Qəribə və mürəkkəb dünya



Yüklə 9,22 Kb.
tarix20.10.2017
ölçüsü9,22 Kb.

Qəribə və mürəkkəb dünya
20.04.2012 10:11

Dünya həmişə qəribə və həmişə mürəkkəb olub. Dünya həmişə həm sevinclə, həm kədərlə dolu olub. İnsan həzz almış və əzab çəkmiş, ömür sürmüş və ölümə təslim olmuşdur. İnsan həm azad iradəsinə görə hərəkət etməyə can atmış, həm də mənsub olduğu ailə, icma, xalqın qayğıları ilə yaşamış, onlara borcunu verməyə çalışmışdır.



üsyanların, savaşların, iştirakçısı olmuş, insanların qanını axıtmış, canını almışdır.
Dünyada qızıl dövr olmayıb. Amma insan qızıl dövr arzusunda olmuş, utopik cəmiyyətlər, dövlətlər haqqında xəyal qurmuş, əsəİnsan ictimai-siyasi-iqtisadi-milli-dini amillərin və ortaya çıxan qüdrətli insanın iradəsinə tabe olmaqla böyük rlər yazmış, nəzəriyyələr yaratmışdır.
G.Leibniz “Bizim dünya mümkün dünyaların ən yaxşısıdır” deyirdi. Condorcet ümid edirdi ki, idrak insanları ideala gətirəcək (və bu  ümidlərini ideal cəmiyyət qurmaq istəyən Fransa inqilabının ölüm təhdidi altında, həbsxanada yazırdı!). V. Hugo “Səfillər”də Anjolrasın dilindən yazırdı: “Vətəndaşlar, XIX əsr böyükdür, amma XX xoşbəxt əsr olacaq...Daha aclıq, əsarət, fahişəlik olmayacaq. Ümumxalq səadəti gələcək”. Lev Tolstoy ümid edirdi ki, 20-ci əsrin insanları daha mehriban və sülhsevər olacaqlar və daha savaşlar olmayacaq.... Maarifçilik dövründən başlayaraq “elm və bilik artdıqca bəşəriyyətin qarşısında duran maneələr aradan qalxacaq, problemlər həll olunacaq” fikri, demək olar ki, hakim idi. Ç.Darvin, K.Marks kimi mütəfəkkirlərin, rasionalizm və pozitivizm kimi cərəyanların təsiri yeni cəmiyyətin əvvəlkindən daha mükəmməl olacağı, həyatın daha firavan və daha ədalətli olacağı haqqında fikir yaradırdı.
XIX əsrdə A.Shopenhauer öz pessimist fəlsəfəsi ilə Leibnizin əksinə “Bizim dünyamız mümkün dünyaların ən pisidir” dedi. O, heç bir həzzin davamlı olmadığını, ehtiyacın heç zaman bitmədiyini, fiziki və hissi arzuların heç vaxt tam ödənilmədiyini, dünyanın ağrı-acılarla dolu bir səfalət vadisi olduğunu bəyan etdi.
XIX əsrin axırlarına yaxın və XX əsrin əvvəllərində Nietzsche, Freud kimi irrasionalistlərin fikirləri artan gərginlikdən, idrakın büdrəməsindən xəbər verirdi. Nietzsche`nin “Allah öldü” tezisi və yaxın gələcəkdə bəşəriyyətin böyük fəlakətlə üz-üzə dayanacağı barədə öngörmələri təlaş doğururdu: “Bizim bütün Avropa mədəniyyətimiz artıq uzun zamandır ki, bir əsrdən o biri əsrə keçdikcə artan bir gərginlik əzabı içində hərəkət edir və sanki fəlakətə doğru gedir”. Qısa zaman kəsiyində bolşevik inqilabı, iki dünya savaşı və digər böyük fəlakətlər baş verdi.
Utopiyanı nəyin bahasına olursa-olsun həyatda qurmaq istəyənlər meydana çıxdı. Sovet İttifaqı və ondan sonra yaranan sosializm adlandırılan dövlət sistemi xalqa çox şey verdi: bərabərlik ideyası, savadsızlığın aradan qaldırılması və icbari orta təhsil, ödənişsiz səhiyyə, ali təhsil və mənzil, işsizliyin tam aradan qaldırılması, elm, mədəniyyət və incəsənətə dövlət qayğısı... Və daha nələr: sürgünlər, özəl mülkiyyətin ləğvi, kənd təsərrüfatının kollektivləşdirilməsi və milyonların aclıqdan məhv olması, totalitar düşüncənin hökmü, ziyalıların məhv edilməsi, saxtakarlığın gücü, insanın iqtisadi təşəbbüsünün öldürülməsi, hər şeyin dövlət planına tabe edilməsi və  bu total planlamanın iflasa uğraması... Çox qəribə dünya idi... Saf ideallar və yırtıcı, dağıdıcı fantaziya yanaşı var olmuşlar.
Böyük utopiyalar, xoşbəxt gələcək haqqında miflər dövrü bitdi, gərginlik, stress, risk, müdafiəsizlik genişləndi.
İnformasiya partlayışı təcrid olunmanı aradan qaldırdı. Qloballaşma yeni imkanlar yaradır və... istismarı, bərabərsizliyi gücləndirir. Pulun gücü siyasətin və vətəndaşlığın gücündən artıqdır. İqtisadi, ekoloji və siyasi tərəqqi tam əldə edilmir... Amma qəribədir, nə olursa-olsun, həyat davam edir, həm də həyat qəribə və maraqlıdır.
Bu qəribə dünyada qəribə bir məkanda yaşayırıq: Şərqi Avropa, Qəribə Rusiya və Qəribə Orta Şərqin qarşılaşdığı yerdə. Gerçəklərin arasında utopik fikirlər də özünə yer tapır. Dövlətlərin əlindən gəlməyəni xalq diplomatiyasının öhdəsinə buraxırıq...
Nə etmək olar – dünya çox qəribədir. Bu qəribə dünya çox gözəl, çox maraqlı və çox mürəkkəbdir.

http://www.bakupost.az/kosheyazilari/20120423101104037.html


Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə