Prof. ġərifov Famil Həsən



Yüklə 4,4 Mb.

səhifə5/207
tarix30.04.2018
ölçüsü4,4 Mb.
növüDərs
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   207

 

11 


Bu günə qədər üzümün tərkibində 32 amin turşusu aşkar edilmişdir. Bu birləşmələr 

zülalların  qidalılıq  dəyərini  müəyyən  edir.  Əvəzedilməz  hesab  edilən  amin  turşuları 

maddələr mübadiləsi, zülalların sintezi, vitamin və hormonların fəaliyyətində fəal iştirak 

edirlər.Mövcud amin turşularından 16-ı sərbəstdir. Amin turşularının gilədə az olmasına 

baxmayaraq,  onlar  nəinki  üzümün  bioloji  qiymətini,  eyni  zamanda  dad  keyfiyyətini 

artırır. 

Laboratoriya  təhlilləri  nəticəsində  tədqiqat  üçün  götürülən  üzüm  sortlarında  əvəz 

olunmayan  8  amin  turşularından  7-i  aşkar  edilmişdir  (  lizin,  treonin,  valin,  metionin, 

izoleytsin, leytsin, fenilalanin). Qriptofan aşkar edilməmişdir. 

Göstərilən amin turşularının insan orqanizmində rolu aşağıdakı kimidir: 

Lizin  homoqlobinin  əmələ  gəlməsinə,  orqanizmin  böyüməsinə  və  mineral 

mübadiləsinə, treonin amin turşularının proteinlərdən istifadə qabiliyyətini artırır; 

valin  əsəb  sisteminin  normal  fəaliyətini  nizamlayır;  metionin  bədən  və  tüklərin 

böyüməsinə  kömək  edir;  korotin  sintez  edir,  qara  ciyərin  müdafiə  fəaliyyətini  artırır; 

fenilalanin  adrenalin  hormonlarının  əmələ  gəlməsində  istifadə  edilir,  qan  əmələ 

gəlməsində  iştirak  edir;  izoleytsin  digər  amin  turşularından  istifadəni  asanlaşdırır, 

leytsin isə toxuma zülallarının qurulmasında lazımdır. 

Üzümdə 150 element tapılmışdır ki, bunlar üzümün dad və aromatını müəyyən edir. 

Üzüm spirtli və spirtsiz içkilər üçün dəyərli xammaldır. Spirtli və spirtsiz içkilərin 

növü,  markası  və  bütün  keyfiyyət  göstəriciləri  üzümün  becərildiyi  torpaq-  iqlim 

şəraitindən, sortdan və tətbiq edilən aqrotexnikadan asılıdır. 

Üzümün  və  şərabın  tullantılarından  müxtəlif  adda  məmulatlar  hazırlanır.  Şərabın 

çöküntüsü olan çaxır daşı kimya və yeyinti sənayesində xammal kimi istifadə edilir.  

Cavan yarpaq və zoğların turşuya qoyulması. Yarpağın duza qoyulması xalqa çox 

qədimdən  məlumdur.Təzə  və  duza  qoyulmuş  yarpaqdan  dolma  hazırlanması  yalnız 

Azərbaycan  xalqına  məxsusdur.  Arada  bir  ermənilər  tənək  yarpağından  dolma 

hazırlanmasına  müəlliflik  şəhadətnaməsi  də  alıblar.  Ancaq  bu  iş  Üzeyir  Hacıbəyovun 

«Arşın mal alan» əsərini ermənilərin özlərinə çıxmaq iştəhasına bənzəyir. 

Azərbaycanda,  xüsusilə  Gəncədə  dolma  məqsədilə  əsasən  Təbrizi  sortunun 

yarpaqlarından  istifadə  edilir.  Apardığımız  müşahidələrdən  bəllidir  ki,  yarpağı  dolma 

üçün  yararlı  hesab  edilən  Təbrizi  kimi  üzüm  sortları  çoxdur.  Onları  xalqa  tanıtmaq 

lazımdır. 

Yetişmiş üzümün giləsindən mürəbbə, irçal, kompot hazırlanması xalqa məlumdur. 

Son illərdə təzə üzümün şəkər tozunda saxlanmasına nail olunmuşdur. 

Cavan zoğ və kal gilələrin duza qoyulması haqqında heç  yerdə  məlumat və maddi 

sübut  yoxdur.  Bu  məsələlər  üzrə  ADAU-nun  üzümçü  mütəxəssislərinin  tövsiyələri 

vardır. Həmin məhsullar bir çox dequstasiyalarda nümayiş etdirilmişdir. Duza qoyulmuş 

cavan zoğ çaşır turşusunu xatırladır. Duza qoyulmuş kal üzüm anoloqu olmayan yeyinti 

məmulatıdır.  Əlbəttə,  yaxşı  olar  ki,  kal  və  yetişmiş  gilələr  turşuya  qoyulduqda  şəffaf 

rəngli və iri giləli salxımlardan istifadə edilsin. 

―Qardian‖ qəzetinin verdiyi məlumata görə uzun illər ərzində ingilis tibb alimlərinin 

apardığı  tədqiqatlarada üzüm  və üzüm  şərabında  (qara rəngli) xərçəngə qarşı maddə  - 

resveratrol aşkar ediblər. Onların fikrincə Fransa, İtaliya və İspaniya kimi Aralıq dənizi 

ətrafı  kimi  ölkələrdə  ürək-damar  və  onkoloji  xəstəliklərin  az  olması  üzümlə 

əlaqədardır.. eyni zamanda onlar bu məsələni ―Aralıq dənizi paradoksu‖ adlandırırlar. 




 

12 


Yazılı  mənbələrdə  belə  bir  məlumat  da  vardır  ki,  uzun  müddət  təzə  qara  üzümün 

şirəsini qəbul edən adamlar trombdan azad olurlar. 

Təzə  üzüm  şirəsi  ―bakterisid‖  olduğundan  həmişə  üzüm  yeyən  adamlar  yoluxucu 

xəstəliklərə  tutulmurlar.  Qara  şərabdan  hazırlanan  həblər  və  üzüm  toxumundan 

hazırlanan vasitələr radiasiyanı dəf etdiyinə görə kosmonavtlar ondan istifadə edir. 

Xalqımızın  qədimdən  istifadə  etdiyi  kal  üzümdən  hazırlanan  ―abqora‖  müxtəlif 

xörəklərdə əlavə kimi işlədilir və şəkər xəstəliyinə qarşı dərman kimi istifadə edilir. 

Heç bir yazılı mənbədə göstərilməyən və heyrət doğuran bir məsələ- üzüm kolundan 

axan şirənin (suyun) şəkər xəstəliyində əvəzsiz dərman kimi istifadə edilməsi müşahidə 

edilmişdir. 

Üzüm bitkisinin oduncağından, o cümlədən onun yaşıl kütləsindən heyvandarlıqda 

yem və torpaq üçün kübrə kimi istifadə edilməsi də xalqa və elmə məlumdur. 

Beləliklə,  üzüm  bitkisinin  xalq  təsərrüfatı  əhəmiyyətini  tam  olmasa  da  müəyyən 

qədər izah etməyə nail olduq. 

 

 

 



Azərbaycanda üzümçülüyün inkiĢaf tarixi və hazırkı vəziyyəti 

 

Azərbaycan  rеspublikasının  tоrpaq-iqlim  şəraiti  üzüm  bitkisi  üçün  çох  əlvеrişli 

оlduğundan burada о özünə məskən salmışdır. Azərbaycanın yabanı və mədəni üzümün 

ilk  məskənlərindən  оlması  haqqında  antik  yazıçılar  və  tariхçilər  tariх  bоyu  dönə-dönə 

yazmışlar.  Azərbaycan  tоrpağını  təsvir  еdən  Hоmеrin  ölməz  «Оdissеya»  sında 

tənəklərdə salхımın sayının оlmadığını təsvir еtmişdir.  

Tariхi  məlumatlara  görə  İsgəndər  ölkələri  fəth  еdə-еdə  Bərdəyə  yaхınlaşır  və 

şəhərin  ətrafında  qərar  tutur.  Nüşabə  ilə  aparılan  danışıqlara  görə  yеrli  əhali  bəzi 

vеrgilərlə yanaşı Iskəndərin qоşunu üçün müəyyən miqdarda şərab vеrməli idi. Dеməli, 

hələ Isgəndərin vaхtından хеyli qabaq Azərbaycan ərazisində üzüm bеcərilmiş və оndan 

şərab istеhsal еdilmişdir.  

Еramızın  I  əsrində  yaşamış  yunan  cоğrafiyaşünası  Strabоn  diyarın  münbitliyini 

təsvir  еdərək  göstərmişdir  ki,  üzüm  bitkisi  hər  5  ildən  bir  budanır  və  о  qədər  məhsul 

vеrir ki, оnun bir qismi yığılmamış qalır. Burada adamlar uca bоyluluğu və gözəlliyi ilə 

fərqlənirlər, ancaq sadədirlər və alış-vеrişdəki hiylələrdən uzaqdırlar.  

Kalankaytuklu Mоisеy göstərir ki, Sasanilər dövləti zamanı dövlətli ailələr dövlətə 4 

ölçü ( bu ölçü əvvəllər də оlub və 3 / 4 m³-ə bərabərdir ) buğda,6 ölçü arpa və 6 qоrşоk 

üzüm şərabı vеrirdi.  

Mоnqоllardan sоnrakı dövrlərdə ölkədə hakimiyyət vaхtaşırı Irandan Türkiyəyə və 

əksinə kеçmiş və ümumən iqtisadiyyat zəifləmişdir. Bu vaхtlar üzümçülük sahəsində də 

irəliləyişdən  söhbət  gеdə  bilməz.  Ancaq  rеspublika  ərazisində  üzümçülüyün  inkişafı 

tamamilə  dayanmamışdır.  Üzümçülük  təzə  halda  istifadə,  bəhməz,  şirə,  irçal  ,sirkə, 

abqоra,mürəbbə,  bal,  еləcə  də  başqa  dinə  mənsub  оlan  хalqlar  az  da  оlsa  şərab 

məqsədilə inkişaf еtdirilmişdir. 

Məşhur  yunan  cоğrafiyaşünası  Strabоn,  ərəb  səyyahı  Əbu-Düləfil,  Iran  alimi 

Həmdulla  Qəzvini,  Mkоla-Maklay,Məsud  ibn  Namdarin,Rəşid  Əd-dinin,  Əbdurrəşid 

Qanunivinin,  Afanasii  Nikitinin,  Adam  Оlеarinin,  Еvriya  Çələbinin  və  bir  çох  başqa 





Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   207


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə