O`zbekiston Davlat Jahon Tillari Universiteti



Yüklə 362,5 Kb.
səhifə1/4
tarix09.04.2022
ölçüsü362,5 Kb.
#85217
  1   2   3   4
10 Foydali qazilmalarni kovlab olish


Foydali qazilmalarni kovlab olish

Reja:
1.Foydali qazilmalar to’g’risida umumiy ma’lumotlar


2.Foydali qazilmalarni kovlab olish
3.Ko’mirning paydo bo’lish jarayonlari, bosqichlari va uning genetik turlari

FOYDALI QAZILMALAR TO’G’RISIDA UMUMIY MA’LUMOTLAR
Neft, gaz, toshko’mir, yonuvchi slanes va torf kabi yonuvchi foydali qazilmalar energiyaning asosiy manbai hisoblanadi.

Hozirgi vaqtda yonuvchi foydali qazilmalar kimyo sanoati uchun ham asosiy xom ashyodir.

Bunday foydali qazilmalar cho’kindi, otqindi va metamorflashgan tog’ jinslari bilan bog’liq.

Ilmiy-texnik jarayonlar va ilm-fanning yuqori sur'atlar bilan rivojlanishi yonuvchi foydali qazilmalarga, ayniqsa kaustobiolitlarga bo’lgan talablar oshmoqda. Kaustobiolitlar asosan uch guruhga bo’linadi:

Neft qatoriga kiruvchi kaustobiolitlar. Bular neft, asfalt, ozokerit va boshqa yarim suyuq hamda qattiq bitumlar;

Ko’mir qatoriga kiruvchi kaustobiolitlar - gumit va torflar;

Sapropelitlarga kiruvchi kaustobiolitlar - har xil aralash sapropelit (gumuslar, yonuvchi slans)lar.

Lekin kaustobiolitlarning yanada umumlashtirilgan tasnifi hozircha ishlab chiqarilmagan. Chunki ularning fizik-kimyoviy xossalari, xususiyatlari, paydo bo’lish sharoitlari, tarkibiy qismi, texnologik alomatlari bir-biridan tubdan farqlanadi.

Yonuvchi foydali qazilmalar dunyo yoqilg’i-energetika balansi hisoblanadi. Kaustobiolitlardan termik-kimyoviy yo’l bilan ishlab olingan 3500 dan ortiq mahsulotlar xalq xo’jaligining hamma tarmoqlarida (qishloq xo’jaligida, yengil va og’ir sanoatda, transportda, maishiy ishlarda) keng qo’llanilmoqda.

Kaustobiolitlarning hozirgi insoniyat faoliyatida tutgan o’rni katta ahamiyatga ega. Shuning uchun ham fanda neft "qora oltin", gaz esa "zangori olov" deb yuritiladi. Haqiqatan ham neft va gaz xalq xo’jaligida o’zining tutgan o’rni bilan oltindan ancha yuqori turadi.

Hozirgi vaqtda O’zbekiston Respublikasi hududlarida 160 dan ortiq neft, gaz va gazokondensat konlari ochilgan. Ulardan 90 tasi ishlab chiqarishga topshirilgan.

Bu konlar Buxoro-Xiva, Surxondaryo, Farg’ona va Ustyurt neft-gaz oblastlarida joylashgan.

Oxirgi yillarda Ustyurt platosining ham neft va gazga bqlgan istiqbollari kundan-kunga oshmoqda va hozirgi kunda 10 dan ortiq gazokondensat konlari ochildi.

Undan tashqari 28 dan ortiq istiqbolli ko’mirli maydonlar aniqlangan. Toshko’mirning asosiy zaxiralari Surxondaryo viloyatidagi Boysun va Sharg’un konlarida joylashgan.

Ko’ng’ir ko’mirning eng katta zaxirasi Angren konida joylashgan. O’zbekistonda torf va yonuvchi slanes belgilari juda ko’p. Lekin sanoatda yaroqlilari kam.

Shunday qilib, geologik qidiruv, xaritalash, geofizik tekshirishlar va burg’ilash quduqlarini kovlash hisobiga respublikamiz hududlarida yana ko’plab yonuvchi foydali qazilmalarning konlarini va istiqbolli maydonlarini topish mumkin.




Yüklə 362,5 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə