Poezja paradoksów paradoksy w poezji



Yüklə 307,42 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/11
tarix06.02.2018
ölçüsü307,42 Kb.
#26066
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

15

Wstęp


wśród literaturoznawców. Należy jednak zauważyć, że już w latach 

siedemdziesiątych  ubiegłego  wieku  Krzysztof  Dybciak  dostrzegł, 

iż  „plejada  księży  poetów”  w  Polsce  to  „jedyny  fenomen  na  świe‑

cie”,  który  z  racji  swej  unikatowości  powinien  być  zbadany  i  opi‑

sany

17

.  Tym  bardziej,  że  obecność  kapłanów  poetów  w  przestrzeni 



literackiej  zaznaczyła  się  jeszcze  mocniej  w  związku  z  wyborem 

Karola  Wojtyły  na  Stolicę  Piotrową.  Według  Chrząstowskiej,  meto‑

dologiczne wydzielenie tego typu poezji ma uzasadnienie nie tylko 

w  kryterium  socjologicznym,  jako  konsekwencja  przynależności 

twórcy  do  odrębnej  grupy  społecznej,  ale  także  w  wyróżnikach 

poetyki immanentnej

18

 pisanych przez kapłanów wierszy: tematycz‑



nym, językowym i poetyckim. Wśród podejmowanych przez księży 

poetów kwestii znajdują się między innymi: powołanie kapłańskie, 

duszpasterstwo,  kaznodziejstwo,  Kościół  i  hierarchia,  Eucharystia. 

Swoistą cechą staje się również język poetycki, w którym dominuje 



język  środowiskowy,  nasycony  słownictwem  biblijnym,  liturgicznym, 

modlitewnym oraz tropy kapłańskie, które tworzą kapłańskie obrazowa-



nie,  a  wywodzą  się  z  głębokiego  duszpasterskiego  doświadczenia, 

powołania, z codziennej egzystencji księży.

Pomimo że w rozprawie szczególną rangę nadaję kategorii poe-

zja  kapłańska,  w  toku  niniejszych  rozważań  stanowi  ona  jedynie 

punkt wyjścia. W analizie i interpretacji tekstów księży nie poświę‑

cam  uwagi  aspektowi  duszpasterskiemu,  osobistemu  doświadcze‑

niu kapłańskiemu czy realiom życia księży. Pokazuję raczej sposób 

werbalizowania doświadczania świata i Boga, a w konsekwencji — 

pisania,  wyznaczonego  przez  kategorię  paradoksu.  Dlaczego?  Jak 

się zdaje, z trzech powodów. Po pierwsze dlatego, że poezję kapłań‑

ską należycie zoperacjonalizowała już Bożena Chrząstowska, rozpa‑

trując dość dokładnie poezję zarówno Twardowskiego, Pasierba, jak 

i Oszajcy, więc trudno tu o nowe, rewolucyjne odczytanie; po drugie 

dlatego,  że  cel  mojej  pracy  jest  inny  —  pokazanie  chwytu  literac- 

kiego  w  twórczości  trzech  twórców  kapłanów;  po  trzecie  wreszcie 

dlatego, że wiersze ich są nie tylko religijne, ale i kapłańskie. Księża 

17

 K.  Dybciak:  Literatura  wobec  religii  —  izolacja  czy  przenikanie?.  „Znak”  1977,



nr 1—2, s. 1370.

18

 Por.  Słownik  terminów  literackich.  Red.  J.  Sławiński.  Wrocław  2002,  s.  401.



Poetyka  immanentna  —  zespół  reguł  i  norm  organizujących  wypowiedź  literac-

ką  bądź  komplet  właściwości  pod  jakimś  względem  jednorodnych,  dających  się 

wyprowadzić  z  budowy  samych  dzieł,  ale  w  przeciwieństwie  do  poetyki  sformu-

łowanej  bezpośrednio  niewerbalizowanych.  Kategorię  poetyki  immanentnej  i  poetyki 

sformułowanej  wprowadził  B.  Markwardt  w  dziele  Geschichte  der  deutschen  Poetik

Berlin 1956.




16

Wstęp


piszący  wiersze  nie  zatajają  bowiem  swojego  stanu  duchownego 

przed  czytelnikiem,  wręcz  przeciwnie  —  często  wprowadzają  go 

w samo centrum swych wierszy. W poezji kapłańskiej wizja świata 

i wyobraźnia są tak mocno związane z rolą kapłana, że nie sposób 

ich  wyeliminować.  Sprawa  nie  jest  jednak  taka  oczywista  —  o  ile 

w przypadku poezji Jana Twardowskiego kwestia wydaje się prze‑

sądzona, poezja jego charakteryzuje się regularnym nasyceniem rea‑

liami życia duchownego, o tyle w przypadku dwu pozostałych jest 

trochę inaczej — ich wiersze bywają kapłańskie. Są to więc bardziej 

ślady, refleksy, przebłyski niż pełne światło kapłańskości — nie bez‑

pośrednie wyznania kapłańskie, lecz często poetycko przetworzone 

wypowiedzi, wyrażane w trzeciej osobie czy stanowiące porte ‑parole 

autora

19

. Z tego punktu widzenia — referuje Chrząstowska — Janusz 



Pasierb  mógłby  być  sytuowany  poza  rozpatrywaną  poezją  kapłań‑

ską,  mógłby  zostać  uznany  za  poetę  religijnego,  takiego  jak  Anna 

Kamieńska, ba, nawet kulturowego, gdyby nie głębokie powiązanie 

jego  poezji  z  przeżyciem  pasji  i  Eucharystii

20

,  na  co  uwagę  zwrócił 



Ryszard Przybylski.

Po  co  zatem  podejmować  próbę  wyodrębnienia  poezji  kapłań‑

skiej?  Bożena  Chrząstowska  oraz  badacze  liryki  księży,  argumen‑

tując  słuszność  pojęcia  poezja  kapłańska,  zgodnie  podkreślają,  że 

—  wbrew  panującym  w  kulturze  literackiej  tendencjom  antygene‑

tycznym  i  antybiograficznym  —  nie  można  w  toku  lektury  zapo‑

mnieć, kim jest autor

21

. Wiersze księży czyta się jako teksty o biogra‑



ficznym  zakorzenieniu,  i  to  nawet  wtedy,  kiedy  nie  są  naznaczone 

realiami  z  życia  kapłańskiego:  „Czytelnik  ma  poczucie,  że  obcuje 

poprzez nie z ich autorami, że przekracza siebie i wchodzi w prze‑

strzeń  sakramentalnej  tajemnicy  kapłaństwa”

22

.  Świadomość  tej 



tajemnicy  —  komentuje  Bożena  Chrząstowska  —  organizuje  „ja” 

liryczne  wypowiadające  się  w  poezji.  Ponadto  dodaje,  że  ksiądz 

poeta jest użytkownikiem słowa w sensie zwielokrotnionym. Poezja 

często bywa dla tych autorów przedłużeniem misji duszpasterskiej, 

19

 Por. na przykład wiersze: *** Własnego kapłaństwa się bojękaznodziejao kaza-



niach, gorętsza od spojrzenia (Jan Twardowski), zwornik, taniec Zorby (Wacław Oszajca), 

na strychuCaravaggio na Malcie, stare kobiety w Kościeledomwielkie religiesnypowo-

łaniedroga (Janusz Stanisław Pasierb).

20

 Por.  R.  Przybylski:  Poezja  wiary  tragicznej  [posłowie  do:]  J.S.  Pasierb:  Wiersze 



wybrane.

 

Warszawa  1988,  s.  381.  (Por.  wiersze  J.  Pasierba:  przed  komunią,  Dachau, 



wierzę, czekaj, gdyby).

21

 Por.  K.  Dybciak:  Poetycka  fenomenologia  człowieka  religijnego.  (O  literackiej 



twórczości  Karola  Wojtyły).  W:  Sacrum  w  literaturze.  Red.  J.  Gotfryd,  M.  Jasińska-

 -Wojtkowska, S. Sawicki. Lublin 1993.

22

 S. Sawicki: Słowo wstępne. W: Szaropolskie srebro…, s. 8.





Yüklə 307,42 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə