NəSİMİNİN İraq divani



Yüklə 0,54 Mb.

səhifə1/65
tarix14.06.2018
ölçüsü0,54 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   65


 
 
 
 
 
Mövlanə Seyid İmadəddin Nəsimi Əbülfəzl 
 
 
 
İraq divanı 
 
Bakı -1987 
 
Tərtib edən - Qəzənfər Paşayev, 
Redaktor, lüğət və şərhlər – Məmmədəli Əsgərov 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
 
NƏSİMİNİN  İRAQ  DİVANI 
 
Ədəbi əlaqələr genişləndikcə bir sıra Yaxın Şərq ölkələrində Azərbaycan ədəbi 
dilinin inkişafında və formalaşmasında müstəsna xidmətləri olan Azərbaycan 
xalqının qüdrətli sənətkarı  Nəsiminin yeni-yenl əlyazma nüsxələri aşkar edilir. Bu, 
şairin sağlığında və ölümündən sonra onun poeziyasının  Şərq ölkələrində yüksək 
qiymətləndirildiyinə, geniş yayıldığına və böyük rəğbət qazandığına dəlalət edir. 
Şairin İraq Divan nüsxəsinin üzə çıxarılması dediklərimizə sübutdur. 
Nəsiminin  İraq Divan nüsxəsini bizə  Kərkük vilayətinin Tus Xurmatu 
qəzasının Bəşir kəndində yaşayan, yaşı yüzü keçən, özünü Şah  İsmayılın nəvə-
nəticələrindən hesab edən Səyid Heydər töhfə etdi. Divanın üzü Molla Turab ibn 
Molla Səfil, ibn Molla Əmir tərəfindən köçürülmüşdür. Tünd qəhvəyi rəngli, qalın 
dəri cildli bu divan nüsxasi 286 səhifədən ibarətdir.  Əlyazmanın vərəqləri iki 
sütunludur. Divanın səhifələrində 14-19 beyt vardır. Ölçüsü 15-21 santimetrdir. Digər 
nüsxəsində  şairin 400-dən artıq  şe’ri verilmişdir. 398 şe’r Nəsimi təxəllüsü ilə 
tamamlanır. Üç şe’r şairin ilk təxəllüslərindən olan Səyyid Nəsimi təxəllüsü ilə bitir. 
Bu divan nüsxəsində Hüseyni təxəllüsü ilə yazılmış  şe’rlərə  və rübailərə  təsadüf 
edilmir. Üz qabığının iç tərəfində “Varlıya qürbət də  vətəndir, yoxsula vətən də 
qürbətdir”, -yazılmışdır. Divan Nəsiminin “İştə gör” şe’rilə başlanır və şairin həcmcə 
böyük bir şe’rilə tamamlanır. Son misralar belədir: 
Cümlənin rizqin verdin, əzəl qism eylədin, 
Kiminin yediyi ğəmdir, kiminin yağ ilə bal. 
Ey Nəsimi, sən yürütdün töhvidi yer üzünə, 
Yenə min əstəğfürülla, əfv qıl, ya zülcəlal. 
 
 Divan 
nüsxəsinin üzünün köçürülmə tarixi və kitab haqqında məlumat axırda 
verilmişdir: 
 
Ruzi-şənbə bu kitab oldu tamam,  
Ol Rəsulun ruhuna yüz min salam.  
Kətabə hul-kitab Molla Turab
İbn Molla Səfil, ibn Molla Əmin. 1269 (1853-Q. P.) 
 
Divan nüsxəsi səhifələnməmiş, klassik divan quruluşunda son hərflərə müvafiq 
düzülmüşdür. Hər səhifədəki son söz o biri səhifədə təkrarən yazılmışdır. “Payi-
səhifə” (səhifə ayağı) adlanan bu üsuldan vaxtilə geniş istifadə edilmişdir. 
Bir çox ölkələrdə kitab səhifələrinin nömrələnməsinə XVI əsrdə başlansa da, 
Şərq ölkələrində köhnə “nömrələmə” üsulu XIX əsrin axırlarına qədər davam 
etdiyinə görədir ki, Nəsiminin İraq Divan nüsxəsində də bu ənənəyə
 
riayət edilmişdir. 
Nüsxənin bədii tərtibatı yoxdur. Şe’rlər bir-birindən  şairin təxəllüsü olan qoşa 
misralar və iki sətirlik boş yerlə ayrılır. Bir neçə yerdə  ləkə olmasına baxmayaraq, 
mətn aydın və oxunaqlıdır. Divanın əvvəl və orta vərəqlərindən bir neçəsi cırılmışdır. 
Bu nüsxəyə  şairin yalnız Azərbaycan dilində yazdığı  qəzəllər və iki tiyuq daxil 
edilmişdir: 


 
 
 
Ya rəb, məni sən aləmə sərtac etmə,  
Həm siflələrin tirinə möhtac etmə.  
Ya rəb, mənə bir gəncü qənaət ver kim,  
Namərdə degil, mərdə də möhtac etmə. 
 
Ya ilahi, kimsə heç ac olmasın,  
Ac olub namərdə möhtac olmasın. 
Bimürüvvət görməsin dövlət üzün, 
Bihəmiyyət sahibi-tac olmasın. 
 
Bu  əvəzsiz xəzinəni  İraqa üçüncü səfərim zamanı (1972-1975) iraqlı 
ədəbiyyatşünas  Əbdüllətif Bəndəroğlu ilə  əldə etdik və dili Azərbaycan dilindən 
fərqlənməyən, özünü türkman adlandıran Nəsimi, Füzuli xələflərinin mədəniyyət 
incisi olan “Yurd” qəzetində bir silsilə məqalə və yazılarla çıxış etdik. 
“Ürəklərdə yaşayan  şair Nəsimi” adlı  məqalədə oxuyuruq: “Böyük şairimiz 
Nəsiminin anadan olmasının 600 illiyi münasibətilə Sovetlər Birliyində 
(Azərbaycanda) bu ilin əylul (sentyabr) ayında möhtəşəm şənliklər yapılacaqdır. Bu 
xüsusda  Əbdüllətif Bəndəroğlu ilə filologiya elmləri namizədi Qəzənfər Paşayevin 
Nəsimi haqqında hazırladıqları kitabı avqust ayında çapdan çıxacaqdır. Kitabdan bir 
parçanı veririk...” (Bağdad, “Yurd” qəzeti, 16 may 1973-cü il). 
Qeyd etmək lazımdır ki, hər gün Bəndəroğlunun Baş redaktor olduğu “Yurd” 
qəzeti redaksiyasında görüşür,  şairin bu nadir Divan nüsxəsinin uzünü köçürür, 
əlimizdə olan kitab və materiallarla müqayisə edirdik. Bir neçə aydan sonra işi başa 
vurduq. Lakin işin gedişi göstərdi ki, əldə etdiyimiz əlyazma nüsxəsi haqqında qəti 
söz demək üçün topladığımız material kifayət deyildir. Buna görə  də  mən “Yurd” 
qəzetində “Nəsimi Divanı və biz” adlı yazı ilə çıxış etdim: “Bir neçə say öncə “Yurd” 
qəzetində “Nəsimi divanının  İraq nüsxəsinin tapılması  və  həmin nüsxə  əsasında 
Əbdüllətif Bəndəroğlu ilə bu nüsxə haqqında kitab yazacağımızı vəd etmişdik. İşimin 
çoxluğu üzündən və istənilən qədər material olmaması səbəbindən bu işdən mən vaz 
keçdim. Biz Bəndəroğlu ilə bu divan nüsxəsi haqqında fikir mübadiləsi apardıq və bu 
nüsxənin üzünü kiril (rus) əlifbası ilə köçürtdük. Ancaq işə başlamadıq. Hər kəs 
ayrıca işinə başlaya bilər. Güman edirəm ki, Əbdüllətif Bəndəroğlunun yapacağı 
Nəsimi kitabı  İraq türkmanlarına, onların dilində yazan beyük şairin yaradıcılığını 
tanımaqda bir yardım olacaqdır. Bu yolda arxadaşım  Əbdüllətif Bəndəroğluna 
müvəffəqiyyətlər diləyirəm” (Bağdad, “Yurd”, 25 iyul 1973). 
Sonralar Əbdüllətif Bəndəroğlu vəd etdiyi kitabı buraxdı. Lakin bu kitab həmin 
əlyazma nüsxəsi barədə nə tam məlumat verir, nə də bütün se’rləri əhatə edir. Qeyd 
etmək kifayətdir ki, Ə. Bəndəroğlu kitabına Nəsiminin  İraq Divanında verilən 400-
dən artıq se’rin yalnız 95-ni daxil etmişdir. Həmin se’rlərin bəzisi yarımçıq verilmiş 
və demək olar ki, kitabda gedən se’rlərin hamısına şairin başqa əlyazma nüsxələrində 
və Bakıda çap olunmuş kitablarda rast gəlinir. 
Bundan başqa tədqiqatçının əlində kifayət qədər material olmaması üzündən 
şairin İraq Divan nüsxəsinin bir çox səhifələrində təsadüf edilən se’rlərin (məs: 3,13-
14,18, 60-61, 64, 64-65, 74, 75, 81, 101, 101-102, 102, 117, 154, 155, 190-191, 201-




Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   65


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə