Praktik в помощь help to the



Yüklə 116,74 Kb.

tarix21.03.2018
ölçüsü116,74 Kb.


      PRAKTİK                             В ПОМОЩЬ                        HELP TO THE  

       HƏKİMƏ                      ПРАКТИЧЕСКОМУ                   PRACTICAL 

        KÖMƏK                               ДОКТОРУ                                DOCTOR 

 

Qapaq çatışmazlığının 

Exokardioqrafiya ilə qiymətləndirilməsi 

1,2


Cahangirov T.Ş.⃰, 

2

Ələkbərov R.H. 



1

Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu, kardiologiya 

kafedrası, Bakı, Azərbaycan; 

2

C.M. Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu, Bakı, Azərbaycan 



 

⃰email: dr.jahangirov@yahoo.com 

Qapaq  çatışmazlığı  kardiovaskulyar  xəstələnmənin  və  ölümün  xeyli  hissəsini  təşkil  edir. 

Exokardioqrafiya  qapaq  çatışmazlığının  müayinəsi  üçün  əsas  qeyri-invaziv  görüntü  metodu  kimi 

istifadə olunur. Qapaq çatışmazlığının exokardioloji müayinəsində çatışmazlığın qiymətləndirilməsi, 

qapaq  anatomiyası  və  funksiyası  və  qapaq  xəstəliyinin  ürək  kameralarına  təsiri  haqqında  məlumat 

verilməlidir.  Klinik  praktikada  qapaq  çatışmazlığı  olan  pasiyentlərin  müalicəsində  exokardioloji 

müayinənin nəticələri böyük rol oynayır. 



Açar sözlər: qapaq çatışmazlığı, exokardioqrafiya, diaqnostika. 

Qapaq  çatışmazlığı  çox  yayılmış  bir  patologiyadır  və  kardiovaskulyar 

xəstələnmənin  və  ölümün  xeyli  hissəsini  təşkil  edir  [1].  Exokardioqrafiya  qapaq 

çatışmazlığının müayinəsi üçün əsas qeyri-invaziv görüntü metodu kimi istifadə olunur. 

Bu müayinə qapaq çatışmazlığında aparıcı mexanizmlərin dəqiq anatomik və funksional 

göstəricilərini  aydınlaşdırır.  Doppler  exokardioqrafiya  çatışmazlığın  təyini  ilə  yanaşı 

çatışmazlığın  mexanizmləri;  ağırlıq  dərəcəsi  və  təsiri  haqqında  məlumat  verir.  Klinik 

praktikada,  qapaq  çatışmazlığı  olan  pasiyentlərin  müalicəsində  exokardioloji 

müayinənin  nəticələri  böyük  rol  oynayır.  Çatışmazlığın  qiymətləndirilməsində  istifadə 

olunan  əsas  ölçülmələrin  standart  siyahısının  tərtib  olunması  çox  vacibdir.  Praktiki 

olaraq  qapaq  çatışmazlığının  müayinəsində  bir  neçə  exokardioloji  üsulların  istifadəsi 

tələb  olunur,  hansılar  ki,  kliniki  məlumatlar  ilə  müqayisə  olunmalıdır  (iki  ölçülü  (2D) 

transtorakal exokardioqrafiya (TTE) üsulları: B-rejim, M-rejim, Doppler rejimləri (PW, 

CW, 


rəngli 

M-rejim), 

üç-ölçülü 

(3D) 


exokardioqrafiya 

və 


transezofageal 

exokardioqrafiya (TEE)). 




Qapaq çatışmazlığı (və ya requrgitasiyası) hazırki bağlı qapaqda olan geriyə və ya 

retroqrad axımın olması ilə təsvir olunur [2]. Doppler texnologiyalarını  istifadə etdikdə 

qapaq  patologiyası  olmayan  hallarda  da  tez-tez  çatışmazlığın  hər  hansı  bir  dərəcəsini 

təyin  etmək  mümkündür.  Əsasən  sağ-tərəfli  kameralarda  cüzi  çatışmazlıq  fizioloji 

çatışmalıq  kimi  qiymətləndirilməlidir.  Digər  hallarda  çatışmalığın  dərəcəsini,  qapaq 

anatomiyasının  və  funksiyasının,  ürək  kameralarına  çatışmazlığın  təsirini  təyin  etmək 

üçün  tam  exokardioloji  müayinə  tələb  olunur.  Praktiki  olaraq,  çatışmazlığın  ağırlıq 

dərəcəsinin təyini düz və dolayı parametrlər əsasında aparılır. Dolayı parametrlər əsasən 

requrgitasiyanın  ürək  kameralarının  ölçülərinə  və  funksiyasına  təsiri  əsasında  təyin 

olunur. Düz kriteriyalar Doppler exokardioqrafiyası əsasında alınır. 

Praktikada,  müayinə  2D  exokardioqrafiya  ilə  başlanır,  hansı  ki,  böyük  qapaq 

defekti  olduqda  birbaşa  ağır  dərəcəli  çatışmazlığın  olmasını,  və  qapaq  anatomiyasının 

və  taylarının  hərəkəti  normal  olduqda  cüzi  çatışmazlığı  bildirir.  Sonra,  rəngli  Doppler 

vasitəsilə  requrgitasiya  axımının  bir  neçə  pozisiyadan  qiymətləndirilməsi  minimal 

çatışmazlığın  diaqnozunun  tez  qoyulmasını  mümkün  edir,  hansı  ki,  apriori  əlavə 

qiymətləndirilmə  tələb  etmir.  Digər  mümkün  olan  hallarda  əlavə  metodların  istifadəsi 

məsləhətdir.  İkinci  mərhələdə,  requrgitasiyanın  mədəciklərə,  qulaqcıqlara  və  ağ  ciyər 

arteriyasının  təzyiqinə  təsiri  qiymətləndirilir.  Sonda,  toplanmış  məlumatlar  fərdi  klinik 

məlumat ilə tutuşdurulur, müalicə və müşahidə taktikası seçilir. 

Şubhəsiz  ki,  mürəkkəb  qapaq  xəstəliyi  ilə  pasiyentlərin  müayinəsi,  o  cümlədən 

qapaq çatışmazlığının tam qiymətləndirilməsi xüsusi hazırlıq səviyyəsi olan  mütəxəssis 

tərəfindən aparılmalıdır (Avropa Kardiovaskulyar Görüntü Assosiyasiyanın tövsiyyələri 

əsasında) [3]. 

Exokardioqrafiya 

ürək 

strukturlarının 



və 

onların 


funksiyalarının 

tez 


qiymətləndirilməsinə  imkan  verir.  Exokardioqrafiya  qapaq  çatışmazlığının  etiologiyası 

və  mexanizmləri    haqqında  məlumat  verir.  Qapaq  analizi  üçün  ümumi  standartların 

istifadə  olunması  çox  vacibdir.  Qapaq  çatışmazlığının  səbəblərinin  əvəzinə  zədələnmiş 

taylarının  dəqiq  yerləşməsi,  patoloji  proses  (məs.  qopmuş  vətər  telləri)  və  disfunksiya 




növü  (məs.  qapaq  prolapsı)  qeyd  olunmalıdır.  Etiologiyadan  asılı  olmayan  və  tayların 

hərəkətliyi  əsasında  bu  növ  disfunksiya  üçün  ən  çox  istifadə  olunan  klassifikasiya 

Karpentyer (Carpentier) tərəfindən təsvir olunub [4]. I Tip: tayların hərəkəti normaldır, 

II  tip:  tayların  artmış  və  artıq  hərəkətliyi,  və  III  tip:  tayların  hərəkətliyi  məhdudlaşıb. 

Belə  yanaşma  qapağın  bərpasının  mümkün  olması  barəsində  birbaşa  məlumat  verir. 

Transezofageal 

exokardioqrafiya 

(TEE) 


üçün 

göstərişlər 

transtorakal 

exokardioqrafiyanın  görüntü  keyfiyyətinin  artması  ilə  parallel  olaraq  azalmışdır.  TEE 

transtorakal  exokardioqrafiya  diaqnostik  olmadığı  halda  və  ya  əlavə  müayinə  tələb 

olunduğu  halda  məsləhət  görülür.  3D  transtorakal  və  xüsusilədə  3D  TEE-nin  qapaq 

morfologiyasının  və  funksiyasının  qiymətləndirilməsində  olan  rolu  getdikcə  artır. 

Təcrübəli laboratoriyalarda 3D exokardioqrafiya aparıcı  müayinə üsuludur. Hal-hazırda 

bu texnologiyanın elmi mərkəzlərdən ümumi klinik praktikaya daxil olması üçün səylər 

aparılır.

 

Qapaq çatışmazlığı həcmli yüklənilmə vəziyyəti yaradır. Requrgitasiyanın müddəti 



və  ağırlıq  dərəcəsi  ürək  kameralarının  həcmli  yüklənilməyə  adaptiv  cavabının  əsas 

həlledici amilləridir. Üç əsas fiziopatoloji fazalar təsvir oluna bilər: 1 – kəskin faza; 2 – 

xroniki  kompensator  faza;  3  –  xroniki  dekompensator  faza.  Xroniki  vəziyyətdə  zərbə 

həcmini saxlamaq üçün artmış həcmli yüklənilmə getdikcə son-diastolik həcmin artması 

və eksentrik  hipertrofiya ilə  müşahidə olunur. Mitral  və trikuspidal çatışmazlığında ön-

yüklənilmə  (preload)  artıb,  amma  post-yüklənilmə  (afterload)  normaldır,  hətta 

mədəciklərin  asan  boşaldılması  səbəbindən  azalmış  olur.  Və  əksinə,  aortal  və  ağ  ciyər 

çatışmazlığında  post-yüklənilmə  artmış  olur  və  əlavə  konsentrik  hipertrofiyasına  səbəb 

olur.  Bundan  başqa,  çatışmazlığın  davamlığı  və  ağırlıq  dərəcəsi  mədəciklərin  həcminə 

dolayı  əlamətləri  göstərir.  Qapaq  çatışmazlığının  hər  hansı  bir  növündə  uzun  müddətli 

həcmli yüklənilmə nəticəsində mədəcik disfunksiyası və dönməz miokardial zədələnmə 

inkişaf edə bilər. 

Ürək kameralarının ölçülərinin və funksiyasının təyin olunması qapaq çatışmazlığı 

olan pasiyentlərin müayinəsində və müalicəsində ən vacib rol oynayır [5, 6].

 



Sol-tərəfli  kameralar  üçün  ümumi  məsləhətlər  belədir:  1  –  görüntülər  nəfəs 

vermədə (nəfəs saxlanılır) və ya sakit nəfəs almada əldə olunur; 2 – görüntü keyfiyyətini 

pisləşdirən  və  ürək  kameralarının  ölçülərini  azaldan  Valsalva  sınağından  çəkilmək 

lazımdır; 3 – sinus ritmi zamanı 2-3 və qulaqcıqların səyriməsi zamanı 3-5 nümayəndəli 

ürək dövrləri analız üçün istifadə olunmalıdır.

 

Sol  mədəciyin  xətti  ölçülərini  təyin  etmək  üçün,  hazırkı  məsləhətlər  M-rejiminin 



qıraq  metoduna  əsaslanır  (Şəkil  1A).  Xətti  ölçülər  sol  mədəciyin  qeyri-normal  forması 

olduqda  düzgün  bucaq  altında  əldə  olunmuş  2D  görüntü  əsasında  təyin  oluna  bilər, 

xüsusilə  M-rejiminin  xətti  sol  mədəciyə  nisbətən  perpendikulyar  qoyula  bilməyən 

hallarda.  

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Şə

kil 1: A – Sol mədəciyin M-rejimində ölçülərinin təyini; B – cəmləmə disk metodu ilə sol 

mədəciyin həcmlərinin və atma fraksiyasının hesablanması; C – sol mədəciyin həcmlərinin 3D 

exokardioqrafiya ilə təyini; D – cəmləmə disk metodu ilə sol qulaqcığın həcminin 

qiymətləndirilməsi. 




 

 

 



M-rejim  və  ya  2D  əsasında  təyin  olunmuş  xətti  ölçülərin  sol  mədəciyin 

həcmlərinin  və  atma  fraksiyasının  hesablanması  üçün  istifadəsi  məsləhət  deyil.  3D 

exokardioqrafiya  istisna  olmaqla,  2D-əsaslı  biplan  (dörd-  və  iki-kamera  görüntüləri) 

cəmləmə  disk  metodu  bu  parametrlərin  hesablanması  üçün  məsləhətdir  (Şəkillər  1B 

və  1C).  2D  exokardioqrafiya  ilə  müqayisədə  3D  exokardioqrafiya  sol  mədəciyin 

formasından  və  qeyri-düzgün  pozisiyalarından  asılı  deyil  və  nəticədə  sol  mədəciyin 

çəkisi  və  həcmlərinin  hesablanmasında  ürəyin  MRT  ilə  oxşar  dəqiqliyini  nümayiş 

etdirir.  2D/3D  exokardioqrafiyanın  ümumi  məhdudiyyəti  endokardial  sərhədlərinin 

dəqiq  vizualizasiyasıdır.  Endokardial  sərhədlərin  <80%  adekvat  vizualizasiyası 

olunduğu  halda  kontrast  agentlərin  istifadəsi  metodun  dəqiqliyini  MRT  səviyyəsinə 

qədər  qaldırır.  Belə  yanaşma  endokardial  sərhədlərin  çətin  vizualizasiyasında 

məsləhətdir  [7].  Həcmli  yüklənilmə  vəziyyətində  ciddi  miokardial  zədələnmənin 

olduğu  halda  sol  mədəciyin  atma  fraksiyası  aşağı-normal  səviyyəsində  ola  bilər.  Sol 

mədəciyin  atma  fraksiyası  yüklənilmə-asılı  bir  parametrdır  və  miokardial  yığılmanı 

əks  etmir.  Bu  həcm-asılı  parametr  önə  atma  fraksiyanı  və  requrgitasiya  həcmini  əks 

edir.  Hal-hazırda  istifadə  olunan  yeni  paramertlər  (toxuma  Doppleri  və  2D  ləkə 

izləməsi  (2D  speckle  tracking))  həcmli  yüklənmiş  sol  mədəciyin  funksiyasını  daha 

yaxşı təsvir edir. 

Baxmayaraq  ki,  sol  qulaqcığın  ölçüləri  hal-hazırki  tövsiyələrə  daxil  deyil,  bu 

vacib  parametr  həcmli  yükləmənin  davamlığını  və  diastolik  pozuntusunu  əks  etdirir. 

Sol  qulaqcığın  ölçüləri  parasternal  uzun  ox  pozisiyada  M-rejim  və  ya  2D  əsaslı 

görüntüdə təyin olunur. Belə yanaşma ilə bu kameranın uzunluğu artmış olan hallarda 

sol  qulaqcığın  real  ölçüsü  lazımı  qədər  qiymətləndirilməyəcək.  Ona  görə  də,  sol 

qulaqcığın  diametri  əlavə  olaraq  apikal  pozisiyada  mitral  qapaqda-n  sol  qulaqcığın 

arxa divarına gədər ölçülməli-dir (Şəkil 1D). Praktikada sol qulaqcığın ölçül-ərini sol 



qulaqcığın həcminin hesablanması daha yaxşı əks etdirir və bu göstəricini hesablamaq 

üçün  apikal  dörd-  və  iki-kamera  pozisiyasında  sahə-uzunluq  metodunun  istifadəsi 

məsləhətdir. 

Eksperimental 

laboratoriyalarda 

sol 


qulaqcığın 

həcmi 


3D 

exokardioqrafiya vasitəsilə hesablanır. 

Sağ-tərəfli 

kameralar 

üçün 

metodikanın 



ümumi 

məsləhətləri 

və 

məhdudiyyətləri yuxarıda təsvir olunub. Normal sağ mədəcik sol mədəciyi əhatə edən 



mürəkkəb  aypara-formalı  strukturadır  [8].  Sağ  mədəciyin  ölçüləri  M-rejim 

exokardiografiya 

vasitəsilə 

parasternal 

uzun-ox 

pozisiyadan 

ölçülür. 

2D 


exokardioqrafiya  ilə  təyin  olunmuş  xətti  ölçülər  daha  dəqiqdir.  Apikal  dörd-kamera 

pozisiyasını  istifadə  etməklə  son-sistolik  və  son-diastolik  kiçik  və  uzun  oxda 

diametrlər    ölçülə  bilər.  Sağ  mədəciyin  exokardioloji  metodları  ilə  bir  səth  əsasında 

hesablanmış sahəsin  fraksiyasının dəyişikliyi (fractional area change) sağ  mədəciyin 

atma  fraksiyası  ilə  uyğundur,  lakin  ürək  dövrü  ərzində  sağ  mədəciyin  ölçüləri  iki 

pozisiyada bir-birinə uyğun olmalıdır. Sağ mədəciyin 2D həcmləri və atma fraksiyası 

Simpson  biplan  metodu  əsasında  qiymətləndirilir.  Apikal  dörd-kamera  və  sağ 

mədəciyin  subkostal  çıxacaq  traktın  pozisiyalarının  kombinasiyası  ən  çox  istifadə 

olunur. Lakin, sağ  mədəciyin həcmlərinin və atma fraksiyasının 2D exokardioqrafiya 

əsasında  təyin  olunması  sol  mədəcik  ilə  müqayisədə  daha  az  dərəcədə  etibarlıdır. 

Təcrübəli 

exokardioloji 

laboratoriyalarda 

sağ 


mədəciyin 

həcmlərinin 

3D 

exokardioqrafiya  ilə qiymətləndirilməsi MRT ilə oxşar dəqiqlik  göstərmişdir [9]. Sol 



mədəcik kimi, sağ mədəciyin də atma fraksiyası sağ mədəciyin funksiyasının təxmini 

göstəricisidir.  Yeni  texnologiyaların  köməyilə  (məsələn,  toxuma  Doppler  sürəti  və 

gərginliyi) sağ mədəciyin funksiyasının yeni göstəriciləri təyin oluna bilər. 

Doppler  exokardioqrafiya  qapaq  çatışmazlığının  aşkar  olunması  və 

qiymətləndirilməsi  üçün  ən  çox  istifadə  olunan  metoddur.  Rəngli  Doppler  ilə 

requrgitasiya  axımının  üç  komponentinin  analizi  (axın  konvergensiya  zonası,  vena 

kontrakta və axımın turbulentliyi) çatışmazlığın ağırlıq dərəcəsinin dəqiq təyinini çox 

dərəcədə 

yaxşılaşdırır. 

Qəbuledici 

kamerada 

requrgitasiya 

axımının 



qiymətləndirilməsi  çoxlu  səhvlərə  səbəb  ola  bilər  və  hal-hazırda    bu  göstərici  vena 

kontraktanın eni və axın konvergensiya zonasının analizi ilə əvəz olunub. 

Rəngli  Doppler  vasitəsilə  requrgitasiya  axımının  vizual  qiymətləndirilməsi 

mümkündür.  Praktiki  olaraq  rəngli  Doppler  səhvləri  minimuma  endirmək  üçün 

optimizasiya  olunmalıdır.  Ən  yaxşı  qayda  kimi  bu  müayinə  instrumentini  bir 

laboratoriyada  bütün  müayinələr  üçün  eyni  standartlara  qurmaqdır.  Adətən  rəngli 

şkala  50-60  sm/s  və  ya  cihazın  verə  biləcəyi  maksimal  limitə  qədər  quraşdırılır.  2A 

şəkilində  rəngli  şkalanın  və  ya  Naykvist  (Nyquist)  limitinin  60-dan  16  sm/s-ə  qədər 

azaldılması  nəticəsində  requrqitasiya  axımının  ölçülərinin  çox  dərəcədə  çoxalması 

göstərilib.  Rəngli  güclənmə  (colour  gain)  addım-addım  rəngli  artefaktlar  əmələ 

gəlmədən bir qədər aşağı dərəcədə quraşdırılmalıdır [10]. 

Requrgitasiya  axımının  sahəsi  adətən  planimetrik  üsulu  ilə  ölçülür. 

Baxmayaraq  ki,  bu  ölçü  ən  asan  metod  kimi  görünür,  əslində  requrgitasiya  axımının 

sahəsi bir  neçə  faktorlardan asılıdır: requrgitasiya  mexanizmi, requrgitasiya axımının 

istiqaməti,  analiz  üçün  istifadə  olunan  moment  (kadr),  yüklənmə  vəziyyəti,  sol 

qulaqcığın  ölçüləri,  pasiyentin  qan  təzyiqi  [11].  Digər  əsas  məhdudiyyət  faktorların 

güclənmə  dərəcəsi,  impulsların  təkrarlanma  tezliyi  (pulse  repetition  frequency)  və 

elayzing  sürəti  (aliasing  velocity)  aiddir.  Bu  yanaşma  çox  hallarda  mərkəzi  axımını 

daha çox və eksentrik axımını daha az göstərir (Koanda effekti (Coanda effect)). Buna 

görə  də  bu  metodika  requrgitasiya  dərəcəsinin  qiymətləndirilməsi  üçün  məsləhət 

görülmür. 

Vena  kontrakta  (vena  contracta)  requrgitasiya  dəliyindən  aşağı  axan 

requrgitasiya  axımının  ən  nazik  hissəsinə  deyilir  [12,  13].  O  anatomik  requrgitasiya 

dəliyin  ölçüsündən  sərhəd  effektinə  görə  bir  qədər  kiçikdir.  Vena  kontraktanı  dəqiq 

təyin  etmək  üçün  requrgitasiya  axımının  bütün  üç  komponentini  aydın  əks  etdirən 

sonasiya  planı  seçilməlidir.  Bəzi  hallarda  proksimal  axın  sürətlənmə  sahəsini,  vena 

kontrakta  və  requrgitasiya  axımın  aşağı  yayılma  zonalarını  ayırmaq  üçün  ultrasəs 



detektorunu  normal  exokardioloji  pozisiyadan  bir  qədər  bucaq  altında  tutmaq  lazım 

gələ bilər. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Rəngli  Doppler  görüntü  sahəsi  və  ümumi  görüntü  dərinliyi  (imaging  depth) 

görüntünün  dəqiqliyi  üçün  maksimal  dərəcədə  azaldılır.  Vizualizasiya  seçilmiş 

sahənin  böyüdülməsi  ilə  optimizasiya  olunur.  Seçilmiş  videoçarx  ölçülər  üçün  ən 

yaxşı  kadrı  seçmək  üçün  addım-addım  baxılır.  Aydın  görünən  vena  kontraktanın 

 

Şə

kil 2. Mitral requrgitasiya axımının ölçülərinə rəngli şkalanın (scale) (A) və güclənmənin 

(gain) (B) təsiri. 




maksimal  diametri  mümkün  olan  hallarda  iki  ortoqonal  pozisiyalarda  ölçülür  (məs. 

mitral  çatışmazlığında).  Vena  kontrakta  requrgitasiya  axımını  qəbul  edən  ürək 

kamerasında  requrgitasiya  axını  ilə  müqaisədə  texniki  faktorlardan  daha  aşağı 

dərəcədə  asılıdır  və  axımın  həcmindən  nisbətən  asılı  deyil.  Requrgitasiya  dəliyi 

dinamik olan hallarda vena kontrakta kardial dövr ərzində dəyişilə bilər. Nəzəri olaraq 

bu  üsulun  rəngli  Doppler  exokardioqrafiyanın  məhdudiyyətlərinə  görə  limitləri 

mövcüddur,  hansılarki,  tez-tez  vena  kontraktanın  enində  dəyişilikləri  fərgləndirməyə 

imkan  vermir.  Vena  kontraktanın  kiçik  ölçülərində  ölçülmə  zamanı  yaranan  kiçik 

səhvlər  ciddi  cəhvlərə  və  requrgitasiya  dərəcəsinin  düzgün  klassifikasiya 

olunmamasına gətirib çıxara bilər. Bir neçə requrgitasiya axımlarının və requrgitasiya 

dəliyinin qeyri-sirkulyar olması bu metodun dəqiqliyini azaldır. 

Proksimal  eyni-sürət  sahəsi  (proximal  isovelocity  surface  area  -  PISA)  və  ya 

axın konvergensiya  metodu (flow convergence method). Axın konvergensiya  metodu 

çəki  saxlanılma  prinsipinə  əsaslanan  kəmiyyəti  bir  üsuldur  (konvergensiya  –  bir 

nöqtədə  cəmləşmək  deməkdir)  [14].  Qısaca  olaraq,  qan  axını  requrgitasiya  dəliyinə 

konvergensiya  edərkən  getdikcə  sürəti  çoxalan  və  sahəsi  azalan  bir  neçə  yarımsfera 

yaradır.  Ona  görə  də,  dəliyi  keçərkən  bütün  bu  yarımsferalarda  axın  eynidir.  Rəngli 

Doppler  exokardiografiyası  Naykvist  limitini  (və  ya  elayzinq  sürətini)  seçərkən  bu 

yarımsferaların  birinin  vizualizasiyasını  mümkün  edir.  Optimal  yarımsfera 

konvergensiya  zonasının  alınması  üçün  elayzinq  sürətini  seçəndən  sonra, 

requrgitasiya  dəliyindən  axımın  həcmi  (Q)  yarımsfera  sahəsinin  (2pr²)  elayzinq 

sürətinə  (Va)  vurması  nəticəsində  hesablanır  (Q=2pr²×Va).  Proksimal  eyni-sürət 

sahədə  axımın  həcmi  requrgitasiya  dəliyindən  axımın  həcminə  bərabərdir.  Nəzərə 

alaraq  ki,  maksimal  PESS  requrgitasiya  dəliyinin  maksimal  miqyasını  göstərir, 

maksimal  effektiv  requrgitasiya  dəliyin  sahəsini  (ERDS)  [EROA]  hesablamaq  üçün 

axımın  həcmini  (H)  daimi-dalğalı  Doppler  (CW)  ilə  ölçülmüş  requrgitasiya  axımın 

maksimal sürətinə bölmək lazımdır (ERDS=H/dəlikdə maksimal sürət). Requrgitasiya 

həcmi  (R  Həcmi)  bu  formula  əsasında  hesablanır:  R  Həcmi  (ml)=ERDS  (sm²)xVSİ 




(sm)  (requrgitasiya  axımının),  burada  VSİ  –  vaxt-sürət  inteqralıdır  (TVI  –  time-

velocity inteqral). 

PESS  metodu  mitral,  trikuspidal  və  aortal  çatışmazlığında  istifadə  oluna  bilər. 

Aşağıdaki  addımlar  məsləhətdir:  1  –  apikal  və  ya  parasternal  pozisiyalarda  rəngli 

Doppler görüntüsünü aşağı bucaq altında optimizasiya etmək; 2 – görüntünü böyütmə 

rejimini  istifadə  etməklə  (zoom)  böyütmək;  3  –  rəngli  Doppler  şkalasının  sıfır 

nöqtəsini  yarımsfera PESS əldə olunana qədər requrgitasiya axını  istiqamətinə doğru 

çəkmək;  4  –  videoçarx  funksiyasını  (cine  mode)  istifadə  edərək  optimal  yarımsfera 

formalı PESS seçmək; 5 –  ehtiyac olduqda requrgitasiya dəliyini izləmək üçün rəngli 

Doppler rejimini söndürmək; 6 –  PESS radiusu birinci elayzingə gədər ölçmək;  7 – 

requrgitasiya axımının sürətini ölçmək. 

PESS  metodunun  bir  neçə  üstünlükləri  var.  İnstrumental  və  hemodinamik 

faktorlar  bu  üsul  ilə  axımın  qiymətləndirilməsinə  ciddi  təsir  göstərmir. 

Requrgitasiyanın  etiologiyası  və  ya  yanaşı  qapaq  xəstəliyin  olması  ERDS 

hesablanmasına  təsir  etmir.  Eynisürət  konturlarının  əhəmiyyətli  təhrifi  olmasa  bu 

metod daha aşağı dəqiqlik ilə eksentrik axın olduqda da istifadə oluna bilər [15]. 

PESS  metoduna  bir  neçə  fərziyyələr  mövcüddur  [16].  PESS  formasının 

konfiqurasiyası  elayzinq  sürəti  dəyişərkən  dəyişilir.  Konvergensiya  zonası  yüksək 

elayzinq  sürəti  olduqda  daha  yastıdır,  və  aşağı  elayzinq  sürəti  olduqda  daha 

elliptikdir.  Praktiki  olaraq,  elayzinq  sürəti  20  və  40  sm/s  arasında  istifadə  olunur. 

Digər  məhdudiyyət  kardial  dövr  ərzində  requrgitasiya  dəliyinin  variasiyasına  aiddir. 

Bu  mitral  qapağın  prolapsında  sistolanın  ikinci  yarısında  olan  requrgitasiyaya  daha 

çox aiddir. Requrgitasiya dəliyinin dəqiq yerləşməsinin təyini bəzi hallarda çətin olur, 

bu  da  PESS  radiusunun  ölçülərində  səhv  yarada  bilər  (PESS  radiusun  ölçülərində 

10%  səhv  axımın  həcmi  və  requrgitasiya  sahəsinin  hesablanmasında  20%  çox  səhv 

yarada  bilir).  Daha  mühüm  məhdudiyyət  görüntü  sahəsində  eynisürət  kontrularının 

proksimal  strukturlar  ilə  təhrif  etməsidir.  Belə  vəziyyətdə  divarların  bucaq 

korreksiyası  təklif  olunub,  lakin  praktikada  belə  hesablamalar  çətin  olur  və  tövsiyə 



olunmur.  3D  exokardioqrafiya  bu  məhdudiyyətlərin  bəzilərinin  öhdəsindən  gəlir. 

Perspektivli olsa da 3D exokardioqrafiya əlavə təcrübə tələb edir. 

Requrgitasiya  qapağından  keçən  həcm  sistem  zərbə  həcmindən  (ZH)  və 

requrgitasiya  həcmindən  ibarətdir  [17].  Beləliklə,  requrgitasiya  həcmi  ümumi  zərbə 

həcmindən (requrgitant qapaq) və sistemli zərbə həcmindən (müvafiq qapaq) arasında 

fərq  hesablanması  ilə  əldə  edilə  bilər.  R  Həcmi  =  requrgitasiya  qapağının  ZH  – 

müvafiq qapağın ZH. 

Mitral  çatışmazlıqda  ümumi  ZH  requrgitasiya  qapağının  həlqəsinin  sahəsi 

(pd²/4=0,785  d²)  və  mitral  axımının  VSİ-ın  vurma  hasili  kimi  hesablanılır.  Mitral 

həlqənin  diametri  (d)  diastolada  apikal  dörd-kamera  pozisiyasında  (dəlik  dairə  kimi 

qəbul olunur)  mitral qapağın  maksimal açılmış  vəziyyətində (son-sistolik  görüntüdən 

2-3  kadrdan  sonra)  ölçülür.  Hesablamaların  daxili  kənardan  daxili  kənara  qədər 

aparılması  məsləhətdir.  Mitral  axımın  VSİ-ın  ölçülməsi  üçün  impuls-dalğalı 

Dopplerin  kontrol  həcminin  mitral  həlqə  səviyyəsində  yerləşdirilməsi  məsləhətdir 

(mitral qapağın taylarının ucunda daha yüksək sürət qeyd olunur). Sistem zərbə həcmi 

sol  mədəciyin  çıxacaq  traktının  (SMÇT)  sahəsini  (pd²/4=0,785d²,  burada  d  – 

parasternal  uzun  ox  pozisiyasında  aortal  qapağın  bir  qədər  aşağı  səviyyədə  ölçülmüş  

SMÇT (LVOT) diametridir) və SMÇT VSİ-nın vurması nəticəsində hesablanır. 

Mitral  requrgitasiya  həcmi  mitral  axımın  həcmindən  SMÇT  ZH  çıxmaqla 

hesablanır  (Şəkil  3).  Bu  hesablamalar  aortal  çatışmazlıq  olduqda  dəqiq  deyil.  Belə 

hallarda, sistem axını ağ ciyər  həlqəsində hesablana bilər, lakin bu  hesablamalar tez-

tez dəqiq olmur.  Aortal çatışmazlıqda requrgitasiya  həcmi  SMÇT  ZH-in (ümumi)  və 

mitral  axımın  həcminin  (mitral  requrgitasiya  olmayan  qapaqda)  fərgi  əsasında 

hesablanır. 

Hər  iki  halda,  ERDS  requrgitasiya  həcminin  (R  Həcmi)  daimi-dalğalı  Doppler 

(CW)  ilə  çəkilmiş  requrgitasiya  axımının  VSİ-na  bölünməsi  ilə  hesablanır  (ERDS=R 

Həcmi/VSİ  (requrgitasiya  axını).  Requrgitasiya  fraksiyası  requrgitasiya  axımının 

ümumi axıma bölünməsi ilə təsvir olunur.  




 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Belə  yanaşma  texniki  tərəfdən  çətin  olduğuna  görə  (çoxsaylı  hesablamalar) 

çoxsaylı  səhvlərin  olmasına  səbəb  ola  bilər  (bir  neçə  pilləli  hesablamalar).  Bu 

hesablamalar  təcrübəli  laboratoriyalarda  əlavə  müayinə  kimi  istifadə  oluna  bilər.  Ən 

çox rast gələn məhdudiyyət mitral həlqənin ölçüsünə aiddir (formulada səhv kvadrata 

yüksəldilir).  Bu  məhdudiyyəti  keçmək  üçün  mitral  zərbə  həcmi  2D  və  ya  3D 



 

Şə

kil 3. Aortal/pulmonar çatışmazlığın ağırlıq dərəcəsinin Doppler həcm-hesablama metodu ilə 

kəmiyyəti qiymətləndirilməsi üçün sol mədəciyin çıxacaq traktının və mitral həlqənin 

diametrlərinin ölçülərini və impuls-dalğalı Doppler ilə sol mədəciyin çıxacaq traktının və mitral 

axımının sürət profilini təyin etmək lazımdır. SMÇT – sol mədəciyin çıxacaq traktı, VSİ – vaxt-

sürət inteqralı.  



exokardioqrafiya vasitəsilə sol qulaqcığın son-sistolik həcmindən son-diastolik həcmi 

çıxmaq  ilə  təyin  oluna  bilər.  Belə  yanaşma  bir  neçə  böyük  tədqiqatlarda 

öyrənilməlidir. 

Bir  neçə  alternativ  Doppler  metodları  qapaq  requrgitasiyasının  ağırlıq  dərəcəsi 

haqqında dolayı məlumat verə bilir. Məsələn, daimi-dalğalı Doppler (CW) ilə çəkilmiş 

requrgitasiya axımının intensivliyi çatışmazlığın bir kəmiyyət göstəricisidir. Siqnal nə 

qədər  “qatı”  (daha  intensiv)  olarsa,  o  qədər  də  requrgitasiya  dərəcəsi  daha  ağırdır 

(requrgitasiya dəliyindən daha çox eritrosit keçir). 

 

Ə

dəbiyyat 

 

1.

 



Baumgartner  H,  Bax  J,  Butchart  E,  Dion  R,  Filippatos  G  et  al.  Guidelines  on  the 

management  of  valvular  heart  disease:  the  Task  Force  on  the  Management  of  Valvular 

Heart Disease of the European Society of Cardiology. Eur Heart J 2007;28:230–68. 

2.

 



Zoghbi  WA,  Enriquez-Sarano  M,  Foster  E,  Grayburn  PA,  Kraft  CD,  Levine  RA  et  al. 

Recommendations  for  evaluation  of  the  severity  of  native  valvular  regurgitation  with 

two-dimensional  and  Doppler  echocardiography.  J  Am  Soc  Echocardiogr  2003;16:777–

802. 


3.

 

Popescu  BA,  Andrade  MJ,  Badano  LP,  Fox  KF,  Flachskampf  FA,  Lancellotti  P  et  al. 



European  Association  of  Echocardiography  recommendations  for  training,  competence, 

and quality improvement in echocardiography. Eur J Echocardiogr 2009; 10:893–905. 

4.

 

Carpentier  A,  Chauvaud  S,  Fabiani  JN,  Deloche  A,  Relland  J,  Lessana  A  et  al. 



Reconstructive  surgery  of  mitral  valve  incompetence:  ten-year  appraisal.  J  Thorac 

Cardiovasc Surg 1980;79:338–48. 

5.

 

Evangelista A, Flachskampf F, Lancellotti P, Badano L, Aguilar R, Monaghan M et al.; 



European Association of Echocardiography. European Association of Echocardiography 

recommendations  for  standardization  of  performance,  digital  storage  and  reporting  of 

echocardiographic studies. Eur J Echocardiogr 2008;9:438–48. 

6.

 



Lang  R,  Bierig  M,  Devereux  R,  Flachskampf  F,  Foster  E,  Pellikka  P  et  al. 

Recommendations for chamber quantification. Eur J Echocardiogr 2006;7:79–108. 

7.

 

Senior  R,  Becher  H,  Monaghan  M,  Agati  L,  Zamorano  J,  Vanoverschelde  JL  et  al. 



Contrast  echocardiography:  evidence-based  recommendations  by  European  Association 

of Echocardiography. Eur J Echocardiogr 2009;10:194–212. 

8.

 

Haddad  F,  Doyle  R,  Murphy  DJ,  Hunt  SA.  Right  ventricular  function  in  cardiovascular 



disease,  part  II:  pathophysiology,  clinical  importance,  and  management  of  right 

ventricular failure. Circulation 2008;117:1717–31. 

9.

 

Badano  LP,  Agricola  E,  Perez  de  Isla  L,  Gianfagna  P,  Zamorano  JL.  Evaluation  of  the 



tricuspid  valve  morphology  and  function  by  transthoracic  real-time  threedimensional 

echocardiography. Eur J Echocardiogr 2009;10:477–84. 




10.

 

Chen  CG,  Thomas  JD,  Anconina  J,  Harrigan  P,  Mueller  L,  Picard  MH  et  al.  Impact  of 



impinging  wall  jet  on  color  Doppler  quantification  of  mitral  regurgitation.  Circulation 

1991;84:712–20. 

11.

 

Lebrun  F,  Lancellotti  P,  Pie´rard  LA.  Quantitation  of  functional  mitral  regurgitation 



during bicycle exercise in patients with heart failure.  J Am Coll Cardiol 2001;38:1685–

92. 


12.

 

Roberts  BJ,  Grayburn  PA.  Color  flow  imaging  of  the  vena  contracta  in  mitral 



regurgitation: technical considerations. J Am Soc Echocardiogr 2003;16:1002–6. 

13.


 

Fehske  W,  Omran  H,  Manz  M,  Ko¨  hler  J,  Hagendorff  A,  Lu¨deritz  B.  Color-coded 

Doppler  imaging  of  the  vena  contracta  as  a  basis  for  quantification  of  pure  mitral 

regurgitation. Am J Cardiol 1994;73:268–74. 

14.

 

Enriquez-Sarano M, Seward JB, Bailey KR, Tajik AJ. Effective regurgitant orifice area: 



a noninvasive Doppler development of an old hemodynamic concept. J Am Coll Cardiol 

1994;23:443–51. 

15.

 

Enriquez-Sarano  M,  Tajik  AJ,  Bailey  KR,  Seward  JB.  Color  flow  imaging  compared 



with  quantitative  Doppler  assessment  of  severity  of  mitral  regurgitation:  influence  of 

eccentricity of jet and mechanism of regurgitation. J Am Coll Cardiol 1993;21:1211–9. 

16.

 

Enriquez-Sarano M, Miller FA Jr, Hayes SN, Bailey KR, Tajik AJ, Seward JB. Effective 



mitral regurgitant orifice area: clinical use and pitfalls of the proximal isovelocity surface 

area method. J Am Coll Cardiol 1995;25:703–9. 

17.

 

Enriquez-Sarano M, Bailey KR, Seward JB, Tajik AJ, Krohn MJ, Mays JM. Quantitative 



Doppler assessment of valvular regurgitation. Circulation 1993;87:841–8. 

 

 



 

РЕЗЮМЕ

 

 

ЭХОКАРДИОГРАФИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА НЕДОСТАТОЧНОСТИ 

КЛАПАНОВ СЕРДЦА

 

 

1,2

Джахангиров Т.Ш., 

2

Алекперов Р.Г.

 

1

Азербайджанский Государственный институт усовершенствования врачей 



им. А.Алиева, Баку, Азербайджан; 

2

Научно-Исследовательский Институт Кардиологии им. Д. Абдуллаева, 



Баку, Азербайджан 

 

Клапанная  регургитация  представляет  собой  важную  причину  сердечно-сосудистой 

заболеваемости  и  смертности.  Эхокардиография  стала  основным  методом  неинвазивной 

визуализации  для  оценки  клапанной  регургитации.  Эхокардиографическое  исследование  

должно  включать  в  себя  оценку  степени  выраженности  регургитации,  анатомию  клапанов 

сердца  и  их  функцию,  а  также  влияние  регургитации  на  камеры  сердца.  В  клинической 

практике,  лечение  больных  с  клапанной  регургитацией,  в  значительной  степени  базируется 



на результатах эхокардиографии. Крайне важно представить стандарты, которые направлены 

на  создание  базового  списка  измерений  которые  должны  выполняться  при  оценке 

регургитации. 

Ключевые слова:

 клапанная недостаточность, эхокардиография, диагностика. 

 

 

SUMMARY 



 

ECHOCARDIOGRAPHIC ASSESSMENT OF VALVULAR 

REGURGITATION 

 

1,2

Jahangirov T.Sh., 

2

Alakbarov R.H. 

1

Azerbaijan State Advanced Training Institute for Doctors named after A. Aliyev, 



Baku, Azerbaijan; 

2

Scientific Research Institute of Cardiology named after J. Abdullayev, Baku, 



Azerbaijan 

 

Valvular  regurgitation  represents  an  important  cause  of  cardiovascular  morbidity  and  mortality. 



Echocardiography became the primary non-invasive imaging method for the evaluation of valvular 

regurgitation.  The  echocardiographic  assessment  of  valvular  regurgitation  should  integrate  the 

quantification  of  the  regurgitation,  assessment  of  the  valve  anatomy  and  function,  as  well  as  the 

consequences  of  valvular  disease  on  cardiac  chambers.  In  clinical  practice,  the  management  of 

patients  with  valvular  regurgitation  thus  largely  integrates  the  results  of  echocardiography.  It  is 

crucial to provide standards that aim at establishing a baseline list of measurements to be performed 

when assessing regurgitation. 

Key words: valvular regurgitation, echocardiography, diagnostics. 

 

Redaksiyaya daxil olub: 28.11.2016 



Çapa tövsiyə olunub: 19.12.2016 

Rəyçi: t.ü.e.d. Ələkbərov E.Z.

 



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə