmierć, albowiem przy zaaplikowaniu go 

przyrodzie okazuje się, że jeśli nie występuje tu ten pierwotnie cało-

ściowy charakter rozumu, to i wiara w to, że można tę całość osiągnąć 

za  pomocą  jasnego  i  rzetelnego  ujmowania  prostych  pojedynczych 

prawd, jest niczym więcej aniżeli articulus fidei tejże rygorystycznej 

nauki. Od tego czasu – w przybliżeniu od momentu, w którym Newton 

ukończył mechanikę Galileusza – pojawia się tu nagle obok i przeciw-

ko starej nauce o całości i jej skończonych, ujętych w swojej budowie 

podstawach, zbiór nauk, które są trwałe, pozytywne, pewne, obiektyw-

ne, a jednocześnie niecałościowe, ograniczone, postępujące od jednego 

członu do drugiego a nigdy definitywnie niekończące swoich analiz. 

W Kartezjuszowym sposobie myślenia nie występuje jeszcze w pełni 

uświadomiony konflikt między tymi naukami, ale uwidacznia się on 

już od czasów Pascala. Pascal nie konstruuje żadnego systemu, stara 

się jednak rozwiązywać pojedyncze, niezależne problemy, do których 

przystępuje bez uprzedniego zorientowania na całość, bez esprit de 

système. Natomiast wraz z końcem tego stulecia, kiedy to filozofia me-

todycznie przeszła przez nowe doświadczenia, przyznaje ona niemalże 

jednomyślnie, że matematyczny rygor nie jest adekwatnym substytu-

tem  starego  podejścia  całościowego,  ani  drogą  do  jego  osiągnięcia. 

Matematyczny racjonalizm bynajmniej nie stawiał się jeszcze przeciw-

ko teologii, zaproponował on jedynie nowe rudymenta dowodzenia jej 

fundamentalnych prawd. Charakterystyczne jest natomiast, że u Pascala 

spotykamy się już z próbą niemetafizycznej teologii, z próbą uprawia-

nia jej na miarę ograniczonych ludzkich możliwości, sprzeczności oraz 

niemożności ujęcia człowieka całościowo za pomocą ograniczonego, 

pozytywnego rozumu.

Epoka niechęci względem esprit de système właściwa Oświeceniu, 

okres postępującego zwycięstwa ograniczonego rozumu, powszechne-

go i praktycznego w intelektualnym badaniu wszystkiego, jak również 

w  praktyce  życia  codziennego  przynosi  ze  sobą  również  krytykę  ra-

cjonalnej teologii, tj. metafizycznej części teologii. Tak się po części 

zapada  most,  który  przez  stulecia  był  budowany  i  obecny  pomiędzy 

chrześcijańskim  objawieniem  a  przyrodzonym  pojmowaniem  świata 

właściwym człowiekowi. Tym samym rozpada się naiwnie podpiera-

na antyczną metafizyką możliwość dotarcia przez człowieka za pomo-

cą własnych sił do podstaw bytu, znajdujących się poza nim samym. 

A  ponieważ  myślenie  metafizyczne  dominowało  jeszcze  po  upadku 

metafizyki, dlatego człowiek od osiemnastego wieku albo szukał pew-

nego zaczepienia, zakotwiczenia w czymś całościowo zdefiniowanym, 

Kwartalnik Filozoficzny, tom XLIII, 2015, zeszyt 4

© Copyright by Polska Akademia Umiejętności, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2015




―  179  ―

w jakiejś całości, kompletności, albo próbował znaleźć nową drogę do 

całościowego, organicznego pojęcia rozumu, jakie przynależało antycz-

nej metafizyce, w takiej formie, w jakiej przejęła ją i przeformułowa-

ła europejska myśl średniowiecza. Pierwszą drogą podążał empiryzm, 

sceptyczna negacja metafizyki i pozytywizm, które trzymają się danych 

zmysłowych, powierzchni rzeczy, wiedzy empirycznej, a których filo-

zofia sprowadza się do krytyki metafizycznych, tj. w gruncie rzeczy 

językowych, nieprawidłowości, które człowiek projektuje na rzeczy-

wistość ze względu na swoje przyzwyczajenia oraz antropocentryczne 

tendencje. Religią jest tu antropomorfizm, teologią dogmatyczną naiw-

na wiedza połączona z instytucjonalną duchową przemocą. Filozofia 

ma tutaj wartość jedynie negatywną, jest czystą destrukcją wszystkiego, 

co jest, z wyjątkiem tego, co dane bezpośrednio, jest zagładą całego do-

mniemanie czcigodnego metafizycznego szkieletu bytu, który miał być 

ujęty w swej pełni i naturze. Za pomocą tego destrukcyjnego procesu 

redukuje się całą terminologię stosownie do empirycznych ograniczeń, 

do  obszaru  uwarunkowanego  i  uprawianego  na  ludzką  modłę.  Ręka 

w rękę z tym podążała również nowa praktyka życiowa skupiona na 

kategorii prywatnej i publicznej użyteczności oraz nowy sposób obiek-

tywnego pojmowania człowieka, wyznawanych przez niego wartości 

oraz celów, które stały się argumentami nowego rachunku przydatności 

i dobrobytu. Nowa technika obiektywnej, ekonomicznej, niebezpośred-

nio przymusowej kontroli oraz manipulowania ludźmi była uważana 

za rodzaj postępu. Nowoczesny odpowiednik organicznej wersji rozu-

mu wyrósł z niezadowolenia, ze sceptycznego i negatywnego stanowi-

ska względem skończoności, ale również z niedostatków empiryzmu, 

głównie z jego zbytnio pasywnego charakteru. Pojawił się tam, gdzie 

tradycja pozytywnie metafizycznej myśli pozostała najżywsza. Wyko-

rzystał motyw odkryty przez Kartezjusza, którego nowoczesny racjo-

nalizm nie rozwinął w organiczną strukturę, tj. motyw podmiotu i jego 

pewności siebie, a więc ludzkiej autonomii względem absolutnej pote-



stas divina w sferze prawdy. Przede wszystkim zrobił to, aby królestwo 

ludzkie, czy lepiej: tę autonomiczną rozumową władzę określić ściśle 

zamkniętym układem pojęciowym. Następnie, aby ten system pojęcio-

wy w nierozłącznym połączeniu utożsamić z samą strukturą rzeczywi-

stości, żeby położyć znak równości między substancją a podmiotem, 

aby  „ideę”  rozumieć  jako  „pojęcie”,  które  samoczynnie  rozwija  się 

i realizuje stary, dotychczas nieosiągnięty cel myślenia metafizyczne-

go – uzyskanie jedności bytu i myśli, ich identyfikacji, która przekracza 

ich podział, syntezę, resorpcję ich rozłamu i różnic. Tutaj po raz ostatni 

Kwartalnik Filozoficzny, tom XLIII, 2015, zeszyt 4

© Copyright by Polska Akademia Umiejętności, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2015




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə