Pyes 11 şəkildə İ Ş t I r a k e d I r L ə R



Yüklə 0,51 Mb.
səhifə1/6
tarix14.06.2018
ölçüsü0,51 Mb.
  1   2   3   4   5   6

www.cafarcabbarli.org


D Ö N Ü Ş

Pyes 11 şəkildə

  

İ Ş T İ R A K  E D İ R L Ə R

 

G ü l s a b a h – Moskva teatr məktəbini bitirib Bakıya gələn gənc aktrisa



Z a m a n, S a p a n – Bakı teatr aktyorları.

Ə m r u l l a – teatrın müdiri, irəli çəkilən.

Ə l i m u r a d – aktyor və yerli komitə sədri.

İ l y a s – siyasi rəhbər.

X u r ş i d, A s y a – aktrisalar

Ə l i m u x t a r – özündən yetişmə rejissor.

B a y r a m – məktəb bitirmiş gənc rejissor.

Ş ö v q i – rejissor köməkçisi.

A r i f H i k m ə t – Moskvada oxumuş aktyor.

M i r z ə C a m a l, X o s m ə m m ə d – qoca aktyorlar.

Q ü d r ə t A r s l a n – məşhur dramaturq.

Ö t g ü n – gənc dramaturq, tələbə.

Q ə m ə r – qoca şəriət müəlliməsi, hərdən rus dilindən də dərs verirmiş.

G ü l ə r – onun gənc qızı, məktəbli.

T u r a c – Qüdrət Arslanın arvadı, savadlı gənc qadın.

M ü n ə v v ə r – gənc səhnə həvəskarı.

Ə l a b b a s – teatrın kuryeri.

D a ş d ə m i r – konkurs komissiyasının sədri.

T u t u – Qüdrət Arslanın qızı 4 yaşında.

S t a r o v e r o v – teatrın rəssamı.

E l d a r – fəhlə.

X u d a y a r, M o l l a R ə h m a n, Ə b d ü l – 11-ci şəkildəki səhnəcikdə iştirak edən kəndlilər.

5-ci şəkildə iştirak edən Hikmət Kamal və Fikrət Kamal yazıçıdırlar. Kamal Fikri isə “münəqqiddir”.

Kütləvi səhnədə iştirak edənlər: yazıçılar, münəqqidlər, aktyorlar və tamaşaçılar.

Kütlədən başqa 25 nəfər aktyor da iştirak edir.

 

 



BİRİNCİ ŞƏKİL
Teatrda bir otaq. Zaman Güzgünün qabağında durub əlindəki kağızdan deklomasiya əzbərləyirmiş kimi, müxtəlif hərəkətlər göstərərək oxuyur.

 

Z a m a n.



 

Sən ey meymun sürüsündən insanlığa yüksələn!

Sən ey kühüllərdən çıxıb tunel üçün dağ dələn!

Sən ey coşqun dalğaları beton töküb saxladan!

Sən ey sudan od çıxaran, Arazları toxtadan!

 

Siz ey paslı dəmirlərdən canlı motor yapanlar!



Siz ey məftil və heçlikdən elektrik tapanlar!

Siz ey yerin mərkəzinə uzun yollar salanlar!

Siz ey sonsuz fəzalarda dəmir qanad çalanlar!

Siz ey keçmiş yaşayışa ağır balta vuranlar!

Siz ey dəmir qollar ilə yeni həyat quranlar!

 

Hücum yerin mərkəzində misə, neftə, daş duza!



Hücum göyün ortasında işıq saçan ulduza!

Hücum bütün təbiətə, yerə, suya, irmağa!

Hücum birgə vurğumuzla məğlub olan torpağa!

 

X o s m ə m m ə d (səhnəyə çıxır). Adə, güzgü Zaman, yenə nə meymun kimi atdanıb-düşürsən? Uşaqlar haradadır?



Z a m a n. Getdilər təzə rejissorun əlindən Həzrətabbasa ərizə verməyə.

X o s m ə m m ə d. Eh, əclaf oğlu əclaf, həmişə bir söz soruşanda gərək əclaflığını göstərəsən (Getmək istəyir). Adə, güzgü Zaman! Biri də gəlib ey... mən heç görməmişdim, hələ indicə gördüm, bayırdadır...

Z a m a n. Kim?

X o s m ə m m ə d. O təzə aktrisa da. Amma sən öləsən, zalımın qızı elə gözəldir ki, bir qələm üzünə baxmaq olmur. Elə bil üz-gözündən nur yağır.

Z a m a n. Gözlə birdən imamdan-zaddan olmasın ha!

X o s m ə m m ə d. Eh, əclaf oğlu əclaf, yenə də başladı.

Z a m a n. Adə, Xosməmməd... səhərdən Təzəpirin azançısı səni axtarırdı.

X o s t ə m m ə d. Neyləyirdi məni?

Z a m a n. Mən nə bilim? Deyir: Xosməmməd təzə rejissorun əlindən zəncir tərpədəndə, vurub mənbərin qıçın da çıxardıb.

X o s m ə m m ə d. Yalançının hələ o mənbər sahibi belindən vursun. Heç Təzəpirin mənbərində zəncir var?! Həzrətabbas haqqı, o qədər deyəcəksiniz ki, axırda meymun kimi ağız-burnunuz əyiləcəkdir. Nə olsun, balam? Təzə rejissor sizin dostunuzdur da. Bizi ki pəsənd eləmir. İyirmi ildir səhnədə ya haqq vururam, indi bir qarış boyuynan gəlib ki, gərək sənə yerimək öyrədəm.

Z a m a n. Öyrən də, nə olar?.. Belinə balta düşməyib ki...

X o s m ə m m ə d. Get, adə... mən sizin hamınıza ac qarına iyirmi il dərs verərəm. Artistliyim artistlik, şairliyim də üstəlik...

Z a m a n. Adə, Xosməmməd, şalvar satıram.

X o s m ə m m ə d. Get adə, əclaf oğlu əclaf, mən bəyəm dəllalzadam? Neçə dənə?

Z a m a n. Neçə dənə?.. Yüz dənə. Zalım oğlu, Baksayuz-zad deyiləm ki... məvacib almamışıq, pulum yoxdur, bir şalvarım var, satıram da...

X o s m ə m m ə d. Canın çıxsın, pulun yoxdur, get sən də xalturaya, yüz dənə klub var, bu məxluq getmir... sən hələ yapışmışsan bir sınıq güzgünün qulağından, çəyirtkə kimi səhərdən axşama kimi atdanıb-düşürsən.

Z a m a n. Adə, ay Xosməmməd... çıxış üçün material lazımdır. Belə material yoxdur ey...

X o s m ə m m ə d. Bəs bu məxluq haradan tapır? Budur ey, mənim şerim var da, satıram. Sən öləsən, Həzrətabbas haqqı, hələ dünən gecə demişəm, özü də modnı məsələ, qızların pudralanması haqqında. Srağagün Sapan on iki manta verdi, vermədim; sənə səkkiz manata verərəm.

S a p a n (yandan çıxaraq). Yalan deyir, adə... Öləsən də üç manatdan artıq verməyəcəyəm.

X o s m ə m m ə d. Get, adə... əclaf oğlu əclaf. Üç manata bir girvənkə kartof vermirlər. Bu gün-sabah bağdan qayıdandır, hər kimə versəm, on beş manat göydə götürər.

S a p a n. Səni Allah döymüşdü. Ağzına gələni yığıb doldurmuşsan oraya, nə duzu var, nə mənası, nə vəzni var, nə qafiyəsi. Verirsən xalqın xurduna, baxan kimdir.

X o s m ə m m ə d. Sənin öz başınçın, elə şairlər bəyənib ki...

S a p a n. Əgər o şerin qafiyəsi bir-birinə düz gəlsə, tüpür mənim üzümə. Eşşək buynuzu kimi heç kökündən qafiyəsi yoxdur.

X o s m ə m m ə d. Yalançının atasına lənət! Bu şerin qafiyəsi düz deyil! Mən ölüm, güzgü Zaman, sən də qulaq as, bunu başa sal (Ciblərini axtarır). Sənin heç ədəbiyyatdan xəbərin yoxdur ki. İndiki şeirlərdə heç kökündən qafiyə yazmırlar.

S a p a n. Heç olmasa, bir mənası olur ki.

 

Arif Hikmət, Xurşid və Mirzə Camal hərəsi bir yandan gəlirlər.



 

A r i f H i k m ə t (gəlir). Yoldaşlar, Moskvadan gələn o qız, Gülsabah xanım bu gündən işə başlayır. İndicə müdir onu bizə predstavit eləyəcək.

X o s m ə m m ə d. Mən ölüm, Arif Hikmət, sən də qulaq as!

X u r ş i d. O da yəqin gələcək, beş-altı gün işləyəcək, sonra da gedəcək özü üçün ərə, səhnəni də atacaq bir yana. Dahı bizim kimi olmayacaq ki, qoca rolu verdilər oynasın, kolxoza göndərdilər getsin.

Z a m a n. Acığın nə üçün gəlir, Xurşid xanım? Neçə ildir mən səni səhnədə danışan görmüşəm, amma rolunu bilən görməmişəm, bilməyənə öyrədərlər də.

X o s m ə m m ə d. Sən allah, Xurşid xanım, bir zəhmət çək, bu şerə sən də qulaq as!

S a p a n. A balam, bir qoyun, bu Allahın öküzü öz zəhrimar şerini oxusun da...

M i r z ə C a m a l. O özü nədir ki, öyrətdiyi nə olsun. Neçə ildir Fərhad kimi külüng vururam, bu səhnəni mən düzəltmişəm, indi o gəlib mənə dərs verəcəkdir!

X u r ş i d. O yaxşı öyrədəndir, getsin hələ öz bacısını öyrətsin. Gecədə dodaqlarını boyayır, üz-gözünü şirələyir, çıxır bulvara...

X o s m ə m m ə d. Mən də hələ o barədə yazmışam da, bir zəhmət çək qulaq as (Oxuyur).

Gündə vurur qızlarımız pudrasın, gedir çıxır bulvara,

Gah görürsən yubka geyir, gah da girir şalvara.

 

S a p a n. Havasıynan oxu, havasıynan.



X o s m ə m m ə d. Sən öləsən, pulun verməsən, havasıynan oxuyan deyiləm.

S a p a n. Eh, nə olsun ey! Bu şeir deyil ki: nə vəzni var, nə qafiyəsi.

X o s m ə m m ə d. Sən heç anlamırsan qafiyə nədir. “Bulvar, şalvar” bəs bu qafiyə deyil?

Z a m a n. Adə, Xosməmməd, o hansı qızdır ki, şalvar geyir?

X o s m ə m m ə d. Belə burda məsələ şalvarda deyil ey, məsələ qızlarımızın pudra vurması haqqındadır.

S a p a n. Nə olsun ey... qızlar pudra vurmasın, bəs kişilər vursun? Gördün ki, mənası yoxdur?

Ş ö v q i (qaçaraq səhnəyə çıxıb şeri dinlədikdən sonra). Görəsən bulvarla şalvar mərsiyədir, ya payi-mənbər?

S a p a n. Yox, bu qəsidədir, şalvar da onun vagirliyi.

X o s m ə m m ə d. Eh, əclaf uşağı əclaf (Şövqiyə). Buna bax, buna, siçan-pişik padşahına oxşayır, bu da bizim pomoşnikimiz!

Z a m a n. Odur, gəlirlər...

S a p a n. Mən ölüm, Xosməmməd, o qəsidəni hələ burada saxla! Gerisini sonar oxuyarsan.

X o s m ə m m ə d. Mərsiyəxan sənin atandır, əclaf!

 

Əmrulla Gülsabahı gətirir, bütün aktyorlar, aktrisalar toplaşır, aktyorlar, xüsusilə gənclər Gülsabahı alqışlayırlar.



 

Z a m a n. Yaşasın oxumuş və bilikli gənc Azərbaycan qızı!

M i r z ə C a m a l. Yaşasın bizim yeniyetmə balalarımız, urra...

Ə m r u l l a. Yoldaşlar, sizin hamınıza məlumdur ki, biz öz teatrımızda istəyirik böyük-böyük dəyişiklik düzəldək. Sonra, yoldaşlar, gənc bir aktrisa, hansı ki, Gülsabah xanımdır, özü də buradan göndərilmişdi oxumağa, oxuyub Moskvada teatralni texnikumda və Moskva teatrlarında işləyib, hansı ki, əlində yaxşı otzıvları vardır. O da indi bu gündən işə başlayacaqdır. Özü də həmi artistkalıqda... həm də rejissorluqda... Beləliklə, yoldaşlar, biz partiyanın kadr haqqındakı tapşırıqlarına əməl etmiş oluruq. Özü də yoldaşın bəzi gözəl planları da var, hansı ki, sizin üçün danışar.

M i r z ə C a m a l. Gəlib, xoş gəlib, səfa gətirib. Biz hamımız səhnədə işləyən artistlər, o artistlər ki, bu səhnənin yolunda can qoyublar, hamımız ona kömək etməyə hazırıq... O, hələ bizim qızımızdır. Bizim fəxrimizdir. Biz də onu alqışlayırıq...

 

Hamı əl çalır.



 

X o s m ə m m ə d. Ancaq bir şərt ilə ki, o da Moskvadan gəlmişəm deyə, bizimlə qoz-qoz oynamasın!

Z a m a n. Bu şərt ilə ki, siz də Bayramın başına gətirəni onun başına gətirməyəsiniz.

X o s m ə m m ə d. Bəs o necə olur ki, mən iyirmi ildir səhnədə məharətlə işləmişəm, kolxoza da getmişəm, indi o bu boyda boynan gəlib deyir ki, sənə gərək səhnədə yerimək öyrədim. Özü də siçanpişik padşahına oxşayır, heç rejissora da oxşamır.

Z a m a n. Sən iyirmi ildir səhnədə çalpaşıq yerimişsən, daha bu xalq neyləsin.

S a p a n. Şeirlərinin də nə vəzni var, nə qafiyəsi.

X o s m ə m m ə d. Yalançının atasına lənət... bu şeirdə qafiyə yoxdur? Yoldaş Gülsabah, sən olasan öz əziz canın, bir qulaq as, gör bu şerin qafiyəsi var, ya yox?

Ə m r u l l a. Yoldaşlar, yoldaşlar, səs salmayın!

A r i f H i k m ə t. Yoldaşlar, bu heç gizli məsələ deyil ki, bizim rejissorlarımızın ekspozisiyası, eksplikasiyasına düz gəlmir. Moskvada Stanislavski özü məni çağırdı, dedi, gərək spesifikasiya rol eləyəndə ekspozisiyanı elə qurasan ki, əsl sübstrat araya çıxsın və superdinasiya ayrılsın, ondan sonra da gəlir sentrtyajesti aktyora və sentrvnimaniya, o ki qaldı süprematizmə...

S a p a n. Yoldaş Arif Hikmət, olar ki, zəhmət çəkib o ekspozisiyanı bir az xırdalayasınız...

A r i f H i k m ə t. Ekspozisiya, ekspozisiya[i]... yəni eksplikasiya, başa düşdün?

S a p a n. Mən ki, başa düşmədim, bəlkə Xosməmməd başa düşdü.

X o s m ə m m ə d. Anlamaz atandır. Mən çoxdan başa düşmüşəm.

A r i f H i k m ə t. Ekspozisiya, yəni ekspozisiya... burada çətin bir şey yoxdur ki. Eks, yəni eksport... yəni xaricə, pozisiya da yəni front, ekspozisiya, yəni xarici front.

X o s m ə m m ə d. Dahı bunda nə var ki, başa düşməyəsən... ay...

S a p a n. Yoldaş Xosməmməd, sən dahı qocaman artistsən, bilirsən də, biz, atam, bilmirik güc deyil ki. Zəhmət çək o süprematizmi də sən xırdala, biz də başa düşək.

X o s m ə m m ə d. Hələ bu baş-qulaqnan artistliyə gəlmişsiniz, danışanda da heç kəsi bəyənmirsiniz... Sup, yəni bozbaş, rematizm də yəni yel düşmək, adamın ombasına yel düşmür?

Ş ö v q i. Yaxşı, bir bilmək olar ki, bu bozbaşnan ombaya yel düşməyin Gülsabah xanıma nə dəxli vardır?

A r i f H i k m ə t. Yoldaşlar, siz başa düşmürsünüz, ona görə də ələ salırsınız. Bura təzə aktrisa gəlib, rejissorumuz da təzədir, yəqin işlərdə bir spesifikasiya olacaq, ona görə də biz öz ekspozisiyamızı təyin etməliyik ki, gələcəkdə superdinasiya aparılanda hər kəsin sentr tyajesti bilinsin. Ona görə də mən yoldaş Gülsabah xanımın bizim teatrımıza gəlməsinə səmimi qəlbdən təşəkkür edirəm...

Ş ö v q i. Bax, bax bu axırıncı cümləni başa düşdüm.

Ə m r u l l a. Yoldaşlar, yerinizdən danışmayın! Yaxşı deyil axı. İndi ikicə kəlmə də bizim gənc rejissorumuz Bayrama söz verək, çünki hamı onun barəsində danışır. Hanı o?.. Ondan sonra da son sözü Gülsabah xanıma verək.

M i r z ə C a m a l. Tapsan onu, verərsən.

S a p a n. Başına elə bir oyun gətirməmişsiniz ki, bir də tapılsın.

Z a m a n. O, söz adamı deyil, iş adamıdır. O yazıq teatrda bir yenilik düzəltmək istəyirdi, hamınız yerbəyerdən düşdünüz üstünə.

Ə l i m u x t a r. Əlbəttə... sən gələrsən otuzillik pyesi alt-üst elərsən, padşahı vurub çobana döndərərsən ki, nə var mən proletar ideolojisi düzəldirəm, onda, əlbəttə, hamısı danışar da... Bu məxluq onların üstündə zəhmət çəkib, kişi neçə ildir rol oynayır, tip yaradıb, indi də başına bir dirabı papaq keçirib ki, nə var, mən sosyalni obraz yaradıram. Əlbəttə, o da oynamaz da...

Z a m a n. Oynamaz, mən oynaram.

M i r z ə C a m a l. Mən axı razı olmaram ki, sən mənim tipimi vurub korlayasan.

Ə l i m u x t a r. Yazıq onun üstündə 20 il can çürüdüb.

Z a m a n. Nə etmək, yoldaşlar, mübarizədir: köhnə ev uçulurkən kərpic bənnanın qabırğasına dəyir. Biz bundan qorxmuruq.

Ə m r u l l a. Yoldaş Mirzə Camal... bəsdir deyirəm... Söz Gülsabah xanıma verilir.

Ə l i m u x t a r. Yoldaş müdir, qabaqca qoy o sizin rejissorunuzun advakatı desin görək o, mübarizəni kiminlə aparmaq istəyir?

M i r z ə C a m a l. Yox axı... ayıbdır onunçun. Bir qarış boyu var, gəlib ki, döyərik, burada böyük var, kiçik var, adamı elə sıxarlar ki, əzilib suyu çıxar...

G ü l s a b a h. Yoldaşlar, mən buradan oxumağa gedərkən səhnəmizin vəziyyətini bildiyim üçün, qayıdırkən mübarizə olacağını gözləyirdim. Ancaq çox sevinirəm ki, o mübarizə çoxdan başlanmış və bir yerə çatmışdır ki, adamı sıxırlar, əzilir, suyu çıxır. Bunsuz olmaz, yoldaşlar. Bu, mübarizədir; bu həyatın dialektikasıdır. Fikirlər, metodlar üz-üzə gəlirkən, adamı sıxarlar, əzilər, suyu çıxar. Ancaq görək kim kimi?

Z a m a n. Biz hələ pambıq deyilik ki, isladıb sıxasan suyu çıxsın.

M i r z ə C a m a l. Aha...

X o s m ə m m ə d. Bunun atını haraya bağlayaq?

X u r ş i d. Heç evə girməmiş başlayıb ki, tüfəngimi haradan asım?

G ü l s a b a h. Mən heç işə başlamamış hər gün gəlib oturub, sizing işlərinizlə tanış olmaq istəyirdim. Oldum da. İndi meydan açıqdır. Silahlar çiyinlərdən əllərə və qəti döyüşə!

Ə l i m u x t a r. Kim kimə qarşı?

G ü l s a b a h. Hamı hamıya qarşı.

Ə l i m u x t a r. Nə üçün?

G ü l s a b a h. Yeni teatr yaratmaq üçün, yeni metod, yeni nəzəriyyə, yeni temp və yeni sürət üçün. Bütün bacaranlar, dəyərlilər, yaradıcılar irəliyə, əl-ayağa dolaşanlar isə geriyə, tarixin amansız təkəri altına!

Ə l i m u x t a r. Pəh-pəh-pəh.... əz Badkubə tacir amədə.

M i r z ə C a m a l. Bizim teatrımızın bir yolu var, yoldaş Gülsabah, o yolnan da gedir. Sən də gəlmişsən, Azərbaycan qızısan, xoş gəlmişsən, səfa gətirmişsən, gözümüz üstə yerin var, dahı bu hədələmək lazım deyil ki...

A r i f H i k m ə t. Yoldaşlar, mən də hələ bayaq bunun üçün deyirdim də... Qoy hər kəs indidən öz ekspozisiyasını təyin etsin ki, sonradan spesifikasiya aparanda supermatizm əmələ gəlməsin...

S a p a n. Ay Arif Hikmət, mən ölüm, sən o bozbaş qazanını bir az saxla.

G ü l s a b a h. Bu saat “Rote-Fane” qəzetinin idarəsi bütün sovet teatrlarına bir yarış bayrağı göndərmişdir. Yarış şərti: repertuarı və oyunları keyfiyyətcə yaxşılaşdırmaqdır. Kim bu yarışda birincilik qazansa, bayraq ona veriləcəkdir.

Ə m r u l l a. Qulaq asın, yoldaşlar, bu vacibli məsələdir.

A r i f H i k m ə t. MXAT1 kimi əjdaha orada dayana-dayana bizim Xosməmməd bayraq ala bilər...

X o s m ə m m ə d. E... e... Xosməmməd sən özünsən...

A r i f H i k m ə t. Balam, acığın neçin gəlir, öz adındır də...

S a p a n. Adı deyil, adə, ləqəbidir.

Ş ö v q i. Ləqəbi deyil, adə, təxəllüsüdür.

Ə m r u l l a. Yoldaşlar...

G ü l s a b a h. Ola bilər, yoldaşlar. Bunun üçün bizə nə lazımdır? İşlərimizi yenidən qurmaq, teatrın sifətini dəyişdirmək.

Ə l i m u r a d. Yoldaşlar, mən kak bir predsedatel mestkom, deyirəm ki, əlbəttə, yarış məsələsi lazımdır. Ancaq yeri gəlmişkən bu müdiriyyətdən bir şey soruşmaq istəyirəm...

S a p a n. Ay Əlimurad, dayan bir də, kişi söz danışır axı.

Ə l i m u r a d. Yoldaşlar... sonra mən bu qədər adamı haradan yığacağam. Danışacaqsınız, sonra da dağılışıb gedəcəksiniz... amma mənim məsələm lap vacibli məsələdir.

Ə m r u l l a. Nə istəyirsiniz, yoldaş Əlimurad?

Ə l i m u r a d. Yoldaşlar, mən necə ki, mestkom, onu soruşmaq istəyirəm ki, bu müdiriyyət bu məvacibləri haçan verəcəkdir? Və nə üçün bu vaxtadək verməmişdir?

Z a m a n. Ay Əlimurad, sən yarış məsələsini qoydun, məvacibə getdin. Heç yeridir?

Ə l i m u r a d. Hələ əsl yeridir. Bu hamısından vacibli məsələdir. Deyəndə də qoymursunuz, sonra da deyirsiniz mestkom işləmir. Hələ bu ağız-burunnan da yarışa çıxmaq istəyirik.

S a p a n. Ay Əlimurad, məvacib yaxşı şeydir, ancaq bura dəxli yoxdur axı...

Ə l i m u r a d. Çox dəxli vardır, yoldaşlar. Burada belə deyirsiniz, sonra da gəlib yapışırsınız mənim hülqumumdan... Sən mənim məvacibimi ver, sonar istəyirsən yarışaq, istəyirsən barışaq. Hər kim olur olsun, biz bir saatda onun atasını yandıraq, qoyaq ora.

A r i f H i k m ə t. A kişilər, MXAT kimi əjdahalar dayana-dayana siz ondan bayraq ala bilərsiniz?

Ə m r u l l a. Yoldaşlar, qulaq asın! Bu vacibli məsələdir. Belə olmasın ki, böyük fillərlə döyüşək, axırda da biabır olaq.

G ü l s a b a h. Yoldaşlar... qoy kimsə özünü qorxutmasın. Başqa teatrlarda adamyeyən yoxdur. Bizim bunun üçün qüvvətimiz vardır. Ancaq gedişimiz ölgündür. Bərk silkələnmək lazımdır.

X o s m ə m m ə d. Silkələnək, görək də.

S a p a n. Başına dönüm, Xosməmməd, sən silkələnmə, yoxsa şeirlərin qafiyələri dağılar.

Ə m r u l l a. Yoldaşlar... Allahü əkbər...

G ü l s a b a h. Bizim gedişimiz iki yolla olmalıdır: bir əllə sökmək, dağıtmaq, o biri əllə tikmək, yaratmaq. İndiki repertuarla yarışa çıxmaq olmaz. Çoxunu çıxardıb atmaq lazımdır. Bizim bu günkü quruluşlarımızda müəyyən bir prinsip yoxdur.

Ə l i m u x t a r. Sən beş-altı porsiya prinsip artırarsan...

A r i f H i k m ə t. Doğru deyir də, acığın niyə gəlir?! Mən onu çoxdan demişəm ki, quruluşun ekspozisiyası eksplikasiyasına düz gəlmir.

G ü l s a b a h. Hər halda repertuar bu günün istədiyi əsərlərlə doldurulmalıdır və xüsusilə yarış üçün yeni qüvvətli bir əsər yazılmalıdır.

M i r z ə C a m a l. Bilirsən, Gülsabah xanım, avazın yaxşı gəlir, oxuduğun Quran olsa. Yeni əsər lazımdır, ancaq bacaran var, yazmır. Bacarmayan da yazır, bir şey çıxmır... Nə geroyu məlumdur, nə də lyubovniki.

G ü l s a b a h. Kimdir bacaran və yazmayan?

M i r z ə C a m a l. Bacaran və yazmayan odur, Qüdrət Arslan!

G ü l s a b a h. Qüdrət Arslan!

 

Gülsabah birdən-birə diksinir və bir şeyi xatırlayırmış kimi, bir saniyə düşünür.



 

M i r z ə C a m a l. Özü də həmişə qüvvəli əsərlər, inqilabi əsərlər yazıbdır. Amma indi ağzına su alıb oturubdur: nə dinir, nə danışır.

S a p a n. Özü də məktəbdə müəllimlik edir.

M i r z ə C a m a l. Mən sizə deyim: bizlərdən yarışa ondan başqa girişə bilən olmaz.

Z a m a n. O da ki, yazmayacaqdır.

G ü l s a b a h. Mən, yoldaşlar, Qüdrətlə çoxdan tanışam. Müsaidə etsəniz, mən onunla danışaram. Sizə söz verirəm ki, o yazar.

Ə m r u l l a. Danış, atam da. Kor nə istər iki göz, biri əyri, biri düz.

M i r z ə C a m a l. Hə... onu eləyə bilsəniz, deməli, çaldıq.

X o s m ə m m ə d. Nəyi çaldıq?

S a p a n. Sənin qafiyəsiz şerini Rast havasında.

X o s m ə m m ə d. Əclaf oğlu əclaf. Yoldaş müdir!

Ə m r u l l a. Yoldaşlar, Gülsabah xanıma tapşırılır ki, Qüdrətlə pyes haqqında danışsın.

M i r z ə C a m a l. O yazmaz. Kişi bu saat neçə məktəbdə dərs deyir, bir aləm gəliri var, yazı nə qulağına girir.

G ü l s a b a h. Yazar, yazar. Burada səhnəmizin taleyi həll olunur. Bütün qüvvət və vasitələr səfərbərlik altına... buradan kimsə geri qala bilməz! Siz kitabınızı məndən alın!

X u r ş i d. Zalımın qızının hökmünə bax! Hələ bil dünya ona baxır.

G ü l s a b a h. Sonra, yoldaşlar, biz ilk əvvəl gedişimizi kustarlıqdan çıxartmalıyıq. Gənclərimiz qüvvətlidir. Qadın qüvvəsi də yaman deyil. Material vardır, ancaq bacarıqlı bir əllə, bir metodla işlədilməlidir.

Ə l i m u r a d. Sən gəlib düzəldərsən də.

G ü l s a b a h. İndilik qadınlarımızın bir çoxusu özünə bir sənətkar deyə bilməz.

X u r ş i d. Sən gəlib deyərsən də.

G ü l s a b a h. Mən hər halda deyə bilmək üçün var qüvvətimlə çalışacağam. Ancaq qadınlarımız qırıq bir qanadla, könülsüz, diqqətsiz, odsuz və intizamsız çalışırlar. Məsələn: məşqi qoyub dərziyə gedirlər, aktrisa öz işinə yanmır, odur ki, oyun günü sözünü bilmir.

X u r ş i d. Sən öz sözünü danış! Bir eşşəyə minib, əllisini döyəşdəmə.

M ü n ə v v ə r. Sənə nə var, ay Xurşid xanım, sənə ki bir söz deyən yoxdur!

X u r ş i d. Xeyr, mən öz fitimi çox yaxşı tanıyıram.

M i r z ə C a m a l. O kişinin qızı heç sənin adını çəkmədi ki.

X u r ş i d. Mən özüm çox yaxşı bilirəm o soncığı hansı tərəfə atır...Srağagün o, orada oturmuşdu, mən də, partnixa gələcəkdi, çıxdım getdim. Bu bunun sımsığına dəyib. Dahı neynəyək, bizim də paltarımız Moskvada tikilib gəlməyib ki...

G ü l s a b a h. Mən, yoldaşlar, kimsəni incitmək istəmirəm. Təktək adamlar olsaydı, mən heç deməzdim də... Çox təəssüf ki, çoxusu belədir.

A s y a. Sənə nə var, sən məgər pürkürul-zadsan?.. Mən haçan məşqdən getmişəm?

M ü n ə v v ə r. Canım, sənə nə var, səni ki, dindirən yoxdur!

A s y a. Yox, axı, yalan niyə danışır?

M ü n ə v v ə r. Doğru deyir də.

G ü l s a b a h. Mən artıq hamısını bilirəm, yoldaşlar.

X u r ş i d. Cəhənnəmə ki, bilirsən, gora ki, bilirsən. Sən öz sözünü danış! Xalqda işin olmasın. Müdir deyilsən, rejissor deyilsən. Teatra hələ gəldiyin bu gündür, aləmi çaxnaşdırmışsan bir-birinə. Görəsən beş gün qalsan, nə eylərsən.

A s y a. Heç nə, beş gündən sonra çıxar gedər birinə, qurtardı getdi.

M ü n ə v v ə r. Sən ki, Allaha şükür, bu vaxta qədər dördünə getmişsən.

A r i f H i k m ə t. Yoldaşlar, dayanın, o kişi öz ekspozisiyasını desin, sonra da hər kəs istəsə, öz eksplikasiyasını açıb qoyar ortalığa.

G ü l s a b a h. Mən, yoldaşlar, nə müdirəm, nə də rejissor. Bu gündən bu kollektivin bir üzvüyəm. Şüarım: sökmək, dağıtmaq, tikmək, yaratmaq... Mən bilirəm ki, açıq söz acı olar. Ancaq biz böyük bir yarışa girişirkən, tək-tək adamlardan utanıb susmaq – səhnəmizə, quruluşumuza qarşı bir xəyanət olmuş olar.

M i r z ə C a m a l. Kişinin qızı doğru deyir də. Hələ sən Xurşid, həftə səkkiz, mən doqquz, gah hamama gedirsən, gah kooperativə... O da deyir işinə dürüst bax da.

H a m ı. Doğrudur, doğrudur...

G ü l s a b a h. Bir də, yoldaşlar, bizdə bir konservatizm vardır: yenilikdən qorxmaq, köhnəliyə pərəstiş. Mən o gün gördüm, gənc rejissordur. Başında yeni fikirlər vardır. Aktyora deyir, aktyor isə öyrənmək əvəzinə ona acıqlanır, uşaq, malçişka və daha bilməm nələr deyir... Buna da qəti zərbə...

M i r z ə C a m a l. Rejissorun canı çıxsın danışdığını bilsin. Qundaqdan dünən çıxıb, mən bu səhnədə neçə ildir can çürüdürəm, xüsusi məktəb yaratmışam, indi gəlib nə deyir: belə dayanma, belə dayan, şunu götür, şunu qoy.

G ü l s a b a h. O doğru deyirdi... Sizin göstərdiyiniz adamda ictimai bir sifət yox idi. Əsla yeni quruluşda o kimi rollar heç sizə verilməməlidir.

M i r z ə C a m a l. Mən sənətkaram. Mən Yaqo oynayanda, Frans oynayanda, Otello oynayanda siz harada idiniz? Mən göz açmışam, Əmrəstan bəyi o cür oynayıram. Tip yaratmışam. Mən razı olmaram ki, dünənki bir uşaq gəlib mənim tipimi dəyişdirib, hindirabadı bir şəklə salsın.

G ü l s a b a h. Qoy, yoldaşlar, heç kəs bizi öz stajı ilə qorxutmasın. İnqilab ona görə inqilabdır ki, o, əsrlərin sükutunu pozur. Əsrlərin yaratmadığını inqilabın ayları yaradır, siz isə ondan ata-baba qaydası tələb edirsiniz. Bu doğru deyil, yoldaşlar. Bu, konservatizmdir, irticadır. Biz buna yol vermərik. Onda cəsarət olsaydı rolu büsbütün sizdən almalı idi. İnqilab səhnəsinə ictimai surət lazımdır.

M i r z ə C a m a l. Bura bax, ey!.. Sən kimi küyə basırsan? Bu xalq bəyəm inqilab-zad görməyib? Siz özünüz nə bilirsiniz ki, mənə nə öyrədəsiniz! Bu teatrın binasını mən qoymuşam. Kazinodan arvad paltarını mən daşımışam. Camaat yumurtanı mənim başıma vurubdur. Mən artist olanda, siz ananızın qarnında şıllaq atırdınız.

X o s m ə m m ə d. Bəs bu da işdir ki, mən 20 il bu səhnədə çəkic vurum, indi sən gəl məni bəyənmə? Rollarımı al, özgəyə ver. Zamana ver. Bəs bunu Allah götürər?

Z a m a n. Çünki sən bu günün istəyi ilə hesablaşmaq istəmirsən... Dünənki sənət bu gün yaramaz... Biz bu vaxta qədər danışa bilmirdik.

M i r z ə C a m a l. Danışa da bilməzsən. Mən duran yerdə sən danışa bilməzsən. Narkomprosdan tutmuş Savnarkomacan bütün qapılar üzümə açıqdır. Səni, amma heç kandardan buraxmazlar. Camaat teatra mənə görə gəlir. Sabahdan bu adamlar teatra gəlməsələr, neynərsiniz? Bir sən ol, bir dərnək rejissorun, işlə görüm necə işləyirsən.

X u r ş i d. Sabah birbaş Narkomprosa gedəcəyəm. Müdirin gözünün qabağında ağzına gələni deyir, ağzını açıb danışmır da.

Ə m r u l l a. Yoldaşlar, yoldaşlar... səs salmayın, sözdür deyir, lazımi cavabını alar.

X o s m ə m m ə d. Sabahdan mən heç teatra gəlməyəcəyəm. Gedib boynuma papiros qutusu salıb papiros satacağam. Qoy görsünlər ki, qocaman artistin başına nə gətirirlər.

A s y a. Sabahdan mən də gəlməyəcəyəm. Ya onun dilini kəssinlər, ya da...

M ü n ə v v ə r. Gəlməyəndə teatr bağlanmaz ki.

M i r z ə C a m a l. Yoldaş müdir, mən rəsmi deyirəm: mən hər ötənlə ağızbaağız verən deyiləm, sabahdan biz teatra gəlməyəcəyik, rolların üçün adam tap, atam.

Z a m a n. Adam, budur mən.

Ə l i m u r a d. Sən üç aydır üzvlük haqqı vermirsən, heç ittifaq üzvü deyilsən.

S a p a n. Hər kim istər gəlməsin, mən ölməmişəm ki.

G ü l s a b a h. Bizim üçün dəyişməz adam yoxdur, yoldaş Mirzə Camal. Bunların hamısı ictimai işlərin zəifliyindəndir. Yerli komitə məvacib məsələsindən başqa bir şey düşünmür.

Ə l i m u r a d. Yoldaş, siz də çox baş-ayaq vurmayın. Mən, bir kak predsedatel mestkom, hər bir işi aparıram. Siz isə özünüzü elə aparırsınız ki, guya müdirzadsınız, heç kəs də bir şey anlamır, təkcə siz anlayırsınız.

A r i f H i k m ə t. Doğru deyir, yoldaş. Bu, individualizmdir.

G ü l s a b a h. İttifaq divarlarla işləmir. Işləyən mənəm, sənsən. Biz işləməsək, ittifaq heç bir iş görə bilməz.

S a p a n. Doğrudur.

M i r z ə C a m a l. Mən sabah birbaş gedirəm şikayətə, görüm zakonda köhnə mütəxəssisləri sıxmaq var?

İ l y a s. Biz köhnə mütəxəssisləri incidə bilmərik.

M i r z ə C a m a l. Durun, adə, ayağa... Qoy müdiriyyət getsin, bu məsələni aydınlaşdırsın, ondan sonra ya biz artistləri saxlasın, ya Gülsabah xanımnan öz cürübbi rejissorunu.

X u r ş i d. Alın, bu da sizin rolunuz. Verin, qoyun təzə aktrisanız əzbərləsin... biz bacarmırıq.

Z a m a n. Qorxma, yoldaş Əmrulla... tək-tək adamların getməsindən teatr dağılmaz.

Ə m r u l l a. Yoldaşlar, dağılışmayın. Heç kimə burada ixtiyar verilməmiş ki, müdiriyyətin adından baş-ayaq danışsın. Burada heç kəs heç kəsnən mübarizə aparmır. O adamlar ki, istəyir burada ara qarışdırsın, əlbəttə, onlara da öz yerlərini göstərən olar.

G ü l s a b a h. Yoldaşlar, biz yarış məsələsini qurtarmadıq.

M i r z ə C a m a l. O sən, o da sənin rejissorun. Get nə istəyirsən elə, istəyirsən yarış, istəyirsən barış, o dahı öz işindir.

Ə m r u l l a. Yoldaş Gülsabah, dahı bəsdir! Yoldaşlar, siz heç gurultu qoparmayın! Biz özümüz hələ bu gün məsələni ayırd elərik.

M i r z ə C a m a l. Bu teatrı mən yaratmışam, heç kəs mənim gözümü də filəyə bilməz. Sabahdan bir aktyor olmayacaqdır. Qoy gəlsin malçişkalar oynasın. Alın, bu da sizin rolunuz!

S a p a n. Hər kəs oynamır, oynamasın. Nə ki rol var, hamısını oynayacağam.

M i r z ə C a m a l. Bu boyda boyuynan gəlib mənə dərs öyrədir. Gərək gənclərə yol verilsin. Böyük artistlər rejissora malçişka deyirlər. Deyərəm gözünü də çıxardaram.

M ü n ə v v ə r. Qoy, canım, desin də... Deyəndə nə olar ki, biz burjin kimi bir şeyik: nə qədər bərk bursalar, bir elə çox işlərik.

M i r z ə C a m a l. Vallahı, onu elə buraram ki, bütün burjinləri, bütün yayları partdar.

 

P ə r d ə





Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə