Psixologiya 1



Yüklə 4,67 Mb.

səhifə179/197
tarix20.09.2017
ölçüsü4,67 Mb.
1   ...   175   176   177   178   179   180   181   182   ...   197

 

 

 



587 

 

Müəllimlə  Ģagirdlərin  qarĢılıqlı  ünsiyyəti  nə  qədər 



səmərəli  olarsa,  kollektivin  idarə  olunması,  onun  üzvlərinin 

tərbiyə  iĢinin  təĢkili  də  bir  o  qədər  səmərəli  olacaqdır. 

ġagirdlərlə qarĢılıqlı ünsiyyətin səmərəliliyinə görə müəllimləri 

Ģərti olaraq 4 qrupa bölmək mümkündür.  



Birinci  qrupa  Ģagirdlərlə  daima  ünsiyyətdə  olan 

müəllimləri  aid  etmək  olar.  Bu  cür  müəllimlər  təkcə  dərsdə, 

məktəbdə,  təlimlə  bağlı  məsələləri  həll  edərkən  Ģagirdlərlə 

ünsiyyətdə  olmaqla  kifayətlənmirlər.  Onların  Ģagirdlərlə 

ünsiyyəti  Ģagird  həyatının  bütün  sahələrini  əhatə  edir.  Bu  cür 

ünsiyyət  öz  səmərəliliyi,  müəllimin  Ģagirdlərə  inamı  ilə 

fərqlənir.  Həmin  müəllimlər  demokratik  rəhbərlik  üslubuna 

malik olurlar.  

ġagirdlərlə qarĢılıqlı ünsiyyətin səmərəliliyinə görə ikinci 

qrupu  Ģagirdlərə  hörmətlə  yanaĢan  və  Ģagirdlərdə  onlara  qarĢı 

dərin inam və etimad mövcud olan müəllimlər təĢkil edir. La-

kin onun Ģagirdlərlə qarĢılıqlı ünsiyyəti ən çox təlim prosesində 

mövcud  olur,  təlimdən  kənar  vaxtlarda  isə  müxtəlif 

səbəblərdən bü cür ünsiyyət müntəzəm xarakter daĢımır. Buna 

baxmayaraq  bu  və  ya digər  Ģagird  çətinliyə düĢdükdə və bunu 

həll  edə  bilmədikdə  həmin  müəllimə  müraciət  edir,  bu  zaman 

onların  arasındakı  ünsiyyət  açıq  qəlbdən  və  inam 

səviyyəsindən gedir. Həmin qrupa daxil olan müəllimlərdə de-

mokratik rəhbərlik üslubu üstünlük təĢkil edir. Bununla  yanaĢı 

olaraq  ikinci  qrupa  daxil  olan  müəllimlərdə  bəzən  avtoritar 

rəhbərlik üslubu da özünü göstərir. ġagirdlərlə qarĢılıqlı ünsiy-

yətin  xarakterinə  görə  üçüncü  qrupa  daxil  olan  müəllimlər 

əvvəlkilərdən  bir  sıra  cəhətlərinə  görə  fərqlənirlər.  Bu  cür 

müəllimlər, adətən, Ģagirdlərlə  yaxın ünsiyyət saxlamağa cəhd 

göstərir,  bü  cür  ünsiyyətə  can  atırlar.  Lakin  bu  cür  ünsiyyətə 

nail ola bilmirlər. Bu cür ünsiyyətin baĢ tutmamasının səbəbinə 

gəldikdə, onlar vaxtın çatmaması üzündən öz cəhdlərini həyata 

keçirə  bilmirlər.  Ünsiyyətə  cəhd  göstərməsinə  baxmayaraq, 

Ģagirdlər  onlara  inanmadıqlarına  görə  qarĢılıqlı  ünsiyyət  baĢ 




 

 

 



588 

 

tutmur.  Belə  müəllimlər  ya  həddindən  artıq  mentor  (öyüdçü) 



pozası  tutur,  ya  onlara  verilən  sirri  saxlaya  bilmir,  ya  da 

Ģagirdlərin  hörmətini  qazana  bilmirlər.  Ona  görə  də  bu  cür 

müəllimlərin Ģagird kollektivini idarəetmələri çətinləĢir. Bu cür 

müəllimlər arasında avtoritar rəhbərlik üslubuna malik olanlar 

tez-tez özünü göstərir. Bununla  yanaĢı həmin qrupa daxil olan 

müəllimlər  arasında  müəyyən  miqdarda  demokratik  və  ardıcıl 

olmayan  rəhbərlik  üslubuna  malik  olan  müəllimlərə  də  rast 

gəlmək mümkündür.  



Dördüncü qrupa gəldikdə, buraya daxil olan müəl-limlər 

Ģagirdlərlə  çox  məhdud  iĢgüzar  ünsiyyətlə  kifayətlənirlər.  Bu 

cür müəllimlər Ģagirdlərlə ünsiyyətə can atmadıqları kimi, dərs 

dedikləri  Ģagirdlər  də  onlarla  yaxın  ünsiyyətə,  ürək  sözlərini 

deməyə, onlarla məsləhələĢməyə meyl göstərmirlər. Bu qrupa, 

əsasən  avtokratik  və  etinasız  rəhbərlik  üslubuna  malik  olan 

müəllimlər daxil olurlar. 

Pedaqoji ünsiyyət zamanı müəllimin mövqeyi də mühüm 

vasitə rolunu oynayır. Adətən, müəllimin tutduğu mövqe onun 

ünsiyyətinə  əsaslı  təsir  göstərir.  Psixoloji  ədəbiyyatda  qeyd 

olunduğu  kimi,  müxtəlif  üsluba  malik  olan  kommunikativ 

qarĢılıqlı  təsir  müəllimin  dərsdə  Ģagirdlərlə  ünsiyyətində  bir 

sıra  davranıĢ  modelinin  meydana  gəlməsinə  səbəb  olur.  Psix-

oloqlar  (L.D.Stolyarenko  və  b.)  Ģərti  olaraq  bu  modellərə 

aĢağıdakıları aid edirlər: 

1.Diktator modeli («Monblan»). Bu cür müəllimlər dərs 

dedikləri  Ģagirdlərdən  (tələbələrdən)  bir  növ  təcrid  olunurlar. 

Onlar  yalnız  Ģagirdlərə  (tələbələrə)  bilik  vermək,  öz  hazırlıq 

səviyyələrini  nəzərə  çarpdırmağa  çalıĢırlar.  ġagirdlər  onun 

üçün yalnız adi dinləyici kütləsi olur. Onların arasında heç bir 

qarĢılıqlı  təsir  mövcud  olmur.  Müəllimin  pedaqoji  funksiyası 

yalnız məlumat verməklə məhdudlaĢır. 

Nəticədə  –  psixoloji  təmas  olmur,  buradan  isə  Ģagirdin, 

tələbənin təĢəbbüskarsızlığı, passivliyi yaranır. 

2.Təmassız model («Çin səddi»). Bu cür model özünün 



 

 

 



589 

 

psixoloji  məzmununa  görə  birinciyə  yaxın  olur.  Fərq  ondan 



ibarətdir  ki,  bu  modeldə  müəllim  və  Ģagirdlər  arasında  azacıq 

da olsa zəif əks əlaqə  yaranır. Əks əlaqənin zəifliyi ixtiyari və 

ya qeyri-ixtiyari ünsiyyət maneəsi ilə bağlı olur. Bu cür maneə 

rolunu  tərəflərdən  birinin  əməkdaĢlıq  arzusunun  olmaması, 

məĢğələnin  dialoq  xarakterində  deyil,  yalnız  məlumatı 

çatdırmaqla məhdudlaĢması, müəllimin qeyri-ixtiyari olaraq öz 

statusunu qeyd etməsi və s. oynaya bilər. Bu cür müəllimlər öz 

mövqeləri ilə hər cür baĢqa mülahizələri rədd edirlər. 

Nəticədə  –  müəllimin  Ģagirdlərlə  (tələbələrlə)  zəif  qar-

Ģılıqlı  təsiri,  Ģagirdlərin  müəllimə  qarĢı  laqeyd  münasibəti 

özünü göstərir. 

3.Fərqləndirici  diqqət  modeli  («Lokator»).  Bu  cür 

müəllimlər Ģagirdlərə seçici münasibət bəsləyirlər. Onlar bütün 

sinfə  deyil,  məsələn,  yalnız  talantlı  və  yaxud  zəif  Ģagirdlərə 

diqqət  yetirirlər.  Bu  cür  ünsiyyət  modelinin  yaranmasının 

səbəblərindən  biri  dərs  dediyi  Ģagirdlərin  təliminin 

fərdiləĢdirilməsi  ilə  frontal  yanaĢmanı  əlaqələndirə  bilməməsi 

ola bilər. 

Nəticədə – müəllim-Ģagird kollektivi sistemində qarĢılıqlı 

təsir aktı pozulur. 

4.Hiporefleks  modeli  («Tetra  quĢu»).  Bu  cür  müəl-

limlər  ünsiyyət  zamanı  sanki  özlərinə  qapılırlar.  Özlərini 

dinləməyə meyllidirlər. Onların nitqi ən çox monoloji xarakter 

daĢıyır.  DanıĢarkən  o,  yalnız  özü-özünü  eĢidir,  dinləyicilərə 

heç  cür  reaksiya,  fikir  vermir.  Birgə  iĢ  zamanı  da  özünə 

qapılmıĢ olur. 

Nəticədə – öyrədən və öyrənənlər arasında qarĢılıqlı təsir 

praktik olaraq mövcud olmur. Müəllim və Ģagirdlər (tələbələr) 

arasında psixoloji vakuum  sahəsi yaranır. Ünsiyyət prosesinin 

tərəfləri bir-birindən təcrid olunurlar. 



5.Hiperrefleks 

modeli 

(«Hamlet»). 

Bu 


model 

əvvəlkinin bir növ əksini təĢkil edir. Müəllim qarĢılıqlı təsirin 

məzmununa  deyil,  ətrafdakıların  onu  necə  qavramasına  fikir 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   175   176   177   178   179   180   181   182   ...   197


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə