Paşayeva zeynəB



Yüklə 79,25 Kb.

tarix11.04.2018
ölçüsü79,25 Kb.


138 

 

Mətanət ABBASOVA  



Fəlsəfə üzrə fəlsəfə  doktoru                                                           

metanet.abbasova@gmail.com 

                          

                                                                   

Paşayeva ZEYNƏB 

 

 

 

 

ELMİ TEXNİKİ TƏRƏQQİNİN TƏHSİLİN  

İNKİŞAFINDA ROLU 

   

 

 

 

Açar 

sözlər: təhsil, 

elm, 

inkişaf, 

elmi 

texniki 

tərəqqi, 

məlumat, informasiya, bilik 

Key words:  education, science, scientific and technical proqress, 

information,knowledge. 

Ключивое  слова:  оброзование,  наука,  науко-технический  прогресс, 

информачия, знание. 

 

Bütün elmlərin bünövrəsi təhsillə qoyulur. 

 

Əbu TURXAN  

                

Müasir dövrdə bütün ixtisas sahələri eyni dərəcədə təhlil edilir. Və əməli 

fəaliyyət sahələrinin çoxunda müvafiq elmi-nəzəri biliklər tələb olunur. Yəni, 

elm  həyatın  bütün  sahələrinə  nüfuz  etmişdir.  Görünür  təhsilin  məzmununda 

elmi biliklərə üstünlük verilməsi də əsasən bununla bağlıdır.  

Ümumiyyətlə  elm  haqqında,  onun  mahiyyəti  və  funksiyaları,  praktik 

əhəmiyyəti haqqında nə bilir və tələbələrə bunu necə izah edirlər?  Elm nədir 

və onun məqsədi nədən ibarətdir? 

Müasir təhsilin məzmununu əsasən elmi biliklər təşkil edir. Əlbəttə, hər 

bir insana adi məişət bilikləri, əməli bilik və vərdişlər də lazımdır. Lakin bu 

bilik və vərdişlərin çoxu ailədə öyrədilir. Məktəb isə daha çox dərəcədə nəzəri 

biliklərin sahələr üzrə və sistemli şəkildə öyrədilməsinə üstünlük verir.  

Bəzən elə olur ki, insanın gələcək həyat və fəaliyyətində lazım olan bilik 

və  vərdişlərin  bir  qismi  nə  ailədə,  nə  də  məktəbdə  mənimsədilmir.  İnsan 

bunları müstəqil surətdə öyrənməli olur.  

Ali təhsil alanların heç də hamısı gələcəkdə alim olmur. Əksinə, özünü 

elmə  həsr  edənlərin  nisbi  sayı  azdırr.  Bəs  nəyə  görə  müasir  məktəb  nəzəri 

biliklərin öyrədilməsinə üstünlük verir?  

İncəsənətin 

məqsədi 


insanın 

emosional-mənəvi 

dünyasını 

zənginləşdirmək, onu daha saf, daha təmiz etmək – onun mənəvi imkanlarını 

artırmaqdır. 



139 

 

Elmin  məqsədi  isə  insanın  intelektual  dünyasını  zənginləşdirmək,  onu 



daha məlumatlı, daha bilikli etmək və bu biliyin qüvvəyə çevrilməsi sayəsində 

onun imkanlarını artırmaqdır. 

Elmi biliyin maddi qü

vvəyə çevrilməsi təbiətlə mübarizədə insanı daha 

güclü edir. Lakin insanın maddi gücü-qüdrəti artdıqca bu gücü düzgün yönəldə 

bilmək  üçün  onun  mənəvi  kamillik  səviyyəsi  də  artmalıdır.  Ancaq  elm  əhli 

olmaq,  hələ  kamal  əhli  olmaq  deyil.  Kamalın  qələbəsi  üçün  yüksək  elmi-

texniki  səviyyə  ona  uyğun  gələn  yüksək  mənəvi-əxlaqi  səviyyə  ilə 

tamamlanmalıdır.  

Elmi texniki tereqqi illərdən bəri dönmədən inkişaf edir və bu inkişafın 

sürəti  getdikcə  daha  da  artır.  Vaxtilə  insanın  nağıllarda  vəsfi  etdiyi,  möcüzə 

saydığı  hadisələri  elm  artıq  həqiqətə  çevirmişdir.  Bəs  bu  gün  insan  elmdən 

daha  nələr  gözləyir?  Elmi-texniki  tərəqqinin  son  həddi  yoxdurmu?  Dayanıb 

keçdiyi yolu tənqidi təhlil süzgəcindən keçirmirsə, özünü dərk etməyə təşəbüs 

göstərmirsə onun gələcəyinə nə dərəcədə nikbin münasibət bəsləmək olar?  

Hər  bir  dövrdə  insanın  texniki  tələbatı  elmi-texniki  tərəqqinin  mövcud 

inkişaf səviyyəsi ilə müəyyən olunur. Gələcəyə gedən yol artıq əldə olunmuş 

naliyyətlər  zirvəsindən  daha  aydın  görünür.  İnsan  bu  zirvədən  elmi-texniki 

tərəqqinin  bütün  sahələrinə  nəzər  salaraq  onu  öz  mənafeyinə  (sosializmdə  – 

ictimai mənafeyə) uyğun olaraq planlı surətdə idarə etməyə çalışır.  

Elmi-

texniki tərəqqinin düzgün planlaşdırılması heç də elmi potensialın 



bütün sahələrdə bərabər nisbətdə paylanmasını nəzərdə tutmur. Müasir dövrdə 

iqtisadi və sosial tərəqqinin tələbləri baxımından daha aktual və daha səmərəli 

olan  tədqiqat  sahələrinin  ön  plana  çəkilməsi  elmi  potensialın  daha  çox 

dərəcədə məhz həmin sahələrdə cəmlənməsini tələb edir (4, 84).  

Baxm

ayaraq  ki,  müasir  dövrdə  elm  nisbi  müstəqil  inkişaf  imkanı  əldə 



etmişdir,  istehsalatın  real  tələbləri  bu  gün  də  elmin  inkişafına  ciddi  təsir 

göstərir  və  bu  təsirin  plana  uyğun  surətdə  tənzim  edilməsi  elmi  idarəetmə 

qarşısında duran əsas vəzifələrdən biridir. Bu vəzifənin uğurlu həlli üçün həm 

iqtisadiyyatın,  həm  də  elmin  inkişaf  perspektivlərini  qabaqcadan  düzgün 

müəyyənləşdirmək  tələb  olunur.  Ən  yaxın  gələcəkdə  və  nisbətən  sonrakı 

dövrdə  hansı  elm  sahələrinin  iqtisadiyyat  üçün  daha  böyük  əhəmiyyət  kəsb 

edəcəyini təyin etmək və planlaşdırma zamanı bunu nəzərə almaq asan deyil.  

Müasir  dövrdə  ölkəmizdə  neft-kimya  sənayesinin,  elektron-hesablama 

maşınları  və  mikroprosessor  texnikasının  inkişafına  üstünlük  verilir.  Bu 

sahələrin  intensiv  inkişafı  isə  öz  növbəsində  fundamental  elmləri  müvafiq 

aspektlərini  intensiv  inkişafını  nəzərdə  tutur.  Üstün  istiqamətlərin 

seçilməsində başlıca çətinlik bundan ibarətdir ki, son dövrlərdə elm istehsalata 

nəzərən  qabaqlayıcı  rol  oynadığından,  iqtisadi  və  texniki  tərəqqi 

proqnozla

şdırılarkən  elmin  perspektiv  imkanları  əvvəlcədən  nəzərə 

alınmalıdır. Elm  isə  yaradıcı  sahə  olduğundan  burada  tam  dəqiq  proqnoz  və 




140 

 

konkret  planlaşdırma  mümkün  deyil.  Lakin  elmin  yaxın  gələcəkdə  nə  kimi 



praktik  tətbiq  imkanlarına  malik  olacağı  fundamental  elmlərin  bugünkü  real 

vəziyyəti  və  inkişaf  meylləri  əsasında  müəyyənləşdirilə  bilər.  Belə  ki, 

fundamental elmi yeniliklərdən praktik tətbiqə qədər olan bütün mərhələlərin 

keçilməsi bəzən bir neçə illik müddəti əhatə edir.  

Əməli  fəaliyyət  elmdən  asılı  olmadan,  müstəqil  surətdə  inkişaf  etdiyi 

vaxtlarda  onun  bir  sıra  sahələri  yetkinlik  dərəcəsinə  çatmışdı  və  burada 

insanlar  elə  xüsusi  biliklərə,  vərdişlərə  yiyələnmişdi  ki,  onlar  bu  gün  də 

əhəmiyyətli ola bilərdi. O dövrdə praktik biliklərin və əməli vərdişlərin yüksək 

dərəcədə  inkişafı  koqnitiv  biliklərin  məhdudluğuna  baxmayaraq,  mükəmməl 

qurğular yaratmağa imkan verirdi.  

O  dövrün  ixtiraçıları  tərəfindən  düzəldilən  və  Heronun  təsvir  etdiyi 

qurğulardan  biri  –  buxarın  təsiri  ilə  fırlanan  kürəvi  cisim  müasir  buxar 

turbinini  xatırladır.  Məşəl  yandırılarkən  məbədin  qapılarının  açılması,  ilk  su 

avtomatları  və  Platonun  dostu  Tarentli  Arxitasın  ağacdan  düzəltdiyi  uçan 

göyərçin isə qədim dövrdə avtomatikanın yüksək inkişaf səviyyəsindən xəbər 

verir.  


XVI-

XVII  əsrlərdə  yaylı  və  kəfkirli  saatların  ixtira  olunması  sonralar 

android adlandırılan mexaniki adam-avtomatların düzəldilməsinə böyük təkan 

verdi. XVI əsrdə İspaniya imperatoru V Karlın sarayında xidmət edən Tariano 

qədim yunanların nailiyyətini təkrar edərək avtomat əsgərlərin döyüş səhnəsini 

nümayiş  etdirirdi.  Deyilənə  görə,  XVII  əsrdə  yeni  dövrün  böyük  filosofu 

R.Dekart Fransina 

adlı mexaniki qadın düzəltmişdi.  

Belə  misalları  çox  çəkmək  olar.  Lakin  belə  bir  sual  ortaya  çıxır  ki, 

müasir mühəndislər həmin nailiyyətləri təkrar edə bilərlərmi? Bunun ehtimalı 

çox  azdır.  Bugünkü  robotlar,  əlbəttə,  bilavasitə  istehsal  sahəsində  faydalı 

əməklə  məşğul  olmaqla  demonstrativ  xarakterli  əyləncə-androidlərdən 

üstündür.  Lakin  bizcə,  mühəndis  təxəyyülünün  təkrarlanmazlığı  və  incə 

strukturu baxımından sələflərin istedadı daha çox təqdirəlayiqdir.  

Sonrakı tarixi dövrlərdə elmin inkişafı sayəsində elmi-texniki tereqqinin 

inkisafi üçün yeni-

yeni  imkanlar  açıldığından  və  yeni  keyfiyyətli  təbii-elmi 

prinsiplər  əsasında  işləyən  texniki  qurğular  yaradıldığından  keçmiş  texniki 

nailiyyətlərin sirləri tədricən unudulmuşdur.  

Elmi biliklər texnologiyaya getdikcə daha çox nüfuz etdiyindən texniki 

tərəqqi  elmdən  asılı  vəziyyətə  düşür.  Hər  bir  yeni  elmi  nailiyyətin  geniş 

miqyaslı  tətbiqi  ilə  əlaqədar  olaraq  texnika  yeni  keyfiyyət  halına  keçir  və 

əvvəlki  texnologiya,  praktik  biliklər  və  əməli  vərdişlər  əhəmiyyətini itirir. 

Praktik biliklərin nisbi müstəqil inkişafı tez-tez kəsilməklə diskret xarakter alır 

(1, 488). O  daha vahid və bütöv bir proses kimi davam edə bilmir. Varislik 

itdiyindən  yeni  nəsil  əvvəlki  nəslin  ixtiraçılıq  məharətinə  yiyələnə  bilmir. 




141 

 

Halbuki b



ilik  və  sənətkarlığın  yeni  nəslə  ötürülməsi  mədəni  tərəqqisinin  ən 

mühüm şərtlərindən biridir.  

Əgər əvvəllər məhdud zehni biliklər əsasında bəzən o dövrün ümumi inkişaf 

səviyyəsi  baxımından  ağlasığmaz  görünən  unikal  ixtiralar  edilirdisə,  müasir 

texniki na

iliyyətlər  elmin  bugünkü  inkişaf  səviyyəsində  açılmış  böyük 

imkanlar müqabilində heç də həmişə heyrətamiz görünmür. Əksinə, mühəndis 

işi, ixtiraçılıq fəaliyyəti elmlə müqayisədə geri qalır. Səbəbi isə odur ki, elm 

hələ XVII-XVIII əsrlərdən başlayaraq vahid sosial və qnoseoloji sistem kimi 

formalaşdığı  və  daxili  tamlığa  malik  bütöv,  müntəzəm  prosesə  çevrildiyi 

halda,  nə  texnologiya,  nə  də  elmi-texniki  fəaliyyət  hələ  sosial  institut  kimi 

formalaşmamışdır. Ona görə də, elmi-texniki tərəqqinin perspektivi ən çox bu 

sahədəki təşkilati işin səmərəsi ilə bağlıdır. Nə qədər ki, elmi-texniki fəaliyyət 

hələ nisbi müstəqillik statusu kəsb etməyib, elm ilə istehsalat arasındakı əlaqə 

də nizamlı və müntəzəm xarakter daşımayacaqdır.  

Elmi  tərəqqinin  hüdudsuzluğu  ən  çox  onun kumulyativ xarakterinin 

nəticəsidir.  Kumulyativlik  –  elmi  biliklərin  yenisi  ilə  əvəz  olunmayaraq  üst-

üstə 


toplanması 

deməkdir. 

Müasir 

elmşünaslıq 



elmi 

inkişaf 


qanunauyğunluğunun daha mürəkkəb xarakterə malik olduğunu aşkar etsə də, 

hər halda bu xassə elmin mühüm səciyyələrindən biri olaraq qalmaqdadır.  

Elmin  spesifikasından  danişarkən  bir  qayda  olaraq,  fəlsəfə,  din, 

incəsənət  və  əxlaqla  qarşılaşdırılır.  Dəqiq  elmdə  bir  günç  hər  hansi  bir 

korifeyin.  məsələn.  A.Eynşteynin  nəzəriyyəsinə  əlavələr  edir,  onun  tətbiq 

dairəsini    genişləndirir.  Başqa  cür  mümkün  də  deyil;  hər  hansı  elm  korifeyi 

elm binasında yeni bir mərtəbə tikir, sonrakı nəsil isə bu yeni mərtəbədə rahat 

yerləşərək onun üzərinə yeni kərpiclər qoymaqla məşğul olur (3, 121).  

İncəsənətdə belə deyil. Bu günün hər hansı bəstəkarının L.Bethovendən 

və  ya  Ü.Hacıbəyovdan  daha  mükəmməl  musiqi  bəstələməsi  nəinki 

qanunauyğunluq  deyil,  hətta  ağlasığmaz  bir  haldır.  Müasir  rəssamlar  İntibah 

dövrü rəssamlarından daha da yaxşı çəkə bilsə idilər Rafaelin, Leonardo da-

Vinçinin,  Mikelancelonun  əsərlərinin  qiyməti  günü-gündən  daha  da 

arttırmazdı. Sənət məmləkətində hər bir şairin, rəssamın, bəstəkarın ucaltdığı 

məbədlər  var  ki,  onlar  bir-birindən  seçilir  və  heç  vaxt  bir-birinin  üzərinə 

toplanmır.  Sənət  əsəri  hansı  isə  vahid  bir  binanın  kərpicinə  cevrilse  öz 

bütövlüyünü və ahəngini itirər və daha sənət əsəri olmaz.  

Eləcə  də  fəlsəfə  və  əxlaq  sahəsində.  Hər  bir  yeni  nəslin  nümayəndəsi 

əvvəlkindən daha zəngin mənəviyyatlı və daha tərbiyəlimi olur? Nəzəriyyədən 

də,  təcrübədən  də  məlumdur  ki,  belə  bir  qəti  hökm  səhvdir.  Tərəqqi  var,  o 

kumulyativ yolla  və  ya buna  bənzər  surətdə  həyata  keçmir.  Hər  sonra  gələn 

əvvəlkini  yaratdığının  üzərində  deyil,  onunla  yanaşı  başqa  əsərlər  yaradır, 

özünəməxsus mənəvi aləmə, əxlaqi keyfiyyətlərə malik olur. Bu keyfiyyətlər 



142 

 

yalnız  həmin  dövrün  ümumi  ahəngindən  deyil,  həm  də  real  həyat  tərzindən, 



konkret ictimai-

iqtisadi mühitdən asılı olur.  

Burada tərəqqi ilə yanaşı, xüsusi şəraitlərdə geriləmə, tənəzzül və s. də 

tamamilə təbii haldır.  

Elmdə isə geriyə yol yoxdur. Ayrıca bir ölkənin elmi tərəqqisində nisbi 

tənəzzül məqamları olsa da, bütövlükdə elm maşını daim irəli gedir, elm binası 

heç vaxt tamamlanmır, üzərinə yeni-yeni mərtəbələr əlavə olunur. Ümumi bir 

yüksəliş var və hər bir ölkənin məqsədi bu yüksəlişdən geri qalmamaqdır.  

Əlbəttə,  biz  bununla  elmin  inkişaf  yolunun  mürəkkəbliyini,  burada  da 

böhranların və inqilabların labüdlüyünü inkar etmək istəmirik. Əsas məqsəd, 

təfərrüatlara  varmadan,  yekun  inkişafın  vahid  istiqamətini  və  müntəzəm 

xarakterini göstərməkdir.  

Lakin  doğrudanmı  elmi  tərəqqinin  həddi-hüdudu  yoxdur?  Bəs  bu 

prosesin məhdudlaşdırılmasına yönəldilmiş amillər necə?  

Elm həm də sosial sahədə vahid və bütöv sistem kimi formalaşır. Elmi 

biliklər sistemi daha artıq elm hadisəsini tam səciyyələndirmək üçün kifayət 

etmir (7, 111). 

N

əyə  görə  insan bütün böyük ümidlərini elmlə  bağlayır,  qarşısına  çıxan 



ç

ətinliklərdən, təhlükələrdən xilas yolunu elmdə  axtarır?  Məgər bu gün 

b

əşəriyyət üçün ən böyük təhlükə olan nüvə silahını da, ekoloji böhranı da elm 



yaratmamışdır. Hər bir çətinliyi V.Hüqonun dediyi kimi, bu çətinliyi doğuran 

s

əbəbin özündə axtarmaq lazımdır? 



     

İnsan  yaradıcılığının  ən ecazkar məhsulu olan elm getdikcə  insandan 

uzaqlaşır və öz yaradıcılığından asılı olmayan müstəqil qüvvəyə çevrilir. İndi 

elmin kimin 

əlində olmasından çox şey asılıdır. Böyük Füzuli elə bil bu gün 

üçün  demişdi:  «Elm  pis  adamların  əlində  hiyləgərlik alətidir.  Amandır, 

hiyl

əgər şəxslərə bilik öyrətmə. Fəsad əhlinə elm öyrətmək xalqı qırmaq üçün 



c

əlladın əlinə iti qılınc vermək deməkdir». Lakin, təəssüf ki, tarix bu hikmətə 

əməl etməmiş, «fəsad əhli» elmə daha tez yiyələnmişdir. Tarixin təkərini geri 

dönd


ərmək, elmi «fəsad əhlinin» əlindən geri almaq mümkün deyil. Ona görə 

d

ə, qarşıda duran böyük vəzifə heç olmazsa bu gün kamal əhlinin elmə daha 



böyük sür

ətlə  yiyələnməsi və  inkişaf  səviyyəsinə  görə  «fəsad  əhlini» 

qabaqlamasıdır. Elm yalnız o zaman bəşəriyyəti həqiqətən xoşbəxtliyə aparar 

ki, onun ön c

əbhəsi etibarlı əllərdə olsun. 

Elmin ön x

əttinə  çıxmaq üçün isə  ilk növbədə  onu mənimsəmək tələb 

olunur. H

əm də təkcə konseptual məzmun baxımından deyil, sosial və təşkilati 

struktur  baxımından.  Müasir  dövrdə  elmi  adi  şüur  səviyyəsində  idarə  etmək 

mümkün deyil. Onu elmi sur

ətdə  idarə  edə  bilmək üçün isə  elmin  rüşeym 

halından bu günə qədər keçdiyi tarixi yolu izləmək, inkişaf meyllərini aşkara 

çıxarmaq və məqsədəuyğun istiqamətə yönəltmək tələb olunur. 

Elm n

ə vaxtdan başlanır? 




143 

 

         



1.  Elm  (elmi  bilik)  insanların  ilk  dəfə  «nəyə  görə»,  «hansı  səbəbdən» 

sualını  qoyduğu  vaxtdan  başlanır.  İnsanların  dünya  hadisələrini izah etmək 

c

əhdləri, artıq yalnız «nə etmək», «necə etmək» sualını deyil, həm də «nəyə 



gör

ə  belədir»  sualını  qoyması  biliklərin bölgüsünə  gətirir;  əməli biliklərlə 

yanaşı ilk elmi biliklər yaranır ki, bu hadisə müəyyən mənada elmin başlanğıcı 

kimi q


əbul oluna bilər. 

Adi şüur adət olunmuş, standart vəziyyətlərdə necə hərəkət etmək lazım 

olduğunu göstərirsə də, bu vəziyyəti şərtləndirən səbəbləri aşkar etmək üçün 

kifay


ət deyil. Bunun üçün adi şüur hüdudundan kənara çıxmaq tələb olunur. 

2. Elm elmi bilikl

ərin  bir  sistem  kimi  formalaşdığı  vaxtdan  başlanır. 

Y

əni elə bir vaxtdan ki, birincisi, bu vaxta qədər toplanmış biliklər yeni əldə 



olunan  bilik  üçün  meyara  çevrilir;  artıq  qərarlaşmış  olan  biliklərə  uyğun 

g

əlmək,  onları  tamamlamaq  elmiliyin  şərti  kimi  çıxış  edir.  Yaxud,  ikincisi, 



mövcud bilikl

ər zəminində daha obyektiv  gerçəklikdən yeni faktiki material 

gözl

əmədən  yeni  bilik  almaq  imkanı  yaranır,  başqa  sözlə, mövcud biliklər 



sistemi özü özünü inkişaf etdirmək keyfiyyəti əldə edir. 

İstər  «elm»  sistemi,  istərsə  də,  elmi  inkişaf  prosesi  yalnız  son  illərdə 

xüsusi  tədqiqat  predmetinə  çevrilmişdir  ki,  bu  da  elmin 143ocial  və  iqtisadi 

rolunun  ciddi  surətdə  artması  ilə  əlaqədardır.  Təbii  ki,  tədqiqat  elə  ilk 

mərhələdən sistemli xarakter daşıya bilməzdi və buna ehtiyac da olmamışdır. 

Bu sahənin tədqiqinə hər dəfə elmin və elmi inkişafın ən müxtəlif cəhətlərini 

öyrənmək  zərurəti  yaranarkən,  qarşıya  çıxan  tələblərin  konkret 

xüsusiyyətlərinə,  spesifikasına  uyğun  olaraq  müraciət  edilmişdir.  Buna  görə 

də, müxtəlif aspektlərdəki tədqiqatlar xeyli dərəcədə rabitəsiz xarakter daşıyır. 

Bununla belə, hələ vahid tədqiqat sistemi formalaşmasa da, bu sahədəki elmi 

işləri bir neçə 143ocial143c tədqiqat istiqamətində qruplaşdırmaq olar. Elmin 

tarixi,  metodoloji,  qnoseoloji,  sosioloji,  iqtisadi,  psixoloji  aspektlərdəki 

tədqiqi, həmçinin onun planlaşdırılması və proqnozu probleminin öyrənilməsi 

– 

hər  biri  ayrılıqda  nisbi  müstəqil  tədqiqat  sahəsi  kimi  götürülə  bilər.  Bu 



sahələrin öz aralarındakı əlaqəsi çox zəifdir. Halbuki elm bütöv 143ocial təşkil 

etdiyindən  onun  müxtəlif  aspektlərdəki  tədqiqi  də  vahid  terminoloji  əsasa 

malik olmalı, sistemli xarakter daşımalıdır. Ayrı-ayrı tədqiqat qollarının ortaq 

məxrəcə  gətirilə  bilməsi  üçün  tədqiqat  predmeti  haqqında  vaxtaşırı  da  olsa 

bütöv təsəvvür əldə edilməsi vacibdir. Bu tələbatı ödəmək üçün son vaxtlarda 

elmin müxtəlif istiqamətlərdə öyrənilməsindən alınan nəticələri vahid tədqiqat 

sahəsində – elmşünaslıqda birləşdirmək təşəbbüsü göstərilir. 

 

 

 

 

 

 



144 

 

 



ƏDƏBİYYAT 

 

1. Əliyev N.Azərbaycan Respublikasının MBD ölkələri ilə elm və təhsil sahəsində əlaqələri.səh 



96. 

2.  Həsənov  E.  Heydər  Əlirev  diplomatiyası  və  Azərbaycanın  siyasi  problemləri.  Sosial  siyasi 

problemlər jurnalı. B.2007  səh.77. 

3.  Vəliyev    E.V.  Azərbaycan  məktəbi  ,problenlər,  nailiyyətləp  və  prespektivlər. 

B.2010.Səh.164.  

4. Zeynalov.N. Elmi texniki və informasiya inqilabının ictimai inkişaf sisteminin təsirinə dair. 

M.E.Akademiyası. B.2008.səh136. 

5.  Бах:  мяс.:  Кун  Т.  Структура  научных  революций.  М.,  1977;  Структура  и  развитие 



науки. Из Бостонских исследований по философии науки. М., 1978; Поппер К. Логика и 

рост научного знания. М., 1983. 



6. Нейматов Я.М. Образование в ХХI веке: тенденции и прогнозы. – М., 2002, стр, 119-

120. 


7. Волков Г.Н. Социология науки. М., 1968, с. 123. 

 

 

М.  АББАСОВА  

                                                                                                

З. ПАШАЕВА  

РОЛЪ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКОГО ПРОГРЕССА В РАЗВИТИЯ ОБРОЗОВАНИЯ 

 

РЕЗЮМЕ 



 

 

Статя поссвещена роли  научно-технического  прогресса  в совершенствовании  



научного  потенциала  высшых  учебных  заведений  республики    и  намеченных 

преобразований в этой области.                               

В условиях наличия еще  малоизвестных проблем в сосиально-экономической и 

духовной  жизни  общества    переходного  периода  .  Систематизированно      изучены  

отдельные аспекты  этот проблемы ,сделано научное  заключение  о развитии  научного 

знания    под  влиянием    научно  -технического  рогресса,предпологающее  взаимное 

сотрудничества  всех  исследователей  в  области  общественных  наук  -

философов,сосиологов,экономистов  ,историков  и  др.Для    устоновления  общих 

закономерностей  научного  развития  на современном этапе. 

В  статье  паказывается  что  совершенствование    науки  и  техники  являетса 

необхадимым  условием изменил роли  человека в общественной  жизни  республики, 

средством  достижения высших человечских идеалов.  

 

 

 

 

 

 

 

 



145 

 

 



M. ABBASOVA  

Z. PASHAYEVA

 

 

THE ROLE OF SCIENTIFIC AND TECHNICAL PROQRESS IN THE 



DEVELOPMENT OF EDUCATION 

 

SUMMARY 

 

The presented artiqle deals with the development of scientific and technical proqress 

and reforms for the efficient use of scientific potensial of hiqher schools in our Republic. 

The serions problems in the social, politikal and spiritual life of our  Republik and 

learing them, discovering of feautures  of transmitions period and carrying out complex 

investigations are taken  into consideration in the given article. 

  

The article  also deals with the influence of scientifik and technical progress,  mutual 



cooperation of scientists,  philosophers, sosiologists, economists  and historians. 

In the presented article  it is hoped for scientifik abd technicial preogress its future 

and  its influense to human's life. But it must be realized that a human must not  give  his (her) 

will to technics  .  

They  have to do their best with the help of technics for the realization of premium 

ideas. 


The article has great iprotance  for  the following of ment of scientific khowledge and 

determination of the ways of development of science.  



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 





Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə