“qafqaz evi “ İdeyasi mühaciRƏT ƏDƏBİyyatinda



Yüklə 2,8 Kb.

səhifə62/114
tarix30.12.2017
ölçüsü2,8 Kb.
1   ...   58   59   60   61   62   63   64   65   ...   114

 
 
190 
 
 
3. 3. Mühacirət 1960 -1980-ci illərdə 
 
     1950-ci  illərin  sonlarından  başlayaraq  Azərbaycan  mü-
hacirlərinin yaratdıqları siyasi və qeyri-siyasi təşkilatların böyük 
əksəriyyəti  öz  fəaliyyətlərini  dayandırdı.  Siyasi  mühacirətin 
apardığı mübarizənin ana xətlərini, əsas prinsiplərini müəyyənləş-
dirən,  bu  mübarizənin  önündə  gedən  Müsavat  Partiyası  və 
Azərbaycan Milli Mərkəzi kimi aparıcı təşkilatlar hələ 50-ci illərin 
əvvəllərində M. Ə. Rəsulzadənin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Kültür 
Dərnəyinin ətrafında birləşmişdi. Bu birliyi zəruri edən amillərdən 
biri də o idi ki, Sovet diplomatiyası Türkiyə dövlətinə 20 il əvvəlki 
müqavilənin  şərtlərini  xatırladaraq  yenə  Müsavat  və  AMM-in 
formal fəaliyyətinin qadağan edilməsinə nail ola bilmişdi. Kültür 
Dərnəyi  isə  rəsmi  qeydiyyatdan  keçən  bir  təşkilat  idi.  ΙΙ  Dünya 
Müharibəsindən əvvəlki dövrlərdən fərqli olaraq, indi Müsavat və 
AMM öz müstəqilliklərini və əski adlarını saxlamaq şərti ilə eyni 
başqanlıq  tərəfindən  idarə  edilirdi.  Hər  üç  təşkilat  Müsavat 
Partiyasının bayrağı altında mübarizə aparan, onun ideologiyasına 
dayanan vahid siyasi təşkilatı xatırladırdı. 
     Ankaradakı  bu  təşkilatlardan  başqa  İstanbulda  da  müsa-
vatçılığa  sadiq  iki  təşkilat-İldəniz  Qurtulanın  rəhbərlik  etdiyi 
“Azərbaycan Gənclik Dərnəyi” və Əhməd Cəfəroğlunun yaratdığı 
“Azərbaycan  Kültürünü  Tanıtma  Dərnəyi”  fəaliyyətdə  idi. 
Azərbaycan Kültür Dərnəyinin İstanbulda mənəvi dayağı olan bu 
dərnəklər  elmimizin,  mədəniyyətimizin  tədqiqi  və  təbliğində, 
gənclərin vətənpərvərlik tərbiyəsində xeyli işlər görmüşdü. 
     M.  B.  Məmmədzadə  1959-cu  ildə  vəfat  etdikdən  sonra 
Müsavat partiyasının Başqanı Kərim Odər oldu. O, əslində 1955-
ci  il  martın  6-da  M.  Ə.  Rəsulzadənin  vəfatından  sonra  faktiki 
olaraq  Müsavatı  idarə  edirdi,  çünki  M.  B.  Məmmədzadə  Qərbi 
Almaniyadakı  SSRİ-ni  Öyrənmə  İnstitutunda,  eyni  zamanda  bu 
İnstitutun “Dərgi” məcmuəsində çalışırdı. 


 
 
191 
     1976-cı ildə Ə. V. Yurdsevərin vəfatı ilə hər iki təşkilatın 
Başqanlığına  Kərim  Odər  seçildi.  1981-ci  il  noyabrın  13-də 
Anadolu  Ajansı  Türkiyə  və  dünya  ictimaiyyətinə  acı  bir  xəbər 
yaydı:  “Azərbaycan  Milli  Mərkəz  Başqanı  Kərim  Odər  dün 
İstanbulda ölmüşdür” [32, N238, 1981]. 
     K. Odərin vəfatından sonra toplanan Müsavat və AMM-in 
Başqanlıq  Divanı  hər  iki  təşkilata  Dr.  Məmməd  Azər  Aranı 
Başqan seçdi. 
     1980-ci illərin ortalarından “perestroyka” adlanan mərhələ 
ilə SSRİ daxilindəki respublikalarda milli azadlıq hərəkatının get-
gedə  güclənməsi  Azərbaycan  siyasi  mühacirətinin  fəaliyyətində 
də  canlanma  yaratdı.  SSRİ  daxilində  mərkəzdənqaçma 
proseslərinin  sürətlənməsi  ilə  xaricdəki  fəaliyyətin  də  genişlən-
dirilməsinə tələbatın artdığını hiss edən AMM və Müsavat rəhbər-
liyi hər iki təşkilatın, ilkin dönəmlərə olduğu kimi yenidən üçlük 
tərəfindən idarə olunması qənaətinə gəldi (həm də M. Azər Aran 
xəstə idi). 
     Beləliklə, Müsavat Azərbaycanda bərpa edilənə qədər hər 
iki qurum aşağıdakı heyət tərəfindən idarə olunmuşdur: M. Azər 
Aran (Başqan), Dr. M. Kəngərli (Başqan yardımçısı), Ə. Qaraca 
(Genel Sekretar). 
     Azərbaycan mühacirətinin 1960-80-ci illərdəki fəaliyyətini 
öz istiqamətlərinə və xarakterinə görə bir neçə yerə bölmək olar: 
     - Birinci, beynəlxalq aləmdə SSRİ-dən olan digər mühacir 
təşkilatlarla  müştərək  fəaliyyət,  eyni  zamanda  müstəqil  şəkildə 
konfrans,  müsahibə,  bəyanatlarla  Azərbaycan  problemlərinə 
dünya birliyinin diqqətini cəlb etməyə çalışmaq; 
     - İkinci, Türkiyədə məskunlaşan Azərbaycan mühacirlərini 
Kültür Dərnəyinin ətrafında cəmləşdirmək; 
     -  Üçüncü,  Azərbaycanın  elmi  və  mədəniyyəti  ilə  bağlı 
tədqiqat və təbliğat aparmaq
     - Dördüncü, Azərbaycanla 60-cı illərdən başlayaraq yaran-
maqda  olan  yeni  mədəni  əlaqələrin  genişlənməsinə  və  möh-
kəmlənməsinə çalışmaq; 


 
 
192 
     - Beşinci, 1979-cu il İran İslam İnqilabından sonra Türki-
yəyə mühacirət etməyə məcbur olan Cənubi Azərbaycanlı soydaş-
larımızı  Kültür  Dərnəyinin  ətrafında  cəmləşdirmək,  onların 
tapdanan hüquqlarını dünya dövlətlərinə çatdırmaq; 
     Nəhayət, müsavatçılığın, 80-ci illərin sonlarında başlayan 
Azərbaycan  milli  azadlıq  hərəkatının  ideoloji  bazasına  çevril-
məsinə yardım etmək. 
     SSRİ-dən  olan  mühacirlərin  yaratdıqları  çoxsaylı  beynəl-
xalq təşkilatlardan 60-cı illərin əvvəllərində ancaq “Sovetlər Bir-
liyi  Millətlərinin  Qurtuluş  Cəmiyyəti”  (Paris  Bloku)  fəaliyyətini 
dayandırmamışdı. 
     1973-cü il 7 oktyabrda, Münxendə bir növ “Prometey” təş-
kilatının  davamı  olan  “Paris  Bloku”nun  X  konfransı  oldu. 
Konfrans millətlərarası beynəlxalq vəziyyəti və Sovet İttifaqında 
baş  verən  son  hadisələri  dərindən  təhlil  edərək  aşağıdakı  qərara 
gəlmişdi: 
     “1-Son  illərdə  qeyri-rus  Sovet  millətlərinə  qarşı  tədhiş 
(terror-X. İ.) politikasının, təqibatın və ruslaşdırma hərəkətlərinin 
genişləndirilmiş  olduğu  gerçəyi  nəzərə  alan  Konfrans  öyünc  və 
qürurla  onu  qeyd  etməlidir  ki,  bağlı  bulunduğumuz  millətlər  və 
özəlliklə onların cəsur gənclik kütlələri imkan bulduqları çeşidli 
vasitələrlə qurtuluş savaşlarına davam etməkdədirlər. 
     2-Konfrans,  kəskin  bir  lisanla  Sovet  hökumət  məqam-
larının uyğuladıqları zalimanə tədhiş üsullarını, həbsləri, ağır cəza 
tədbirlərini,  məcburi  iş  kamplarına,  ruh  xəstəlikləri  tımarhana-
lərinə (xəstəxanalara-X. İ.) qapatma metodlarını tətbiq etməklə və 
bu  kimi  mücadilə  vasitələrinin  tətbiqinə  qarşı  mədəni  dünya 
müvacəhəsində  (qarşısında-X.  İ.)  protesto  səslərini  yüksəltmək-
dədir. 
     3-Konfrans,  Velikorus  toplumunun  Sovetlər  Birliyi  sınır-
ları  içində  insan  haqlarını  müdafiə  edən  təmsilçilərinə  qarşı 
dayanmağı özünə vəzifə bilməkdədir. 
    4-Konfrans...  Sovetlər  Birliyinin  aldadıcı  “sülh”  politika-
sına qarşı dayanmağı özünə vəzifə bilməkdədir. 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   58   59   60   61   62   63   64   65   ...   114


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə