O`simliklarning tabiatdagi va inson hayotidagi ahamiyati



Yüklə 5,91 Kb.
tarix17.01.2018
ölçüsü5,91 Kb.

Aim.uz

O`simliklarning tabiatdagi va inson hayotidagi ahamiyati
Yer kurrasining deyarli hamma qismida uchraydigan o`simliklarning tabiat va inson hayotidagi roli beqiyosdir. Yashil o`simliklar deyarli barcha tirik organizmlarni nafas olishi uchun zarur kislorod bilan ta`minlaydi. Ular o`z faoliyati davomida anorganik moddalarni organic moddalarga aylatiradi. Ma` luki, organic moddalar (o`simliklarning o`zi) kishilar va hayvonlar uchun zarur oziq hisoblanadi. Yashil o`simliklar hosil qilgan oziq moddalarda quyosh enengiyasito`planadi (akkumilyatsiya bo`ladi). Bu to`plangan energiya hisobigs yerda hayot davom etadi, ya`ni kishilar sanoatdafoydalanadigan energiya resurslarning asosini ana shu yashil o`simliflar to`plagan quyosh energiyasi tashkil etadi.

Sanoat uchun kerak bo`ladigan ko`pgina xomashyomahsulotlarini ham yashil o`simliklar etkazib beradi.ma`lumki, havo tarkibida azot, kislorod, vodorod, karbonat angidrid va shu kabi ozuqa moddalar bo`ladi. Atmoseraning 75.51 foizini azot, 23.01 foizini kislorod, 0.03 foizini karbonat angidrid va 1.28 foizini argon tashkil etadi. Vodorod, neon, geliy va shu kabi boshqa moddalar esa kam miqdorda uxhraydi. Tirik organizmlar nafas olishidakisloroddan foydalanadi. Nafas olish va yonish jarayonida organic moddalar oksidlanadi, ya`ni kisllorodni biriktirib karbonat angidrid va suv ajralib chiqadi.

Tabiatda bundan tashqari ham ko`p oksidlanish jarayonlari bo`lib turadi. Shu jarayonlart uzluksiz davom etib turish natijasida atmosferadakislorod miqdorikamayib tamom bo`lishi kerak edi. Vaholangki,bunday bo`lmaydi. Buga sabab tabiatda kislorodning qayta hosil bo`lishi yashil o`simliklar tifayli uzluksiz davom etib turadi. Ana shu muhim jarayonning asosini suvv vakarbonat angidrid tashkil etadi. Karbonat angidrid o`simlik bargiga kirib, uni to`qimalari tarkibida bo`lgan suvda eriydi va quyosh energiyasi hamda xlorofill ishtirokida tabiatda uchraydigan eng ajoyib hadisalardan biri fotosintez jarayoni sodir bo`ladi. Fotosintez jarayonida suv kislorodi ajralib chiqadi va havoni kislorod bilan boyitadi. Lekin kislorodning ajralishibu fotosintez jarayonining bir tomoni xolos. Ikkinchi tomoni bu biologic jarayonida qandlar, krxmallar, uglevodlar, nuklein kislorod hosil bo`ladi. Nuklein kislorod esa oksidlarnihosil qiladi.

O`simlik inson hayoti uchun faqatgina kislorod ajratib bermasdan, balki zarur mahsulotlar, qand, kraxmal, oqsil, moy, kauchik,portlovchi moddalar , tola, qog`oz, efir moylari, dorivor moddalar va hayvonlar uchun yem-hashaklar yetkazib beradi.



Yer yuzining quruqlikda va suvda yashovchi barcha yashil o`simliklari har yili fotosintez natijasida120milliard tonnage yaqin biomssa hosil qiladi. Ammo o`simliklar tabiatda o`z vazifasini dialektik qonun asosida bajaradi. Agar tabiatda faqat yashil o`simlklarningish faoliyati bo`lganda edi, yer yuzi allaqachon organik moddalar bilan to`lib ketib, hayot to`xtab qolar edi. Vaholangki, bunday bo`lmaydi, chunkimeniral moddalardan organic moddalar (uglevodlar, oqsillar, yog`lar) sintezi bir vaqtda ikkinchi muhim jarayon, ularning meniral moddalarga paarchalanishi ham bo`llib turadi. Bunday parchalanish birgina nafas olishda emas, balki tuproqning ustki qatlamlari va suvda ham ro`y beradi. Shuningdek, organic moddalar bateriya va zamburug`lar ishtirokida parchalanib meniral moddalarga aylantiriladi. Demmak, ana shunday ikki katta guruh o`simliklar ishtiroki bilan tabiatda uzluksiz biologil modda almashinish jarayoni ro`y berib turadi.

“ANDIJON YOSHLARI” yoshlar gazetasi, 4-son, 2006-yil 25-mart, Sherzodber AHMEDOV AQXI Iqtisodiyot va boshqaruv fakulteti 2-bosqich talabasi


Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə